Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						SIGURÐUR ÓLASON, lögfræðingur
„í  KLETTASKORU  KREPPTIR
LIGGJUM VIÐ  BÁÐIR
í síðustu Lesbók voru rakt-
iir aðaldrættir hinnar frægu
og mjög umtöluðu slysfarar-
sögu Reynistaðanmanna á
Kjiaiivegi 1780, og í því saim-
bainidi leiddar líkuir að því, að
uim misiferli kiuininá að hafia ver
ið að ræða. Verðuir nú í greim
þessari leitað nánari skýr-
inga, — eða getið sér til um,
— hvað raumivenu/Iegia ger'ðist,
og hvort hin hefðbundna
skoðun um afdrif þeinra fé-
laga, og „líkaránin" á Kili,
muni hafa við rök að styðj-
ast, eða hvort leita þurfi
enn annarra skýringa.
IX.
Líkaránsmálaferlin í Skaga-
firði 1780—1785 munu vera
nidklkiunn vegiinin eimstætt fyr-
irbrigði í íslenzkri réttarfars-
sögu, og ber margt til. Vitan-
lega hefir það komið fyrir, að
Uík haifi verið ræmid ag síðasn
dysjuð, en þá vemrjuiega
eða jafnan í framhaldi af öðr-
um glæpum eða manndtnápum,
(srvo siem t.d. var áilitið uim
Beina-Þorvald, eða (sem dæmi)
frásögn, bls. 139 í nýútkominni
bók sr. Árna og Þorbergs, um
fyrirsát og morð á afrétt Ár-
mesinga: „að því búnu bisuðu
þeir líkinu upp í Hagafjall og
dysjuðu það í grjóturð.").
Munnmæli eru og allvíða um,
að lík sjórekinna manna hér
við land hafi verið rænd, en
binis veigar befi ég letaki hieyrt
getið um, að dauðir menn hafi
annars verið rændir á víða-
vangi og líkin dysjuð. Enda
"* hefir allt slíkt jafnan þótt hið
óþokkalegasta athæfi, beinlín-
is svívirðilegt að almennings-
áliti. Það var því að vonum,
að „líkaránin" á Kili vektu
mikla treiði og óhugnað hjá al-
meniningi, innan héraðs og ut-
an, þar sem því var yfirleitt
trúað, að menn þessir væru
sekir. Vatfalaust átti hin enn-
þá landlæga galdrahræðsla
sinm þátt í því hversu eindreg-
ið almenningur lagðist á sveif
gegn þeim í málinu, enda var
aðalmaðurinn, Jón Egilsson á
Reykjum, talinn rammgöldrótt-
ur, og þegar af þeirri ástæðu
til alls vís, (sbr. Magnús
Björnsson, Svipir og sagnir:
* „Líka-Jón"). Virðist svo, sem
úr þasöu hatfli orðið eims taoraar
„múgsefjun" út í frá, með til-
heyrandi kynjasögum og „fyr-
irbrigðum", en þá verður al-
mieinin dióimgmeiind og rótag íhiug-
un gjarnan að þoka um set,
sem alkunnugt er. öll rann-
sókn líkaránsmálanna bar og
svip af þessiu, emdia stóðu yfir-
hieyrsfllua- oig vitnialleiðisliur yfir í
mörg ár, — 40—50 vitni, auk
sakbormiimigamna — og er það
til marks um ofstækið og
óhugnaðinn í þessu „æéttarfari",
að fenginn var galdramaður
héðan af Kj'aiarniesiniuS), og
látinn ganga rangsælis kring
um þinghúsið, meðan aðalyfir-
heyrslur fóru fnam. Auðvitað
átti með þessu að rugla sak-
borningana og brjóta niðurvið
niámislþrak þeirina, og er slík
rannsóknaraðferð víst eins-
dæmi hér á landi, og þótt víð-
ar væri leitað. — En þess má
þó geta, að sakborningar stóðu
fastir fyrir og létu engan bil-
bug á sér finna. Og snerust
reyndar til gagnsóknar í lok-
in.
En sé nú athuguð málsrann-
sóknin sjálf, eftir þingbókum,
og iniáilið í heiiid staoðað í kjöl-
in, getur varla hjá því fairið,
að ýmisiair afaserndir kiomi upp,
að þvi er snertir sekt hinna
sakbornu manna. Meira að
siagja virðiast ýmis rök hniígia til
þess að þeir hafi ranglega ver-
ið fyrir sökum hafðir. Styðst
þetta bæði við almennar ástæð
ur, skynsamlegair likur, ef svo
má að orði komast, auk þess
sem vitnaleiðslurnar sjálfar
vkðast einniig bendia til hiins
samia, ef val er að gáð.
í fyrsta lagi athugast, að svo
óþokkalegt athæfi, sem hér er
um að tefla, fremja ekki aðrir
en misyndismenn, og það al-
veg    „óvenjulegrar"    tegundar.
Mætti það einstakt heita,
¦^að ekki einn heldur f leiri menn
saman hefðu fengið sig til slíks
verknaðar, án þess að nokkuæ
þeirra væri áður, eða yrði síð-
ar, benidiaður við nieiinin
óþokkahátt eða misferli í líf-
inu. Raktir glæpamenn sitja
eklki svo á stnák sínuim.
Vel imá veria, og breyt-
ir í rauninni litlu, þótt sumir
þessara manna kunni að hafa
verið blendnir nokkuð, svo
sem Jón Egilsson á Reykjum,
sem Espólín kallar „myrklynd
an og fornlyndan", og trúlega
hafa þeir Sigurður og Björin
heldur ekki Iátið sér allt fyrir
brjósti bneoniafi). Em viartoga
skyldu menn samt treysta slík-
um orðsveimi í byggðarlaginu,
sem ganga verður út frá, að
verið hafi eins og á stóð af
aiisanidis anmarieguim rótum
runminn. Fyriir mitit ieyti teidi
ég meira leggjandi upp úr um-
mælum sem þeim, sem höfð eru
eftir aðalmanni „líkaránanna",
Jóni á Reykjum, er þau voru
bonin upp á hann: „Hví myndi
ég, kominn á grafarbakk-
ann, fremja slíkt ódáðaverk".
