Lesbók Morgunblaðsins - 13.09.1970, Blaðsíða 9

Lcifar gamla bæjarins sjast á hlaðinu: FrambyggS stofa byggð
1914, stendur ein eftir cg torfveggur ihægra megin. En það er sízt
af öllu til lýta. Þetta gamla hús er eins fallega málað og önnur
hús á bænum.
Hlaðan á Stóra-Hamri I ásamt smáhúsi fyrir dísiivél og súg-
þurrkunarblásara. Mikil olíubrák og óhreinindi vill safnast í
kringum slíkar vélar, en hér sást ekki sletta né blettur á hvít-
máluðum veggjunum. Utan dyra er vallgróið alveg upp að
veggjuniun.
Varla mun þörf á að rifja upp, hvemig oft er umhorfs kringum
bílskúra og vélageymslur á bæjum. En hér i kringum bílskúrinn
á Stóra-Hamri II sást ekki svo mikið sem einn nagli. A þrjá vegu
er grasi gróið upp að veggjunum, en rennislétt, malborið hlað
fyrir framan.
Hænsnahúsið á Stóra-Hamri I stendur drifhvítt í grænu túninu.
Frágangur og viðhald er þar með sömu ummerkjum og annars-
staðar á bænum.
Bunuel
og
Tristana
Bunuel og Tristana: Heim úr útlegð.
Þegar Bunuel Iauk við Viri-
diana 1961 var hann ákveðinn
í að lialda áfram að gera mynd-
ir á Spáni fyrir landa sína. Átti
næsta mynd lians þá að vera
Tristana, en þegar spænsk yf-
irvöld töldu sig loks komin til
botns um efni Viridiönu, lögðu
þau blátt bann við að Bunuel
fengi að halda áfram með Trist-
ana, þó að undirbúningur væri
komin vel á veg. Bunuel varð
bæði hissa og sár. Hann fer þá
lir landi og næsta mynd lians
varð E1 Angel Exterminador,
gerð í Mexíkó 1962, og Trist-
ana var á góðri leið inn í for-
tíðina.
En framleiðendurnir, Epoca
Films, voru ekki á því að láta
málið niður falla, enda liöfðu
þeir ausið fé í undirbúning og
liöfðu auk þess milda trú á
verldnu. Síðastliðið ár fóru
þeir því til Mexíkó til að sækja
Bunuel, en hann hafði þá eng-
an áhuga. Snemma árs 1969
deyr móðir Bunuels í Zara-
goza, og verður sá atburður til
þess, að Bunuel kemur aftur til
Spánar.
1963 höfðu framleiðendurn
ir trúað Bunuel fyrir 30.000
dolhirum, sem liann mætti
halda, ef kvikmyndun á verk-
inu reyndist ómöguleg, en í
samning lians var alltaf gert
ráð fyrir að hann lyki við
myndina, ef nokkrir möguleik-
ar væru á því. Reyndi Bunuel
nú að skila peningunum til
baka, en framleiðendurnir neit-
uðu að taka við þeim. Hann
varð að taka til við Tristana
þar sem frá var liorfið.
„Ég er lasburða," kveinaði
hann, „af liverju fleiri mynd-
ir? Kvikmyndir eru piága bæði
fyrir höfunda þeirra og áhorf-
endur.“ Athugasemdum sem
þessum fleygir Bunuel gjarnan
frá sér áður en kvikmyndun
hefst.
I september þegar útitökur
áttu að fara að liefjast á Spáni,
var Tristana bönnuð öðru
sinni. Varð það þá að ráði að
Buiuiel, þá 69 ára gamall,
skyldi leggja upp í sína fyrstu
ferð til Portúgal, til að leita
uppi lieppilegan stað fyrir úti-
atriðin. En þegar Bunuel liafði
fundið ágætan stað og allt var
klappað og klárt, sáu spænsk
yfirvöld ekki ástæðu til annars
en að leyfa gerð myndarinnar
á Spáni og síðastliðinn nóvem-
ber voru flest útiatriðin teldn
í Toledo, skanunt frá Madrid.
