Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						\       13. tbl. 1. april 1973. 48. árg. ~\
BLAÐAUKI
Matthías Johannessen
Gömul veröld og ný, hlutkennd
og óhlutkennd
I. UMHVEBFI KANDINSKYS
I SUBUBBÆJEBN
1 Suður-Bæjern er tréskurð-
ur eins konar íirnnakveðskap-
iUr fólksims. Þessi alþýðu-
Jist hefur eins og rimurn-
ar staðið með mikJurn blóma um
aidaskeið, en á nú undir högg
að sækja rétt eins og rímurn-
ar. Þó eru enn frálbærir tré-
skurðarlistaTrnen>n & ölliu iþessu
svæði og suður yfir landamæri
Austurríkiis, enda á ÖberJBæj-
ern (eins og Þjóðverjar segja)
margt meira sameiginiegt með
Týról en Norður-, Vestur- eða
Austur-Þýzkalandi. Þetta er
sama menningarumhverfi, sami
jarðvegur. Og uppskeran söm
eða svipuð: amáUýzkurnar, al-
þýðulistin og itrúin. Landamær
in breyta engu, þau eiga bara
heima á kortum.
Þegar ég vair staddur í litlu
austurrísku þorpi 1 ölpunum,
fannst mér ég enn vera i Bæj-
ern, afllt eins: kirkjurnar með
laukturnunum, húsin, fólkið.
AJpamir sem alis staðar
gnæfðu við (himin, grænir af
iólatrjám iupp í efstu nærliggj-
andi hlíðar, heiðblá jökulfjöll-
in í f jarska. Húsin eru þó ekki
eins skrautleg, og tréskurður-
inn í austurrísku kirkjunum er
fátæklegri en í Bæjem. Sumar
kirkjurnar, t.a.m. i Berang,
eyðilagðar af nútímadóti, sem á
ekkert skylt við menn-
ingu hvað þá list. Ég nám stað-
ar við nafnið á þessum litia
vinalega bæ: fjöliin sem Möstu
við trjáiaus og hllðarnar brún-
ar eða rauðbrúnar rétt eins og
heima; ber vangi í miðju skóg-
aiþykkni. Alpanna. Stórskorið,
en eftirminnilegt andlit þarna
í ævintýrafögru umhverfinu.
Og kannski ævintýralegasti
bletturinn: litirnir, engin yfir-
Madonna með barnið. Táknræn
mynd fyrir bæjerska tréskurð-
arlist.
þyrmandi   og   allsráðandi   tré.
Heldur f jöJi.
Hér getum við enn leit-
að uppruna okkar í örnefnum.
XXX
Ef við höidum áfram að likja
tréskurðarlistinni við 5slenzku
rímurnar væri ekki' út í hött
að segja, að Sigurður Breið-
fjörð ætti margt sameiginlegt
með tréskurðarmönnunum í
Suður-Bæjern: Oberammergau,
Ettal, Die Wies, og Rottenbuch,
Altenau, Murnau . . . Þarna
varð þessi tréskurður heimslist
og i Murnau má segja, að finna
megi aldaskilin í málara-
list. Upphafið var ekki Paris,
þótt áhrif ýmiss konar kæmu
þaðan og viða annars staðar
frá. En í Murnau og inærliggj-
andi sveitaþorpum, og svo auð-
vitað í allþýðulist rússnesks
bændafólks eru rætur nútírna-
listar. Kandinsky og Bláu ridd
ararnir sáu um það. Aðalbæki-
stöð þeirra var Múndhen, höf-
uðborg Suður-Bæjern. Á öUu
þessu svæði, á mörkum suð-
rænnar og norrænnar menning
ar, hefur tréskurðarlist alþýð-
unnar í senn orðið forsenda og
þáttur heimslistar og menning-
ar. Mér varð hugsað til feg-
urstu rímna Sigurðar Breið-
fjörðs um náttúruna, hvernig
þær standa eins og minnis-
merki alþýðulistar, sem átti sér
sama jarðveg og sama menning-
arheim upphaflega og tréskurð
arlist alþýðufólks í Suður^Bæj-
ern: kaþólska hámenningu, list
hennar og auðhyggjn. Alltaf
þegar landið hefur yfirhöndina
í verkum íslenzkra ilistamanna
er Jist þeirra iborgið.