— Jón andaðist áður en málum
þessum lyki endanlega, en hin
ir tveir lifðu lengi og urðu
mektajrmienm í hénaði, hrepp-
stjórar um áratugi, enda þótt
vinsældum væri e.t.v. ekki
beinlínis fyrir að fara. Þess
má geta til fróðleiks, þótt það
séu að öðru leyti engin rök í
þessum málum, að þeir urðu
allir kynsælir í bezta lagi, t.d.
mun  Jón  á Reykjum,  —  sem
sjálfur var vel sikiáflidmæltiuirí),
— vena afi eða iamigafi
Stephans G. Má því segja, að
lítt hallist á um kynsældina, því
meðal hinna möngu og merku
afkomenda Reynistaðarhjóna
var hitt stórskáldið Einar Bene
diktsson, fjórði ættliður frá
þeim hjóiruuimS).
Þá er næst að athuga hvað
þeim félögum hafði átt að
ganga til slíks óþokkaverkn-
aðar: Fyrst og fremst ágirmd
og fégræðgi, að ræna líkin pen
ingum og öðrum verðmætum,
og jafnframt öðrum þræði til
að skaprauna Staðarhjónum,
að synir þeirra fengju ekki leg
í vígðri mold. Þannig var þetta
túlkað af ákænendum og al-
menningi.
Um fyrra atriðið er það að
segja, að í rauniinni liggur ekk
ert fyrir um að þeir Staðar-
menn hafi yfirleitt haft meina
peninga meðferðis er hér var
komið. Þeir voru vitaskuld
búnir að kaupa fé í ferðinni
svo sem þeir höfðu gjaldeyri
til, og þegar þeir fóru frá
Hlíðarenda segir í vitnaleiðsl-
um að þeir hafi „eptir gizkn-
ing" haft 20 ríkisdali hæst,
(Bjarni þar af 4 rd.?), en þá
áttu þeir eftir ferð um Rangár-
valla- og Árnessýslur, þar sem
WW^Métk
-%•%?%
Grána, sem fan.nst í Gránun esi meS reáðinginii undir kvið.
SIÐARI
HLUTI
þeir virðast hafa bætt við sig
40 fjár. Hafi þeir þess veigina
haft nokkra peninga með sór á
fjöllin hefir það a.m.k. verið
aigert iítiliræði. Auk þess eir
allt eiras líklegt, að ráðsmaður-
inn, Jón Austmann, hafi þá
haft það fjárhald með hönd-
um, frekar en Bjarni. Við rétt-
arhöldin kom og ekkert fram,
sem benti til þess að þeir þre-
menningarnir (ákærðu) hefðu
(haft) neina lausa peninga eða
gjaldsilfur úr fórum Staðar-
manna í sínum vörzlum. Sama
er að segja um kápur með silf-
urslegnum hnöppum, sem þeir
áttu að hafa stolið af líkunum.
Gáfuiieg sabangift, eðia hitt þó
heldur, því hvernig hefðu þeir
getað reiknað með að gera sér
eitthvað úr slíku þýfi? Hætt er
við, að það hefði fljótlega
þðkkzt, og þar með vísiað á
slóðina. Enda fór svo, að
hvorki fannst né spurðist til
neins af slíku tagi í fórum
þeirra, þrátt fyrir langvarandi
rannsókn og yfirheyrslur.
En segjum mú að þeir hefðu
rænt líkin því, sem fémætt var
á þeim. Var það þá trúlegt, að
þeir færu einnig að fjarlægja
þau úr tjaldinu, að ég ekki tala
um að drasla þeim úldnum og
rotnuðum langar leiðir til þess
að fela þau? Hefði ekki legið
beinna við, að lata þau liggja
sem mest óhreyfð, til þess að
vekja síður grunsemdir og eft-
irgnennslanir? Það sýnist
niotabuinn veigimin iiggja í auigum
uppi.
Auðvitað hafa menm fundið
veluinniar í sillíkm sakiairábuir'ði;
auðgunantilgangi gat varla ver
ið til að dreifa. Þasis veigma er
gripið til annarrar skýringar,
búið til enn annað „mótíf" fyr-
ir glæpnum: Að þeim félögum
hafi gengið illfýsi til og óvild
gagnvart Staðarhjónum, í þá
veru, að sonum þeirra yrði fyr-
irmiumiað iag í kirijsitiinina mianma
reit. Þessi skýring er sem sjá
má svo fráleit á alla lund, að
óþarft er að fara um hana
mörgum orðum. Að vísu voru
þau hjóm etaki allis koistar vinsæl
í hénaði, né það fólk yfk-leitt,
en ekki er samt vitað til þess
að þeir félagar hafi átt neitt
sökótt við þau sérstaklega, og
einn þeirra var m.a.s. heima-
maður á Reynistað og í allmikl
um trúnaði húsbændanna, svo
sem sendiferðin á Kjöl á jóla-
föstunni ber vitni um. Auk þess
hefði iþaið verið helzit til l'ainigit
siedizt oig iáiglt iagzt að fana að
níðast á líkum bræðranna, —
sem annar þeirra var aðeins
barn að aldri, — jafnvel þótt
þeim hefði verið eitthvað í nöp
við    foreldrana.    Slíkt    hefði
6   LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
26. okitióber Ii969
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16