Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Eðvald Hinriksson
NOKKRIR
FRÓÐLEIKSMOLAR
UM
Koparstunga    frá    1533    sýnir
nutld.stol'u í Strasburg.
Myndin   til   hægri:   Nuddstofa
i Russlandi fyrr á ölduin.
SÖGULEGT YFIRLIT
AJJ/t frá upphafi tilveru sdnn-
ar hefur manmkyni'ð þurft að
leita og finna ráð til þess að
vernda og varðveita heiisuna.
Það er erfitt að imynda sér
hvaða hjálp menm hafa fyrst
notjfært sér og í hvað'a röð þær
læknin.garaðferðir, seim roeia
læra með tímanum, hafa verið
tefcnar í notfcun. Söguleg hekn-
ildaririt, sem lý'sa hinu forna
líid mannkynsims, léta í ljós, að
niudd er m,eðal hinna elztu lækn
injgaraðferða, sem memn á einn
báfct eða annan hafa lært að
treysta og sem befur orðið ein
aðferð meðal margra til hedlsu-
bótar. Nudd og vatnslækning
virðast vera meðal hinna elztu
læknin.garað'ferða, se>m hafa
varðveátzt til okkar daga. Það
er erfitt að áfcveða hvor þeirra
er eldri. Ég miundi samt segja
að vaibnisdækrumig væri eldri, af
því að maranfcy-nið hefur frá
upphafi niotað vatn í sarnbandi
við fæðu, og þá hafa meran
edmndig fardð að nota vatn við
hjúfcruin.
Fræðkneinn, sem hafa rann-
sakað auistuirlenzfcar þjóðiir,
hafa fundið gögn um læknirag-
a.TiaSifiei'ðir þeirra þjóða, ein þau
gögn láta í ljós, aið niudd rueflur
verið ein hjútorunaraðferð. Sam
tewæmt heimkda.rrituim, sem
fundust árið 1700 þekktu Ind-
verjar nudd þegar um 3000 ár
uim f. Kr. Nudd hefur líklega
verið þefckt jafn lenigd hjá
Bgyptuim og Kírwerjuim. Alls
konar læknkigarTrjieðfeirðir hafa
á förnisögiulaguim tírmuim verið
"temigdiar trú'aa-leguim atlhöfnum,
þar sem prestar hafa starfað
aean græiðarar eða lækimar, sem
ailibaf notuðu töfra til pess að
gera maðfer'ðiiriia áraingursrík-
aai. Það er saigt, að Indverjar
haifi nnadað siig mað 1.cr3ju úr
Gainig'as,    fljótinu    heilaga,    en
þeir hafa edinnig notað nudd á
araraan hátt.
f gömLuim kínverskuim bók-
menntuim eru ritverk, aldur
þeirra er óþekfctur. f þeim eru
skýriragar á rauddaðferðum o>g
gefnar eru ráðfeggiragar varð-
andi nudd. Úr þessuim rituim
fá'um við að vita að Kínverjar
hafia notao nudd og lieikfi,mi í
stórum stíl fyrir mjög löngu
síðan.
Hjá Japömum hefur nudd líka.
skipað mikilvæigan sees um
langan tíma seim hj'úikrunair- og
lækndngaraðferð og bæðS háir
og lágir hafa notað nudd og
l'æfcnar hafia maalt með því.
Samt hefur raudd þar verið að-
alleiga starf leikmanna, og tala
nuddara meða.1 fóiksins hefur
verið miög há, eimts og reynd-
ar er ennþá. Vestræn læknavíis-
indi og liækningaraðferðir, sem
þeim fylgja, eru núna algeng í
Japan og nudd  er það einníg.
Porðuim haf a Persar og Egypt
ar notað nudd í sambandi við
böð, að sið fornra þjóða. f bofc
menntum, sem lýsa sögu nudds-
ins segir ednnig, að á dögum
þrælahaddsins voru þeir þræil-
ar nuddaðir, sem átti að fara
með á þrælamarkaðinn, tl þess
að limir þeirra, sem stirnaðir
voru af harðrd vinnu, skyldu
líta út fyrir að vera mjúkir og
sveigjamilegir.
Af fornum þjóðuim í Evrópu
eru     Grikkir     og    Rómverjar
þekktastir vegna fjölbreyttrar
menningar. Sérstaklega meðal
Grikkja var það skylda hvers
mann« að bæta og viðhalda lík
amleguim hraustl'edka, og þetta
varð mikiivaegasta atrdðdð í upp
eldi unglinga. Nútísna þjóðir
hafa einnig tekið leilkfimis- og
iþróttaiðkanir Grikkja sér til
fyrirmyndar til þess að nó lík-
amle'guim   hraustleika.   Þessar
íþróttaiðkanir gerðu það, að
nudd varð algengara með.al
Grikkjia og læknar þeirra not-
uðu raudd í sambandi við lækn-
irugu á möngum sjúfcdómum.
Það er saigt, að hinn gríski
lækinir Herodikos, sem var uppi
500 árum f. Kr. hafi verið mjög
heilsulítill, en honum batnaði
með hjálp nudds það veruJega,
að hann va.rð tíræður. Af nem-
enduim Herodikosar, hefur Hipp
okrates (460—377 f. Kr.) femg-
ið ódiauðlegt nafn í sögu læfcna
vísmdanma, og banin er kallað-
ur „faðdr laaknavisindanna".
Hann viðurkemndi að nudd
gerði líkamanira mýkri ag sterk-
ari og að það væri sérstaklegia
viðeigandi eftir beinbrot og
tognun. Hann áleit líka að nudd
gaeti læknað mar.ga maigasjúk-
dóma.
