Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Síðari
hluti
Þorsteinn
Einarsson
íþróttafulltrúi:
sér fyrir á hinum nýja stað,
sendir Jökull til hans menn til
þess að ráða Finnboga af dögum.
Sá fyrri (Þorgrímur) var garð-
hleðslumaður duglegur. Tók
Finnbogi hann til sin og lét hlaða
garða.
Hinn siðari sendimaður Jökuls,
Þorbjörn, er sláttumaður mikill.
Báðir þessir sendimenn eru
látnir ráðast á Finnboga er hann
lætst sofa. Verða í bæði skiptin
harðar sviptingar sem ljúka með
því að Finnbogi hefur þá undir
þ.e. í óhagræðisaðstöðu og deyðir
Þá.
Þessar tvær siðustu frásagnir
um fangbrögð í sögu Finnboga
greina frá fangi vopnlausra
manna upp á líf eða dauða.
Niðurstöður:
Tvenns konar til-
gangur f angbragða.
Hér hafa verið dregnar út úr
Glæsileg glíma. Hér glfma þeir Guðmundur Ágústsson frá Hróarsholti
og Gfsli Guðmundsson frá Hurðarbaki f Flóa.
lifir á, og þá einnig af meðferð
þess fólks, sem varðveitt hefur
sagnirnar.
„Fang" og „Glíma".
Athugum þvi í-ljósi þessa orðin
„fang" og „glíma", „taka fang
við" og „að glima".
I Snorra-Eddu, sem talið er að
Snorri Sturluson hafi lokið við
um 1220, er lýst viðureign Þórs í
höll Útgarða-Loka við Elli kerl-
ingu. Hér er frásagnarefni sótt
aftur i forneskju. Snorri lætur
Þór mæla svo í reiði sinni i veiztu,
sem honum er gert til skemmtun-
ar: „... gangi nú til einn hverr ok
fáisk við mik; ...", en hann lætur
Þór eigi segja og glfma við mig
eins og höfundur Finnbogasögu
myndi haf a gert. Þar sem höf und-
ur Finnbogasögu lætur Hákon
jarl segja: „Hér er, Finnbogi, pilt-
ur einn, er þú skalt glima við", þá
lætur Snorri Utgarða-Loka segja
við Elli fóstru sína: ..... að hon
skal taka fang við Ása-Þór", og
Þáttur úr þróunarsögu hinna
íslenzku fangbragoa
glímu
Eins og fyrr segir gripu þeir
Jökuil og Bersi vopn sín, eftir
byltu Jökuls og vilja ráðast á
Gunnbjörn. Ur þessari atför
verður eigi, vegna þess, að aðrir
halda þeim. Þegar Gunnbjörn ríð-
ur heim, er setið fyrir honum af
þeim Jökli og Bersa. Jökull ávarp-
ar Gunnbjörn þannig, er þeir hitt-
ast: „Skal nú vita, hvárt þú ert
betr vápnfinír eða glfmufærr."
Vegna þess hvernig höfundur
notar orðið „glíma" i riti sínu um
óskipuleg áflog jafnt sem fang-
brögð, þar sem lífið er að veði, er
eigi unnt að taka þessa ágætu
setningu, sem sönnun þess, að
Gunnbjörn og Jökull hafi fengist
við hvorn annan að Hvammi í
glimu — og þó skal þetta talinn
hlekkur i röksemdakeðju að fang-
brögð með föstum tökum, þar sem
önnur höndin hafi betra tak og
voru höfð til skemmtunar og
leiks, nefndust glíma og sá sem
frækinn var í þeirri íþrótt gleð-
innar var talinn glímufær.
Finnbogi kemur syni sínum til
hjálpar og síðar, er Finnbogi
hefur vegið Bersa og hann hefur
líf Jökuls undir sverði sínu, koma
að bræður Jökuls, en vinir Finn-
boga, og skilja þá.
Verða þessar viðsjár milli
þeirra Jökuls og Finnboga til
þess, að Finnbogi verður enn að
flytja til annars héraðs.
Tvennar viðureignir
vopnlausra manna
Þegar   Finnbogi   hefur   komið
einni Islendingasögu fangbragða-
lýsingar. Sagan er að visu talin
ein þeirra ómerkari. Höfundur
hennar skráir á 14. öld þó lýsing-
ar á fangbrögðum eins og honum
eru þau þá kunnug og hefur á
þeim nokkurn mismun. Þessi mis-
munur mun vart vera tilviljun ein
eða til þess að gagna þræði sög-
unnar, heldur minning sú um
forn fangbrögð, sem lifir með
þjóðinni í sögum eða sögnum og
jafnvel kunnugleiki höfundar á
fangbrögðum samtíðar hans og
eru þá kölluð glima.
