Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Algengur matur á Möltu
Allskonar hveitilengjur (pasta) eru
mjög algengar í fæöi Möltubúa. Algeng-
astar eru spaghetti og makkarónur.
Spaghetti meö tómatsósu er venjulega
boröaö tvisvar í viku. Á sumrin eru ferskir
tómatar notaöir í sósuna, en á vetrum
tómatpurée eöa niöursoðnir tómatar.
Algengt er aö sjá húsmæöur í litlum
matvörubúöum kaupa „nofs-qwart" (um
120 gr) af tómatpurée, sem afgreitt er í
fituþéttum umbúöapappír, rétt mátulegt í
hádegismatinn. En á sunnudögum er
boröaö timpana eða mqarrun fil-forn
(ofnbakaöir makkarónu- og kjötréttir, sjá
uppskrift). (vtargir hafa þann siö aö útbúa
matinn heimafyrir, setja hann í eldfast
mót og láta svo bakaríio um aö baka
hann á meoan fjölskyldan'fer í sunnu-
dagsbíltúrinn.
ATH. í uppskriftunum er miöaö viö
enskt pund (Ib). sem mun vera nálægt
450 gr.
TIMPANA
1 pund pæduft
1 pund makkarónur
1 pund smásaxaö kjöt (blanda af nauta-
og svínakjöti)
Vi   heili   eða   V?   pund   kjúklingalifur
(hvort heldur sem vill)
1  stór laukur
2 kúffullar matskeiöar tómatpuróe
4 matskeiðar rifinn Parmaostur
salt, pipar
4egg
smjör eða olía til steikingar.
Búiö sósuna til á eftirfarandi hátt:
Steikiö laukinn gullinn í smjöri, olíu eöa
blöndu af þessu tvennu. Bætiö út í
smásöxuðu kjötinu, salti og pipar. Hræriö
vel í og sjóðiö í 15 mín. Bætiö út í
tómatpurée og 1 pela af heitu vatni ásamt
súputeningi. Látið malla minnst 1 klst. Á
meöan látiö þið heilann (ef þiö notiö
hann) liggja í söltu vatni, takiö himnuna
af. Sjóoiö heilann í saltvatni í 10 mín.
Kæliö og sneiöiö í fremur þykkar sneiöar.
Steikiö lifrina (ef hún er notuö) í lítilli feiti
í 5 mín. Sjóöiö makkarónurnar í miklu,
söltu vatni unz þær eru næstum meyrar.
Helliö bollj af köldu vatni í pottinn um
leio og þær eru tilbúnar. Mikilvægt er að
makkarónurnar séu ekki of linar og haldi
lögun sinni. Blandiö kjöti og tómatmauki
saman  við   makkarónurnar,  bætið  við
þeyttum eggjunum  og  rifnum  ostinum
ásamt salti og pipar. Hræriö vel saman.
Breiöiö út % af pædelginu til aö setja í
botninn og hliöarnar á kökuformi eöa
eldfastri skál. Látið í þetta lag af
makkarónublöndunni. Ef notaöur er heili
eöa lifur, látiö þá lag af því yfir og því
næst annaö lag af makkarónublöndunni.
Setjiö þvínæst deiglok yfir allt saman og
bakið viö meöalhita í 1 — 1V? klukku-
stund. Ef þiö haflö bakaö timpana í
kökuformi má vera aö deigiö í botninum
sé ofurlítiö vanbakað. Ef þiö óttist þaö,
takiö þá réttinn úr ofninum 15 mín. fyrr
en sagt var til um og hvolfið honum á
ofnplötu. Setjið íofninn í 15 mín. íviöbót.
Timpana er boriö fram í sneiðum og það
sneiöist betur sé þaö látiö standa í Vs
tíma eftir að þaö er tekiö úr ofninum.
Fallegast er að sneiöarnar sýni snyrti-
iegar, gagnsæjar, holar makkarónurnar á
báðum hliöum. Þetta næst meö því aö
vera ekki of hræddur viö aö sjóöa
makkarónurnar í of stuttan tíma.
MQARRUN FIL-FORN
Þessi réttur er búinn til á sama hátt og
timpana, en pædeiginu, heilanum og
lifrinni er sleppt. í staöinn er vani aö strá
brauðmylsnu eða raspi í fituborin form
eða eldfasta skál. Hvolfiö því úr eftir aö
þaö hefur kólnaö dálítiö. Bæði timpana
og mqarrun fil-forn batna viö geymslu.
Hitið upp afganga í ofni eftir aö þeir hafa
verið sneiddir í snyrtilegar sneiðar.
í flestum þorpum á Möltu eru útimark-
aöir. Þeir eru kænlega staösettir nálægt
þorpskirkjunum. Sala hefst kl. 5 aö
morgni og konur gera innkaup á leiö úr
kirkju. Þeir, sem fyrstir rísa úr rekkju,
gera beztu kaupin.