Margir grísfcdr læknar og síð
armeir einnig rómverskir,
fylgdu kenninigum Hippokrates
ar og notuðu n.uddaðiferðir
hans, meðal þeirra læfcna má
niefmia Asklepiadies (128—56 f.
Kr.), Oelsuis og Galemuis (201—
131 f. Kr.) og eftir þeárra tíma
gerðu margir aðrir lækn.ar eins.
Nudd var notað af stjónn.máiLa-
mönnuim, sem hafa orSið frægir
í mannkyinssögunni, eins og Cic
ero og Júlíiuisii Ceaar. Hinn fyrri
bætti heilsu sína með nuddi og
hinm síðari losraaðd við tauga-
kvalir með hjáftp nuddis.
Á mdðlölduim var öll iðkiuji vís
inda í fjötruim trúarlegira fals-
kemndiniga. Læknarvísinidin ög
lækningaraðferðir þeirra fengu
sömu örlög. Meoal ainmarra læfcn
iragaraðferða var niuddi eimm-
ig ýtt til hliðar. Á valdatíima
kaþólsku kirkj.ujnnar héild'u
menn að það væri synd að
hugsa um veiferð líkasnam'S, en.
að það væri gott og heidagt að
pína   og  kv.elja   hanm.  >að   er
ldfca sa.gt, að hinn heilagi Frans
iskus hafi beðið líkama sinn að
fyrk.ge.fa sér það, að hann hafi
aldred veitt honum hvild né
hiúknun, þó að hanm hefði þjón
að sér sem trúfastur þjónn.
Það var efcki fyrr en á 16.
og 17. öld að þróun læknavís
indanma byrjaði aftur, og á
þeim tímum voru þedir þegar til,
sem höfðiu nu.mið nuddaðferðir
og notuðu n.udd með góðum
árangrd. Þá byrjuðu einmig bæk
ur uim nudd að birtast, og fyrir
milligöngu þeirra óx þekking
in og notfcun nudds varð al-
gen'gari. Nudd hefur aliltaf
fylgt sv.eiflu.m í öðrum líkam-
legum æfimigum. Þess vegna
höfðu bedm og jáfcvæð áhrdf
á raudd hiraar niýju huigmyrad-
ir um uppeldisfræði, sem Rouiss-
eau og Pestalozzi komu fram
með og sem dreitfðU'St víða í lok
17. aldar og byrjun 18. aldar,
en þær hugmyndir voru hvatn
img til þeÍTra sem stunduðu lík-
amsrækt. Á þeim tíimum kom
lei'kfimi með á dagskrá skól-
anraa, það byrjaði í Þýzkalandi
og útbreiddlist þaðan smam sam
ain tifl amnarra landa.
Þegar við koimiU'm að 19. öld,
koma einnig Norðurlöndin í
sviðsljósið. Þá hoJst sérefök
viðreisn og þróun í sjúkraleik-
f imd og æffiiniguim, og í þeim ef n-
um náði Sviþjóð forysitu. Hinn
15. nóvemiber 1776 fæddist Pehr
Hererik Linig, sonur sóknar-
prests, á prestssietrinu Ljun.ga í
Suður-Smáilöndum. Sá, sem
akrifiað æviisögiu hainis, heldur
að hin hrikailega náttúra, þar
sem hamn ódst upp, hafi haft
áhrdf á skapgerð haras. en þetta
keimiur í ljás í sfcáldslkiap hans.
Á meðan Ling var við nám voru
bókmenmtk og skáldskapur
aðaláihuigiamál hans o.g þar að
aulki haifði hann áhuiga á skylm
intgum. Skylimiingarnar hafa ldk
lega leitt hamn til aninarra lík-
amlegra æfinga, sérstaklega
leikfimi. Eftir að hafa verið er-
lendis mörg ár hverfur hann
aftur til Svíþjóðar árið 1804 og
fær stöðu sem keninard í skylm-
ingum við háskólann í Lundi.
Hér hófst hið eiiginileiga ævistarf
hans. Hann fór að tengja aðrar
leikf imisæf inigar við skyimdmiga
æfingarnar og einbeitti sér að
ieiifcfkná, sem hann keramdi stúd-
entum auk skylmdinigaæfinig-
anna.
Þagar hamm fór aið atbuga
áhrif leikfimi á líkamann, fann
hann út, að það var hægt að
lækna marga sjúkdóma með sér
stötoutm iedkfimfeæfkiigtuim. Þainm
ig byrjiuðu sjúkraæfimgar eða
sj'ú'kraleikfknd. Þó að Linig ein-
beitti sér að sjúikrialeikfkni, ber
að muna, að nudd var honum
ekki ókunnugt. Hann notaði
einnig nudd, og í hinum upp-
haflegu sj úkraæf ingum hana
voru margar aðferðir, sem eru
niotaðar vfð rauidd. Þagar Hinn
komumiglegi ieiifcfiimisskóld var
settur á stofn i Stokkhólmi ár-
ið 1813, varð Ling kennari þar.
Þamigað komiu niemieinidur fró öll
um löndum í Evrópu, og meðal
þeirra    einnig    ungir    læknar.
3>anindig útbrediddiuist hdmiaa*
sænsku sjúkraæfingar, sem
Ling hafði byrjað með.
Af þessu stutta yfirliti kemur
í l.jós, að nudd er engin nútíma
uppgötvun, sem fljótlega verð-
ur tízka og gleymist þá aftur,
eins og margar aðrar lækninga
meðferðir, sem menn hafa kom-
ið fram með. Nudd hefur verið
notað af mönnum frá upphafi
og hefur varðveitzt gegnum ald
irnar. Það hafa verið sveiflur
í þróun þess, en það hefur
aldrei horfið, sem er trygging
fyrir því, að nudd er hverjum
manni hollt.
10  LESBOK MORGUNBLAÐSINS
L*~
5. júlí Í970
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16