Fjórum dögum eftir að Bunuel
tók til starfa voru kveinstaf-
irnir um að kvikmyndin væri
plága fyrir höfundinn roknir
út í veður og vind og Luis var
ekkert nema áhuginn. Vinnan
gekk liratt og smirðulaust,
enda unnu margir með lionum
nú, sem liöfðu unnið með hon-
um að Viridiana. Kvikmynda-
tökumaður var sá sami, José A.
Agayo, og aðalleikari er Fern-
ando Rey, sem lék liinn aldr-
aða frænda í Viridiana.
Tæknilega er Tristana ein af
beztu mynduni Bunuels, og er
mikið lagt upp úr einstökum
sniáatriðum í bakgrunni mynd-
arinnar, sem er lítið þorp á
Spáni á því Herrans ári 1929.
Handritið að Tristana hefur
Bunucl endurskrifað fjórum
sinnum, en höfundur er Perez
Glailós, sem skrifaði bókina um
Nazarin og er þekktur í heima-
lanili sínu sem Dickens Spánar.
Tristana er líkari Viridiana
og eldri myndum Bunuels frá
svipuðum tíma, þótt hún sé
gerð rétt á eftir La Voie Iactée,
og eru persónur fremur liefð-
bundnar: Gamli maðurinn Don
Lope (Fernando Rey), Trist-
ana, ung gæzlukona (Catherine
Denevue) og listamaðurinn
Horacio (Franco Nero). Unga
konan hleypur á braut með
listamanninum en þegar róman-
tíkin hefur gengið sér til húð-
ar snýr hún til baka, illa liald-
in, og verður að taka af lienni
annan fótinn við heimkomuna.
Haltrar liún nú stöðugt um
liúsið og lætur fyrirskipunum
rigna yfir alla og neyðir liún
að lokum gamla Don Lope út
til að selja farandprestum sæl-
gæti. Ýlfrandi gnauða vindar
Bunuels um endalokin, þar sem
ekkert gæti verið öðruvísi en
það er, bæði vegna skapbresta
persónanna og liinnar einföldu
kvikmyndatöku, sem Bunuel not
færir sér til að sýna fram á
þcnnan óumflýjanleika. Trist-
ana er skörp ádeila krydduð
með bitru gamni, spönsk í merg
og bein, eða með öðrum orðum
Bunuel fram í fingurgóma.
Tristana var sýnd á Cannes-
liátíðinni í vor utan keppni og
varð einum gagnrýnanda að
orði, að . hann liefði viljað sjá
Tristana í keppninni, því að
liann var viss um að hún liefði
gnæft yfir M+A + S + Hog allar
hinar, sem viðurkenningu
hlutii. Þar sem livorki er farið
að sýna myndina í Bretlandi
eða Bandarikjunum má búast
við að hún eigi langa ferð fyr-
ir liöndum til okkar, en fyrr
getum við ekki gert það
upp við okkur hvorum við eig-
um að fylgja að málum, gagn-
rýnandanum eða Bunuel, um
það livort myndin sé plága fyr-
ir áliorfendur eður ei. Ur því að
verið er að ræða um Buniiel má
geta þess liér að sonur lians,
Juan Luis Bunuel ætlar að
troða sömu torfærur og faðir-
inn. Er liann um þessar mund-
ir að gera sina fjTstu leiknu
mynd, Leonor, í Frakklandi með
stuðningi frá Centre du Cin-
ema og er efni myndarinnar
sótt í ástarsögu frá 16. öld.
Bunuel yngri iiefur áður gert
ýmsar stuttar myndir og þar á
meðal mynd er nefnist Cal-
anda. Er þetta freniur undar-
ieg heimildarmynd, sem fjallar
um ibúa í litlu þorpi og ákveð-
inn hátíðisdag, þegar allir inn-
fæddir lemja trommur sínar í
24 tírna stanzlaust, eða þangað
til vetlingar, vafningar, skinn
og liold er horfið af höndum
þeirra og þeir verða sjálfkrafa
úr leik fyrir tímann. Er þessi
mynd í senn oft ömurleg og
bráðfyndin. Sjaldan fellur epl-
ið langt frá eikinni (þó það sé
að sjálfsögðu alrangt) og verð-
ur fróðlegt að fylgjast með
ferli Juan Luis.
13. sept. 1970
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9