Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 37. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						„ Yfir hið liðna
bregður blæ...
n
Nokkurföng Halldórs Laxness íÞrjár sögur.Eiríkur Jónsson tók saman
Magnús Einarsson,
sem lengi bjó í Mel-
koti, er eins og mörg-
um er kunnugt fyrir-
mynd að Birni í
Brekkukoti, í Brekku-
kotsannál. Magnús
andaðist háaldraður,
21. nóvember 1921 í
Laxnesi í Mosfells-
sveit, hjá Sigríði Hall-
dórsdóttur,         móður
Halldórs         Laxness.
(Jón Helgason: Ár-
bækur Reykjavíkur,
II. útgáfa, bls. 336.)
í bók Eufemiu
Waage, Lifað og leik-
ið, segir svo um Mel-
kot og Magnús Einars-
son, á bls. 14: „Syðsta
byggð var þó Melkot,
sem stóð litlu ofar en
ráðherrabústaðurinn
þar suður frá nú. í
Melkoti bjó, þegar ég
man fyrst eftir mér,
Magnús Einarseon í
Melkoti og kona hans
Guðrún Klængsdóttir.
Var þar mikið gest-
risniheimili og gistu
þar margir sveita-
menn, sem til bæjar-
ins komu. Tveir bróð-
ursynir         Magnúsar
voru þ:r hjá honum,
Einar og Sigurður
Snorrasynir, og fóstur-
dóttur áttu þau, Sig-
ríði, móður Halldórs
Kiljans Laxness. Hjá
henni dóMagnús".
Kvæðið „Syngið þið
nú!", sem Halldór
Laxness notar í
Brekkukotsannál og
segir vera eftir „fjör-
ugan söðlasmið á
Laugaveginum", er
eins og mörgum mun
vera kunnugt eftir
Þorgrím Jónsson, er
síðast bjó í Laugar-
nesi. Kvæði þetta
samdi Þorgrímur sem
auglýsingu og lét
prenta meðal aug-
lýsinga í Alþingisrím-
unum 1902.
Hér fara á eftir
dæmi um föng Hall-
dórs Laxness í þrjár
skáldsögur           hans.
Brekkukotsannál, Inn-
ansveitarkroniku og
Guðsgjafarþulu. Til-
vitnunin í bók
Bj.Björnson „Sigrún á
Sunnuhvoli" er þó að-
eins f snertingu við
málsgreinina í bók
Laxness.
i,
„Það var eins bg allt, sem hann
leit á, brcytti útlili, og stofuklukk-
an á veggnum sagði: „fleng-ing —
fleng-ing — fleng-ing — fleng-
ing".". (Bj. Björnson: Sigrún á
Sunnuhvoli, II. útgáfa, Keykjavík
1932, bls. 14.)
„Það rann sumsé upp fyrir mér
einn dag að orðið scm hún sagði
þcgar hún tifaði, tveggja atkvæða
orð scm var drcgið á scinna at-
kvæðinu, það væri ci-líbbð. ci-
líbbð".". (Brckkukotsannáll, bls.
10).
II.
„Haagensen var aldrei nefndur
öðruvísi, og ég efast um, að ég i
a'.sku hafí þekt hans skfrnarnafn.
en hann hét Kristján Jónsson,
Hákonarsonar, og var vostfirzkur
að ætt. A nýjársdag, sumardaginn
fyrsta, og ef til vill fleiri hátíðis-
daga, gokk Haagonson í oinkonn-
isl)úningi fyrir höfðíngja bæjar-
ins, til þess að óska þoim allra
hoilla og blessunat' á hinu nýbyrj-
aða ári eða sumri. Einkennisbún-
ingurinn var hoiðblár klæðis-
frakki með blönkum hnöppam
sléttum, en buxur allavoga litar,
og stundum leggingar á, og svart-
ur blankhattur á höfði. Á þessum
einkennisbúningi stóð svo, að
Haagensen hafði í ungdæmi sínu
verið leiðsögumaður á dönskum
horskipum hér við land, einkum á
Vosturlandi, og fókk hann á þessu
forðalagi nafnið uniformið og
hattinn. Mörgu kunni Haagensen
frá asegja af froigátunni, eða þeg-
ar hann hafði verið til „orlogs"
eins og hann komst jafnan að
orði, og talaði hann þá jafnan
dönsku            eða            einhvern
dönskublending. . . . Drjúgan
skilding fékk hann í þessum ferð-
um sínum, þó þær væru okki
skoðaðar sem beinar beininga-
ferðir". (Blanda II., bls. 197—
198. Klemens Jónsson: Einkenni-
logt fólk.)
