Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						
„GWfe
miskunn erþaðfyrsta sem
berja hælunum f þakið." f
þessum kafla fslands-
klukkunnar hefst frásögn-
in af tónaranum á þessa
leið: „Fáráðlíngur nokkur
stóð uppá húsburst og lék
ömurlega list sem hann
kallaði að kveða drundrfm-
ur fyrir fðlk, og kostaði
skildíng."              (íslands-
klukkan, bls. 74.)
Rétt er að geta þess að
hið svonefna „Markúsar-
guðspjall í Miðhúsum til
mága sinna" er upprunnið
úr Skraparotsprédikun,
gamanræðu „sem flutt var
á svokallaðri Herranótt í
Skálholtsskóla á 18. öld."
(Blanda, VII. bindi, bls.
59—69. Skarparotsprédik-
un. Með athugasemd eftir
Lárus Sigurbjörnsson.)
Hér á eftir verða rakin
nokkur dæmi um tengsl
fimmta kafla við þetta og
annað efni.
1.
„í Árnessýslu á þessum vetri
voru markaðir og hýddir nær 20
þjófar." (Annálar 1400—1800, IV.
bindi, bls. 168. Setbergsannáll, ár
1701.)
Nokkur
föng
Halídórs
Laxness
deyr
í vondu ári
»
í 5. og 7. kafía Islandsklukkunnar Einkur Jónsson tók saman
Fimmti kafli fslands-
klukkunnar á sér enga
beina sögulega fyrirmynd.
Eigi að síður styðst
Halldór Laxness þar við
ýmislegt úr munnmælum
og bókum. í grein dr. Peter
Hallberg „fslandsklukkan
í smíðum" (Landsbóka-
safn íslands. Árbðk
1955—1956) segir Hall-
berg m.a. um handrit Hall-
dórs Laxness að fslands-
klukkunni: „Að öðrum
þjóðlegum fróðleik hefur
Halldór stundum innt
móður sína: „Spyrja
mömmu um þulu „Eyva
tónara": Músin hljóp á
altarið og beit í kertið." En
sú þula er með þeim
skringilega skáldskap, sem
„tónari" einn hefur yfir í
fimmta kafla Klukk-
unnar." í bók Halldóru B.
Björnsson: „Jörð í álögum.
Þættir úr byggðum Hval-
fjarðar",  Reykjavfk   1969,
f
er þáttur um „Eyva
tónara", en hann hét réttu
nafni Eyjðlfur Sigurðsson
og var fæddur í Botni f
Hvalfirði 1829. f þessari
bók Halldóru B. Björnsson
er að finna það, sem
Halldðr Laxness notar í
þennan kafla íslands-
klukkunnar eftir „Eyva
tónara".
f grein er Klemens Jðns-
son landritari ritaði í tíma-
ritið Blöndu og nefnist
„Einkennilegt fólk", segir
svo um „Eyva tðnara":
„Marga fleiri einkennilega
menn og konur mætti
nefna, ..., Eyfa tónara,
sem ekki átti hér heima,
en kom hingað á hverju
sumri; var víst ættaður
ofan af Hvalfjarðarströnd;
hann hermdi svo vel eftir
ýmsum prestum, bæði er
þeir voru fyrir altarinu og
í stólnum, svo það var
hrein og bein  ánægja að
hlusta á hann, og var hann
þð sjálfur ankanalegur,
bæði í fasi og málfæri."
(Blanda, II. bindi, bls.
208.)
Vera má og, að tónari
íslandsklukkunnar hafi
einnig fengið drætti frá
Halldóri Hðmer er frá seg-
ir í tímaritinu Grímu
(XXIV. bindi, bls. 60—72).
Bæði er að Halldór Hðmer
tónaði gjarnan „Markúsar-
guðspjall f Miðhúsum til
mága sinna" eins og tónari
íslandsklukkunnar, svo og
var ýmislegt í háttum
hans, er minnir á tón-
arann. Má sem dæmi
nefna, að: „Það var eitt
sinn að kvöldlagi, að þeir
félagar settu tréskð á Hall-
dðr og keyptu hann til að
klifra upp á mæni á húsi
Tuliniusar kaupmanns,
...; skyldi Halldór setjast
klofvega   á   mæninn   og
„Nftján þjófar höfðu verið
brennimerktir á Rángárvöllum f
vetur og einn heingdur."
(Islandsklukkan, bis. 74.)
II.
„Pistilinn skrif aði
Magnús í Miðhúsum til
mágasinna:
Ég á mér tvær dætur
og tvær hvalsmjölstunnur
og gef hvorri þeirra
í heimamund
eina hvalsmjörstunnu.
