Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Þegar þar kom, aö alskyggnt augao á
framhlið Samvinnuverslunarstofnunar
Síonsborgar, þetta ófeimna tákn sam-
bræöslu efnis og anda, deplaöi til Hall-
dórs Laxness bendingu um aö skrifa
skáldsögu um fyrirheitna landið, var búiö
aö veita honum bókmenntaverölaun
Nóbels. í leit hans sjáifs aö fyrirheitna
landinu — en hugmyndin um þaö haföi
frá því snemma á ferli hans aidrei látiö
hann í friöi — haföi vegur þessa íslend-
ings legiö land úr landi, frá kaþólsku til
sósíalisma og aö lokum til afneitunar.1
Ungur haföi hann snúist til kaþólsku og
gengiö í Benediktsklaustur í Lúxemborg.
Þar glímdi hann í fimm ár viö aö koma
heim og saman sundurleitum öflum sem
toguöust heiftarlega á um vitsmuni hans
og anda. Þessara átaka sér Ijósan staö í
Vefaranum mikla frá Kasmír,
(1927)2, fyrstu skáldsögu hans sem veru-
lega kvaö aö. Skömmu eftir aö þessi
eldgneistandi „kaþólska" skáldsaga kom
út, hélt Laxness til Bandaríkjanna. Þar
geröist hann brennheitur sósíalisti, og lá
viö aö honum væri vísaö úr landi, en fyrir
tilstilli vinar hans Uptons Sinclairs varö
ekki af því. Síðan heimsótti Laxness
Sovjetríkin og varð hrifinn af, en sneri svo
heim til íslands, svarinn til baráttu fyrir
félagslegu réttlæti og uppfullur af nýjum
skilningi   á   gildi   bókmenntaarfs   þjóöar
JohannS.
Hannesson
þýddi. Halldór
Laxnesssnar-
aði sjáJfur úr
ensku nokkr-
um óþýddum
köflum, sem
vitnað er í
kóngsríkis fær hann þar aö gjöf áritaðar
Ijósmyndir af konungsfjölskyldunni, sem
hann síöar lætur í skiptum fyrir fjórar
skónálar. Mormónatrúboðinn Þjóörekur
biskup fullvissar hann um aö fyrirheitna
landið sé komið á fót vestur í Utah, og í
trausti þess heldur Steinar þangað í nýja
leit. Án þess aö laga sig meö öllu aö
samfélagi mormóna bíöur hann þar konu
sinnar og barna, en í fjarveru hans hefur
veriö níðst á þeim bæöi líkamlega og
efnalega. Kona hans andast á skipsfjöl,
og þegar börnin koma eru tengsl hans viö
þau rofnuö, enda höföu þau taliö hann af.
Án þess aö koma oröum aö vonbrigðum
sínum snýr hann heim til íslands sem
trúboöi, og þar liggur vegurinn aö lokum
heim á gamla bæinn þar sem hann lagöi
upp í leit sína.
Meöan Laxness var aö viða aö sér efni í
Paradísarheimt og enn í svo sem tvö ár
eftir að bókin kom út, lét hann ýmislegt
eftir sér hafa um mormóna. Ummæli hans
birtust í viötölum, ávörpum, bréfum til
blaða og auk þess í tveimur meiri háttar
greinum, sem báðar hafa veriö þýddar á
önnur noröurlandamál og teknar í safnrit
oftar en einu sinni.5 Önnur þessara
greina, „En amerikansk ábenbaring",
birtist í Politiken og er umsögn í ritgerö-
arformi um bókina Kingdom of the
Saints     (Ríki      hinna     heilögu     eöa
mónar til  kvaddir  aö  efla  í  Utah
félagslegt samneyti, sem furöu fljótt
gerðist   dæmi  til  fyrirmyndar  í  Nýa
Heiminum.   Hafi   maöur  þessa  staö-
reynd í huga um mormóna, fer ekki hjá
því aö  hinar auöveldu sannanir um
„svik"   í   yfirnáttúrlegri   oþinberun
Jósefs Smiös víki í hug manns fyrir
öörum hliðum á málinu.7
Síðari greinin, „Ævintýri um fyrirheitna
landiö", birtist í tveim hlutum í maí- og
júníhefti   Samvinnunnar   1958;   hún  er
myndskreytt.  í fyrri  hlutanum  er  rakin
saga mormóna, en í seinni hlutanum segir
Laxness frá því sem fyrir hann  bar á
ferðum hans um Utah, og er sá hluti mun
fróölegri. í þessari grein, og víöar þar sem
höfundur   víkur   að   mormónum   færri
orðum, má greina ýmis endurtekin stef
sem unnið er úr í Paradísarheimt.