„Jón þcssi Ilákonarson var
ncfndur Kafteinn Hogcnscn af
þcim sökum að hann hafði fyrir
mart laungu haft cð höndum
þann starfa að lciðbcina dönskum
sjómælingaskipum á Brciðafirði,
cn skipalcið cr vandrötuð og
torsigld ókunnugum á þcim slóð-
itm.
Jón Hákonarson átti að vísu til
góðra að telja... enda kallaði
hann sig mcð réttu danskan or-
logskaptcin og sjóleiðsögumann
danakonúngs á Brciðafirði. Hann
Iógaði aldrci bláum einkennis-
búníngi sínum gullhncpptum né
því kaskciti scm hcyrir sjóleið-
sögumanni danakonúngs á
Brciðafirði. Þessum búnfngi
klæddist hann jafnan á jólum og
páskum, svo og á nýársdag og
sumardaginn fyrsta, og sat þá
rúmi sínu með tígulegu yfir-
bragði allan daginn án þess að
sncrta hrosshár. Það var plagsið-
ur hans að rísa úr körinni á nýárs-
morgun, klæða sig uppá f
múndcrínguna, og láta lciða sig
útí staðinn þcirra crinda að biðja
yfirvöldunum guðsblessunar og
rcyna að hafa útúr þcim cilítið af
hrosshári", (Brckkukotsannáll,
bls. 52.)
III.
„Haagonsen var síðast niöur-
setningur í Melkoti, og dó þar
háaldraður". (Blanda II., bls. 200.
Kelmons Jónsson: Einkonnilogt
fólk.)
„Mcr cr sagt hann hafi lagt með
sér jarðarparl sem próvcntu
þegar hann gerðist ararmaður á
miðloftinu        í        Brckkukoti".
(Brckkukotsannáll, bls. 51.)
IV.
„Syngið þið nú!
Lag: Fyrst og annar.s hjarta
hræri.
Heyrið monn og konur, krakkar,
komið hingað til mín!
Hér fást Svipur, Söðlar, Hnakkar,
sútuð Ferðaskrfn,
Olar, sem að aldrei slitnað fá,
Istöðin úr koparnum, sem
spegilfögur gljá
Reiðskálmar, sem ekkeit festir á,
enginn goturTöskum minum
stolið neinum frá.
Eg hef sterkust Beisli í bænum,
— bara komið sjáið þér! —
alt með letri, útsaum vænum
útflúrað af mér.
Þorgrímur Jónsson söðlasmiður
Bergstaðastr. 3". (Alþingisrímur,
Reykjavík 1902, bls. 103).
„Sveinar, fljóð og kátir krakkar
komið híngað inn til mín!
Ilér fást svipur, söðlar, hnakkar,
sútuð ferðaskrín,
ólarnar sem slitnað aldrei fá,
fstöðin úr koparnum scm
spegilfögur gljá,
nýasilfiirtcingur stirnir á:
stúlkan þín má koma
þctta hafiirta.sk að sjá!
Hérfást lángbest beisli
í bænum.
Biskupsfrúin keypti hér
lcðurbarð mcð laufum vænum
lögð þau voru af mér."
(Brckkukotsannáll,              bls.
91—92).
„Karl var að tæja hrosshár og
sonur hans moð honum. Þá sagði
sonurinn: „Pápi minn, er það satt,
að Jesús Kristur hafi stigið ni.ður
til helvítis?". „Eg veit það eKki,
drengur minn", sogir karl, „svo
segja prestarnir. Við skulum ekki
gofa um það. Við skulum tátla
hrosshárið okkar". ". (Brynjólfur
Jönsson frá Minna-Núpi.Tillag til
alþýðlegra fornfræða, bls. 208).