Hver sem svivirðir mínar
dætur á jólum
mun ekki sjá þeirra
dýrð ápáskum."
(Halldóra B. Björnsson: Jörð í
álögum. Þættir úr byggðum Hval-
fjarðar, Reykjavík 1969, bls. 124.
Úr þulum Eyjólfs tónara.)
„Tónarinn lét færa sig f reið-
hempu af kvenmanni og tónaði
með rödd Skálholtsbiskups gegn
einum þorsktálknum hörðum svo-
kallað Markúsarguðspjall f Mið-
liúsuni til mága sinna, um tvær
dætur og tvær hvalsmjörstunnur:
hver sem svfvirðir mfnar dætur á
jólum mun ekki fá að sjá dýrð
þeirra á pásku-u-m."
III.
„Músin hljóp um altarió
og beit í kertið
og sagði hæina hó
með litlar lappir
oglifrauðaskó.
Viðrini veit ég mig vera
vesenis tesenis tera
hallara stallara stótinn
himbriminn hljóðar
á fótinn."
(Halldóra B. Björnsson: Jörð i
álögum. Þættir úr byggðum Hval-
fjarðar, Reykjavík 1969, bls. 124.
tJr þulum Eyjólfs tónara.)
„Sfðan tónaði hann með rödd
Hólabiskups, inúsin hljðp á
altarið og beit í kertið með lánga
rðfu og lifrauða sko-o-ð. Og með
rödd sjálfs sfn:
Vesenis tesenis tera
viðrini veit ég mig vera,
hallara stallara stðtinn
himbriminn hljððar
f fo-o-ðti-inn."
(fslandsklukkan, bls. 74—75.)
IV.
„Aðra ritgjörð hefir Jón
Marteinsson samið um allskonar
undur á íslandi.... Þar eru sögur
um ... skrítna veiðiaðferð í
ölvesi. Maður, er kallaður var
Gæru-Brinki, sagði sögu þessa
undir borðum I Skálholti: Þegar
kýr vaða um flóa og keldur í
ölfusi hanga stundum laxar við
spena þeirra og er hægt að ná
þeim, laxarnir sjúga kýrnar út í
vatninu, en eru stundum ekki
búnir að fá nægju sína og hanga
við, þegar kýrin fer upp úr for-
æðinu." (Þorvaldur Thoroddsen:
Landfræðisaga íslands II. bindi,
bls. 330.)
„En daginn undir kvöld þegar
hún var komin austurað Ölfusá
reyndist alt satt sem hún hafði
frétt sunnan heiðar: ... Einn
flakkarinn sagðist hafa reynt að
biðja um mjðlk á næsta bæ, en
verið sagt að laxarnir sygju
kýrnar." (Islandsklukkan, bls.
76.)
f sjöunda kafla fslands-
klukkunnar             breytir
Halldór Laxness viðburð-
um í ævi Jðns Hreggviðs-
sonar. Jön Hreggviðsson
veruleikans var ekki leyst-
ur úr haldi af „álfa-
kroppinum mjða" á Þing-
völlum við Öxará, heldur
„til féll svo, að téður Jðn
Hreggviðsson strauk og
burt brauzt leynilega úr
fangelsinu á Bessastöð-
um", eins og segir í Al-
þingisbðkum fslands 1684.
Verða nú rakin nokkur
dæmi um tengsl þessa
kafla við aðrar bækur.
„Auðkenni Jóns Hreggviðsson-
ar... eru þessi: i lægra lagi en að
meðalvexti, réttvaxinn, þrekvax-
inn, fótagildur, með litla hönd,
koldökkur á hárslit, lítið hærður,
skeggstæði mikið, enn nú af-
klippt, þá siðast sást móeygður,
gráfölur í andliti, snarlegur og
harðlegur f fasi." (Alþingisbækur
Islands, VIII. bindi, bls. 35, ár
1684.)
„Andspænis þessu stórmenni
landsins stendur tötramaður f rif-
inni mussu, gyrður reipi úr hross-
hári, berfættur og svartur á fðt-
um, með sára úlnliði bðlgna, en
handsmár, koldökkur á hár og
skegg og gráfölur f andliti, mð-
eygður, snarlegur í fasi og harð-
legur." (Islandsklukkan, bls. 94.)
II.
„Var í lögréttu lesinn sá pró-
cess, sem skeð og fram hefur farið
um mál Jóns Hreggviðssonar úr
Þverárþingi. Af sýslumanninum
Guðmundi Jónssyni á Saurbæjar-
þingi... Síðan á Kjalardal...
Hverju svo er varið að á föstudag-
Framhald á bls. 16
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16