Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						í    42  tbl. 10. nóvember 1968 — 43. árg.     j
^-
lif'lir að maðurinn hafíTi
náð eldinum á sitt vald
gat hann meðal annars
farið dýpra inn í hell-
ana. Sumar hinna frægu
mynda af veiðimönnum
og bráð þeirra, eru trú-
lega gerðar við Ijós frá
eldi.
í þróunarsögu mannkynsins
hefur eldurinn algera sérstöðu.
Það eð hann var fyrsta nátt-
úruaflið, sem maðurinn tók í
þjónustu sína varð liaiui euis-
konar líffræðileg sjálfstæðisyf-
irlýsing. Frummaðurinn var að
byrja á því, sem enginn lif-
andi vera hafði gert á undan
honum: að umbreyta heiminum
í samræmi við eigin áform í
stað þess eins að laga sig eftir
honum, og notkun eldsins varð
honum eitt áhrifaríkasta meðal
ið á þeirri braut. Með því að
flytja eldinn til bústaða sinna
myndaði hann sér yl- og birtu
svæði í myrkrinu, ljóshring,
sem hann gat hjúfrað sig að
svo að hin mikla ótamda víð-
átta gat virzt ofurlítið spakari
og ekki eins einmanaleg. Hon-
um veittist frelsi til að kanna
ný lönd með óblíöara veður-
fari og aðferð til að halda nótt
unni og gestum hennar í hæfi-
legri f jarlægð.
Nýlegar rannsóknir hafa
beint athygli manna að þróun-
arhlið þessara atburða. í mjög
umtalaðri skýrslu, sem Curt
Richter,       sálfræðingur       við
Johns Hopkins sjúkrahúsið
flutti í Vísindastofnuninni, Iýsti
hann rannsóknum er bentu til
þess að með því að breyta
venjum mannsins hafi notkun
elds einnig átt þátt í að breyta
heilabyggingu hans og aukið
hæfn'i hans til lærdóms og and
Iegs samneytis. Þetta er aðeins
ein af mörgum athugunum, sem
gerðar hafa verið á síðari ár-
um og aflað hafa okkur nýrtr-
ar þekkingar á hlutverki elds-
ins í frumsögunni. Upplýsingar
hafa fengizt frá nýjum svæð-
um með nýjum uppgraftarað-
ferðum sem miða að því að
uppgötva gögn er farið hefðu
framhjá mönnum fyrír nokkr-
áratugum, og með athugunum á
lifandi verum, þar á meðal
manninum.
Elztu eldstæði sem til þekkt
ist fundust á svæði sem upp-
götvað var af tilviljun fyr-
ir átta árum í suður Frakk-
Iandi. Verkamenn sem voru að
sprengja fyrir vegi gegnumdal
inn, sem Durance áin rennur
um skammt frá Marseilles,
komu niður á innri hluta nið-
urgrafins   hellis   og   tóku   eftir
beinum í kalksteinahrúgunni.
Síðan hafa rannsóknarmenn
undir forustu Eugene Bonifay
frá Stéingervingafræði stofnun
inni í Farís grafið nærri fjórt-
án metra niður gegnum hellis-
gólfið og fundið þar merki um
elda af mannavöldum — leifar
af viðarkolum og ösku, steina
sem sprungið hafa í eld'i og
fimm rauðleit eldstæði allt að
einn meter í þvermál. Byrjun-
arathuganir á botnfalli ogstein
gcrvingum dýra, þar á meðal
frumúlfa, vígtenntra katta og
annarra útdauðra dýrategunda
benda til þess að eldarnir sem
brunnu í Durance-dalnum séu
um 750.000 ára gamlir.
Bonifay hefur ekki til þessa
fundið steingervinga af verum
þeim, sem þessa elda kveiktu.
En af leifum frá öðrum upp-
graftarsvæðum má ætla að þær
hafi verið frumgerðír Homo Er
ectus, fyrstu tegundar sem al-
mennt er viðurkennd sem
mannvera.
Homo Erectus hefur varla
verið mjög álitlegur. Hann
hafði framskagandi brúnir,
mjög flatt nef, skáhallt enni og
gilda kjálka. Hinsvegar hefur
höfuðkúpa hans rúmað all álit
legan heila, allt frá 775 upp í
1200 rúmsentímetra að stærð,
sem setur hann vel innfyrir
lægri vitsmunatakmörk tuttug-
ustualdar mannsins. Hann var
150 sent'imetrar á hæð og gekk
uppréttur og hann notaði ýmis
verkfæri til að höggva, skera
og skafa, auk eldsins.
Steingervlngar sem fundizt
hafa í Olduvai gjánni í Xanz-
aníu, en þar er eitt auðugasta
fornleifasvæði heimsins, benda
til þess að einstaklingar af
þessu kyni séu upprunnir í
Austur-Afríku fyrir milljón ár
um en hafi skömmu síðar byrj-
að að leita norður á bóginn.
Ástæðan til flutnings þeirra er
óljós. Um matarskort var vissu
lega ekki að ræða, þar eð
gnægð veiðidýra var þá um
alla Afríku eins mikil og hún
er nú aðeins á auðugustu veiði
svæðunum. Þetta var tilviljana
kennd framvinda, ef til vill af-
leiðing hinnar velþekktu hvat-
ar, að vilja fara eitthvað annað,
helzt þangað sem enginn hefði
áður  komið.  Hópar 25-50  ein-
staklinga héldu til á einu
svæði nokkur misseri eða ef til
vill árum saman, fluttu sig um
set nokkrar dagleiðir og voru
þar um kyrrt o.s.frv.
Athyglisvert er, að byrjun ís
aldar hefur sennilega átt mik-
inn þátt í að gera þessa flutn-
inga mögulega. í fyrsta lagi
hefur myndun fjallhárra jökla *
á heimskautasvæðunum haft
áhrif á veðurfarið um heim all
an og auðveldað þarmeð ferða-
lög. Einkum hefur hún valdið
aukinni úrkomu i Afríku og
þannig stuðlað að myndun gras
slétta og gróðurbelta, þar sem
áður voru ófærar eyðimerkur,
en með því opnuðust leiðir yf-
ir Sahara. Ennfremur hafa hin
ir sívaxandi jöklar héimskaut
anna bundið gífurgegt magn af
vatni svo Miðjarðarhafið hefur
ásamt öðrum höfum grynnzt
að mun og Evrópa og Afríka
tengzt af náttúrunnar hendi
með landgrynningum við Gi-
braltar og ef til vill frá Tunis
til Sikileyjar og ftalíuskagans.
Frummaðurinn    fór    fótgang   m
andi frá Austur-Afríku til Suð
ur-Frakklands   og   hefur    því
Isaldarmálverk úr helli á Spáni. Stórkostlegustu tímamót
mannsins á jörðu hér, hafa líklega orðið, þegar hann byrjaði
að nota eldinn.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16