Ífílen7.ku rtmurrwr eru and-
svar alþýðunnar við illskiljan-
legri skreytiiist dróttkvæð-
anna. Þær eru sprottnar úr
þessum gamla skáldskap, sem
varðveittur er i dslenzkum forn
sögum, skrifuðum i kaþolsku
bændaþjóðfélagi á hjara ver-
aldar. Síðan koma danskvæðin
og leysa þær "úr læð-
ingi: frönsku áhrifin.
Fyrsta ríman fjallar auðvit-
að um helgan raann: ÓJaf kon-
ung, ÓJafsríma. Hún var ort á
sama tíma og tréskurðarlist ai-
þýðunnar í Ölpunum var að
skjóta   rótum   i   kaþöJskasta
bændaþjöðféiagi aUra tlma:
Mið-Evrópu; sömu forsendur,
sama lífsseigla, sömu áhrif. En
markmiðið annað, er stundir
liðu: tréskurðarlistin fyrst og
síðast til að syngja guðsmóð-
ur og barninu og, ekki sízt
helgum mönnum, lof og dýrð,
íslenzku rímurnar með rætur í
heiðinni fortlð, sem þeim var
gert að túlka næstu aldirnar,
vegna sagnaáhuga Islendinga,
ekki síður en kaþölska, og síð-
ar lútherska samtíð. Tréskurð-
arlistin bæjerska og íslenzki
rimnaskáldskapurinn eiga sér
sem sagt sömu forsendur: líf
óbreytts baBndafólks, sem
nærði þessa Jist og nærðist á
henni.
Fyrst helztu höfundar sam-
timans, Borges, merkasti höf-
undur á spænska tungu nú um
daga (hefur komið pilagríms-
för tii tslands), Anden, helzta
Ijóðskáld heims (hefur einnig
komið pílagrimsför til .Islands)
og nú síðast Heinrich Böli,
þýzka Nábelsskáldið, eru all-
ir sammála um, að íslenzk forn-
meinning og bókmenntír séu
heimsmenning og heimsbók-
menntir, eru þetta ekki orðin
tóm. Við verðum að meðtaka
þau með reisn og gleði og sá
þeim um allar jarðir. A íslandi
hafa tendrazt fleiri eldar en
þær eldsúlur, sem standa upp
úr jörðinmi og minnia á tilurð
þess.
XXX
Að þessum inngangi loknum
erum við stödd í Murnau.
Göngum um götunnar, sama
fólkið og annars staðar 1 ölp-
unum, vinRjarnlegl, afskipla
JauKt, hofur Uma til jíjls. Iler
(;ru þó engar kýr 1 miðjum bæ,
eins og í sveitaþorpunum Ob-
erammergau eða Altenau eða
Unterammergau . . . Engin kúa-
bjöllumúsík. Bændurnir búa
hér að vísu í næsta nágrenni
en virðast ekki hýsa fénað sinn
inni í miðjum bæ, eins og í Ob-
erammergau og öðrum Alpa-
þorpum. Við sjéum ekki held-
ur neinar kindur á beit, engar
geitur, þessa hvítu bómullar-
hnoðra í grænum hliðum fjall-
anna, skógi vöxnum upp á topp,
en með akurblettum í skóglend
inu, sem draga að sér augað.
Tvö málverk eftir Wasslly Kandinsky. Að ofan: Kirkja f Murnau.
Til vlnstri: Jarnbrautarlest i Muraau.
©
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8