Meðal þessara stefja er fyrst aö telja
forundrun höfundar á viötökunum sem
trúboöar mormóna fengu hjá löndum
hans á 19. öld. í „Ævintýri um fyrirheitna
landiö" tekur hann svo til orða:
Því miöur er gagnverkan íslendínga
við opinberun mormóna einginn sér-
stakur sólskinsblettur í sögu andlegs
lífs á íslandi. Tómlátir mörlandar vorir
sem fyrir mart eru frægari en vera
trúarhetjur, og ekki hafa svo menn viti
lagt  nokkurn  skerf til  trúarkennínga
George S. Tate
Halldór Laxness, mormona
sinnar. í Lúxemborg hafði hann vísað
íslenskum fornsögum frá sér („Heu mihi,
eg hef ekkert af þeim að læra"),3 en nú
líkti hann eftir gagnorðu málfari þeirra,
tiieinkaöi sér þaö og blés í þaö nýju lífi, og
beitti mikilvirkum penna sínum til að
smíða úr því vopn í baráttuna gegn
félagslegu ranglæti. Snilldarverkin Salka
Valka (1931—32), Sjálfstætt fólk (1934)
og Heimsljós (1937—40) eru bláköld
lýsing á högum volaðs og varnarlauss
fólks sem berst óbugandi gegn skeyting-
arlausri náttúru og gráöugum aröræningj-
um.
Til sárrar sorgar vinstrimönnum sem
höfðu eignað sér Laxness sem hetju síns
liös, dró heldur broddinn úr róttækni hans
í félagsmálum eftir aö hann hlaut Nóbels-
verölaunin 1955, þá fimmtíu og þriggja
ára aö aldri, og varð einskonar menning-
arlegur sendiherra lands síns. Á árunum
þar á eftir kastaði hann rýrð á rússneskan
kommúnisma, sem hann hafði fyrrum
hrósað, og færöist æ meir undan því (eins
og raunar enn í dag) aö láta orða sig viö
nokkra hugmyndafræöi. Þaö var á þessu
afneitunarskeiöi aö Laxness sendi frá sér
Paradísarheimt (1960), þá mormónasögu
sem víðfrægust hefir orðiö, aö minnsta
kosti um Evrópu.4 Sagan hefir hvarvetna
hlotið ágæta dóma og verið þýdd á
norsku, sænsku, dönsku, ensku, frönsku,
hollensku, þýsku, spænsku, finnsku og
serbnesku. Nú stendur til að gera kvik-
mynd úr sögunni.
í Paradísarheimt segir frá óbrotnum
íslenskum bónda, Steinari að nafni, sem á
sér þann draum að öðlast fyrirheitna
landiö handa börnum sínum. Minnugur
sagna af örlæti norrænna fornkonunga,
vonast hann fyrst til aö geta keypt sér
þetta land með því aö gefa hest sinn
danaprinsi við konungskomuna 1874, en
hesturinn er furðuskepna, tákn þess aö
heimurinn er enn dásemdafullur í augum
barna hans. Launin eru önnur en hann
væntir sér: honum er boðið til konungs-
hallarinnar í Kaupmannahöfn, en í staö
Helgramannaríki) eftir Ray B. West. í
greininni fjallar Laxness um opinberun
Josephs Smiths meöal fjölda annarra
fyrirbæra af líku tagi (allt frá telaufalestri
til sýnar postulans Páls) og veltir fyrir sér
skyldleika skáldsagnalistarinnar viö trúar-
lega opinberun:
Skáldsagnahöfundur er kannski ekki
í hátterni sínu meiri lygalaupur en
almennt gerist, en á skrifandi stund
trúir hann algerlega á skáldskap sinn. í
þessari staöreynd eru og falin rök þess
að annað fólk treystir sögu hans eins
og nýu neti. Skáldsögusmiður starfar
undir áhrifum linnulausrar „vitrunar"
þann tíma sem verk hans stendur yfir,
Halldór Laxness 1958, um pað
leyti er hann kom heim úr för
sinni til Kína, Indlands og Banda-
ríkjanna, Þar sem hann kom í
mormónabyggðir í Utah.