„Kolbeinn f Kolafirði segir þá
eftirfarandi sögu: Einusinni voru
tveir feðgar að tæa hrosshár. Þá
segir pilturinn uppúr eins manns
hljóði: er það satt pápi minn a
lausnarinn hafi stigið niður til
helvítis? Ég veit það ekki, segir
karlinn. Prcstarnir eru eitthvað
að segja það. Viskum ekki gefa
um það. Viskum vcra að tátla
hrosshárið okkar". (Innansveitar-
kronika, bls. 59—60).
VI.
„Gamall danskur kaupsýslu-
maður, som þokt hefur vol til ís-
lonskrar síldarverzlunar í rúm 20
ár, skrifaði haustið 1927 um síld-
arverzlunina á þossa leið: „Mjer
hefir oft blætt það i augum að sjá
hin miklu auðæfi, sem flutt hafa
vorið frá íslandi hingað til Kaup-
nannahafnar verða að engu hjer á
hafnarbakkanum". ". (Matthías
Þórðarson: Síldarsaga íslands,
Kaupmannahöfn
1930, bls. 274.)
„ „Mér hefur oft runnið það til
rifja,"   skrifaði   mér   einusinni
©
gamall danskur kaupsýslumaður
vinur minn, „að horfa uppá hin
miklu auðæfi sem flutt hafa verið
af islandi hingað til Kaupanna-
hafnar verða að aungvu hér á
hafiiarbakkanum", ",. (Guðsgjaf-
arþula, bls. 78).
VII.
„Síldartunnurnar lágu úti und-
ir beru lofti, og var þeim raðað í
lög, 3 til 4 tunnur á hæð og var oft
svo þúsundum tunnum .skipti
geymt á bersvæði á þennan hátt.
Svo þegar leið á veturinn, daginn
fór að lengja og sól að hækka á
Iofti, voru venjulega neðstu tunn-
urnar farnar að þrýstast saman af
þunganum, sem ofan á lá, og eins
af því, að margar þeirra voru
löngu tæmdar af öllum legi. Efstu
tunnurnar voru venjulega orðnar
gjarðalausar — eða svigabrotin
stóðu út f loftið — og margar
fallnar í stafi af áhrifum veðrátt-
unnar, svo sporðar og uggar
teygðu sig út um rifurnar. Sum
árin höfðu staflarnir minnkað
nokkuð yfir veturinn, því smátt
og smátt var selt af síldinni, en
mörg árin, og þau voru fleiri, sást
lítill mismunur á byrgðunum.
Auk þessarar síldar, scm geymd
var þannig á almannafæri, voru
venjulega margir kjallarar við
höfnina fullir af síld, og ekki
ósjaldan var skóvarpa hátt vatn af
saltlegi eða meiri þar á steingólf-
inu, sem runnið hafði úr tunnun-
um smátt og smátt". (Matthias
Þórðarson: Síldardaga islands,
Kaupmannahöfn 1930, bls.
247—275.)
„Þeim tunnum sem úti lágu á
hafnarbökkunum var stakkað
upp f lög og þannig lágu þær
tugþúsundum til samans vetur-
inn f gegn. Þegar á leið fóru
neðstu tunnurnar að pressast
saman undir þúnganum af þeim
efri, og eins höfðu tunnurnar
gisnað og grátið pæklinum út-
ámilli stafanna, en innihaldið
þornað upp og skroppið saman.
Efstu tunnurnar sem brennhcit
sólin skein á þegar fór að leingja
dag gáfu frá sér þræslulykt Ifkast
grút og voru mikilsti orðnar
gjarðalausar af áhrifum veðrátt-
unnar; stóðu svigabrotin útí loft-
ið, en uggar og sporðar stúngust
úIiiim rifurnar. 1 kjöllurum sem
voru fullir af síld hafði sjór sytl-
að gegnum veggi eða flætt innum
kjallaraglugga og blandast pækli
úr tunnunum, og var þessi stæka
blanda ýmist í skóvarp eða ökla
en stundum í mjóalcgg." (Guðs-
gjafarþula, bls. 78—79.).
Allar tilvitnanir I bækur Hall-
dórs Laxncss eru I fyrstu útgáfur
þeirra.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
8-9
8-9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16