Þennan mismun lýsinga fang-
bragðanna má flokka niður þann-
ig:
1. Fangbrögð til skemmtunar eða
leiks:
1.  skipulagslaus áflog eða tusk,
t.d. viðureign Finnboga við
griðkonur.
2.  bundin reglum — 2 eða 3 lotur
— t.d. viðureign Gunnbjarnar
og piltsins hjá Bárði bónda í
Noregi; viðureign Gunnbjarn-
ar og Jökuls i Hvammj (ákveð-
in tök og reglur, sem eru
brotnar)
Undir þetta mætti einnig fella
viðureignir á sundi (fang-
brögð i vatni eða sjó): Viður-
eign Finnboga við björninn,
sem er samstofna viðureign
þeirra Ölafs konungs Tryggva-
IIjá sumum þjóðflokkum f Afrfku tfðkast fangbrögð meðal kvenna og
er upphafsstaðan eins og hér sést.
sonar og Kjartans Olafssonar í
ánni Nið.
II. Fangbrögð upp á lff og dauða.
1.  hryggspennutök (föst tök) t.d.
viðureign Finnboga við Moð-
skegg og viðureign Finnboga
við sendimenn Jökuls: viður-
eign Finnboga við björninn.
2.  laus tök og fanghella — allra
taka og bragða neytt. t.d. við-
ureign Finnboga við blámann
hjá Hákoni jarli og við Alf.
I mörgum íslendingasögum er
getið fangbragða. Sögurnar eru
ritaðar á timabilinu um 1200 og
fram á 15. öld og lýsa atburðum
sem eiga að gerast á 10. og 11. öld.
Sögurnar eru taldar misjafnlega
áreiðanlegar. Finnboga saga
ramma er talin vera rituð undir
áhrifum riddarasagnastilsins eða
ævintýranna. Hvað, sem sann-
leiksgildi sögunnar í heild líður,
þá er ljóst að söguritarinn hefur
spurnir af fangbrögðum eða eins
og álitið er um tilkomu Islend-
ingasagna, að höfundar þeirra
skrá munnmælasagnir, sem þeir
raða saman. Hafi atburðir þeir,
sem sögnin greinir frá, raunveru-
lega gerzt, breytist framsetning
hennar í munni og minni kynslóð-
anna i samræmi við viðhorf
þeirra og aldarhátt. Sammerkt
mun það Finnboga sögu ramma
og hinum fslendingasögunum, að
hún mun samin um sagnir, sem
lifa á vörum fólksins og knýja
höfund sögunnar að færa í letur.
Frásögnin mótast því af viðhorfi
höfundar og þess tima sem hann
líklegast er, að þau Elli og Þór
eigist við i f angbrögðum með föst-
um tökum og beiti brögðum (sbr.
„leitaði hon nú bragða") og sá er
fær hnésig telst fara halloka, en
þó ekki fallinn.
Færðar eru líkur að því, að
Snorri sé höfundur Egils sögu
Skallagrímssonar, sem talin er rit-
uð 1220—30. Höfundur segir svo
á einum stað:. „Egill var mjök at
glfmum" (kafli 40). Er Egils saga
talin ein af elztu sögunum.
I Gunnlaugs sögu ormstungu
(kafli 10) er notkun orðanna
„fang" og „glíma" athyglisverð.
Um bóndason, Þórð að nafni, sem
þeir Gunnlaugur og kaupmenn
hitta fyrir á Melrakkasléttu, er
sagt: „Hann gekk í glfmur við þá
kaupmennina...", og þar sem far-
mönnum gekk illa við hann, „þá
var komit saman f angi með þeim
Gunnlaugi", og svo er þeir hitt-
ust:.....tóku þeir til glfmu".
Þó okkur nútímamönnum virð-
ist vera ruglingur á heitunum
fangbrögð (fang) og glima hjá
sagnariturunum, þá er þó eitt
sammerkt, að þegar viðureignir
eru framkvæmdar til leiks eða
skemmtunar, þá nota þeir fleir-
töluorðið glfmur. Dæmi úr hinum
merkari sögum. Egils saga (40.
kafli): „Egill var mjök at glfm-
um". Grettis saga (72. kafli): „Þá
töluðu til sumir menn ungir, at
veðr væri gott ok fagrt ok nú sé
gott að hafa glfmur og skemmt-
un".
I Finnboga sögu er nafnorðið
©
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16