ekki svo mjög sem skyggn maöur á
hulda heima, heldur öllu fremur eins
og huldumaöur í þessum heimi, amk
maður að sanna formúlu sem er ekki
endilega efnafræðileg. Og þegar les-
andi kemur og spyr að hve miklu leyti
þessi og þessi atburður sé „sannur",
þá finst höfundinum slíkur maður vera
einfeldníngur, jafnvel eiga bágt. Verk í
sköpun er höfundi sínum sá einn
veruleiki sem skiftir máli.
í greinarlok lýsir Laxness aödáun sinni
á bók Wests og mormónum yfirleitt:
Bók Ray Wests stuölar aö því aö
gera hugsandi mönnum skiljanlegt aö
opinberun Jósefs Smiths standi jafn-
fætis ýmsum öðrum opinberunum
sögunnar — og fer framúr sumum ef
nokkuö má marka af ávöxtum opin-
berana. Bókin segir af því hvernig
„æðri birtíng" safnaði saman mormón-
um og leiddi þá með sterkri hendi í hið
fyrirheitna land, eitt af fáum á jörðu.
Samkvæmt æöri birtíngu voru mor-
heimsins, utan jánkaö sálarlaust ein-
hverjum trúarsetníngum uppúr útlend-
íngum, þeir tóku nú við sér af meira
offorsi gegn mormónatrú en menn vita
dæmi til aö íslendíngar hafi áöur gert
með eða móti trúarbrögðum. Andleg
sem veraldleg yfirvöld og svo læröir
sem ólærðir snúast hatramlega gegn
þessum flokki. Eitthvaö hefur hlotið aö
felast í kenníngum mormóna þess
umkomið að raska geðró trúarlega
steingelds almenníngs eins og veriö
hefur á íslandi. .. .Mormónarnir sem
híngað komu í trúboðserindum voru
hraktir og smáðir meira en nokkrir
málsvarar andlegra skoöana á íslandi
fyr eða síðar.8
Á íslandi eins og víöast hvar var
fjölkvæni stundum helsta tilefni þessara
ofsókna. Þegar Laxness var eitt sinn
spuröur aö því í viötali hvort hann teldi
fjölkvæni til fyrirmyndar, svaraði hann því
til, aö í bókinni væri fjallaö um þaö „af
fullkominni samúö og skilníngi" — og þó
ekki, ef ég má bæta því við, af eins
óbrigðulli samkvæmni og ætla mætti af
þeim orðum eins lesanda af mormónatrú
að meðferð höfundar á þessu efni væri
„ekkert annað en fjölkvænisáróður okkar
sjálfra holdi klæddur."9 Síðan sagði
Laxness og hló viö:
Annars var dálítið gaman að því, þegar
ég fór í fyrsta skipti sem unglíngur
innan tvítugs aldurs til Ameríku, þá
þurfti ég að fylla út stórar skýrslur frá
útflytjendaeftirlitinu meö fjölda spurn-
ínga; og ein hljóöaöi svona: Eruð þér
fjölkvænismaður? Þessu svaraöi ég
náttúrlega meö neii og þaö hefðu
flestir gert, því þeirra sem hefðu veriö
þéss umkomnir að svara spurníngunni
játandi, heföi frekar verið aö leita í
fangelsum en á leiöinni vestur um haf.
En svo las ég næstu spurníngu og þá
fyrst komst ég í mikinn bobba: Hafiö
þér samúð með fjölkvænismönnum?
Þennan vanda hef ég ekki getaö leyst
enn í dag.10 Þó hygg ég, ef ég ætti aö
©
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16