Fisksalarnir, sem oftast eru konur,
hafa fiskinn til sýnis í grunnum málm-
pönnum og vigta hann á gamaldags
reislu. Fiskur er oftast borðaöur á
miövikudögum og föstudögum, gamlar
leifar kaþólsks siöar (ekki er lengur
bannaö aö boröa kjöt á föstudögum.)
Vinsælasti fiskurinn er lampuka.
Lampukavertíðin er frá miðjum ágúst og
fram í nóvember. Lampuka er líka
kallaöur „dorado" (sá gyllti) vegna þess
að hann er raunverulega gylltur nýveidd-
ur. Fiskurinn er stinnur og hvítur og
bragðið mjög sérstakt. Möltubúar kalla
Eins og
víðar í Mið-
jarðarhafs-
löndum, eru
matvæli
gjarnan seld
á götumörk-
uðum. Hér
eru húsmæð-
ur i Valetta
að velja sér
ávexti í mat-
inn.
það „tohgma ta'bahar", sem þýöir bók-
stafiega sjávarbragö.
En Möltubúar boröa líka saltfisk, þó aö
ekki sé mér kunnugt um, hvort þeir
kaupa hann af íslendingum. Hér kemur
uppskrift af saltfiski í nýstárlegum bún-
ingi:
STUFFAT TAL-
BAKKALJAW
Vh pund saltaöur þorskur
2 laukar
8 olívur
2 msk maiarona
2 msk tómatpurée
1 msk söxuð mynta
1 meöalstórt blómkálshöfuð
% pund melóna (pumpkin)
1V»—2   pund   flysjaðar   og   brytjaöar
kartöflur.
Fiskurinn lagður í bleyti yfir nótt. Látið
sítrónusneið í vatnið. Léttbrúniö laukinn í
olíunni, bætiö við tómatpurée og brytjuö-
um fiskinum. Setjiö út í steinlausar
olívurnar og grænmetiö og helliö á vatni,
svo rétt fljóti yfir. Sjóðið viö lágan hita,
þangaö til grænmetiö er meyrt.
(Þýtt og endursagt. AMb)
konungshirða Evrópu. Loks bauð Karl V
keisari riddurunum Möltu gegn því aö
þeir verðu Tripoli fyrir Tyrkjum. Að ööru
leyti var landleigan ekki önnur en sú, aö
Jóhannesarriddarar skyldu senda keisara
einn fálka á ári. Áöurnefndur de Valetta
var Stórmeistari Jóhannesarreglunnar á
sínum tíma.
10. maí 1798 var örlagadagur í lífi
Möltubúa ekki síöur en 10. maí fyrir
íslendinga 142 árum síöar. Þann dag
sigldi Napóleon franska flotanum inn til
Valetta og hernam eyjuna. Napóleon
dvaldist þó ekki nema viku í Palzzo
Parisio í Valetta, sigldi þvínæst til Egypta-
lands, sæll í þeirri trú, aö hann heföi
stofnsett lítið byltingasínnað Frakkland á
Möltu. Bylting lá aö vísu í loftinu, en henni
var beint gegn Frökkum, sem Möltubúum
tókst að fullu að reka af höndum sér
1800. Á þessum árum voru skip Nelsons
á sveimi umhverfis eyjuna og svo fór að
Bretar hernámu Möltu og höfðu þar
yfirráö allt til þess aö eyjarskeggjar hiutu
sjálfstæði 21. sept. 1964 aö undangeng-
inni þjóöaratkvæöagreiöslu. Á Möltu
höföu Bretar þýðingarmikla flotastöð í
fyrra stríöi og í seinni styrjöldinni varð
þessi litla eyja fyrir þrjú þúsund loftárás-
um og í þeim eyðlögðust þrjátíu þúsund
byggingar.
Trúræknin setur svip
á daglegt líf
Bresk áhrif eru enn mikil á Möltu, t.d.
viröist hver einasti maöur mælandi á
enska tungu. En íbúarnir eiga sitt eigiö
tungumál og útvarp fer einungis fram á
þvt' máli. Þetta mál, maltískan, er mjög
sérstætt og fátt er í rauninni vitað um
uppruna þess, sem þó er álitinn mállýska
Fönikíumanna og hafa oröiö fyrir sterkum
arabískum áhrifum. Síöar hafa veriö tekin
í máliö ítölsk, spönsk og ensk orö. Öldum
saman var þetta eingungis talmál, ritmál
var ekki tekiö upp fyrr en á tuttugustu
öld.
Uppruni íbúanna er einnig óljós, þeir
rekja ættir sínar ýmist aftur til Fönikíu-
manna, eöa ítala og annarra Evrópubúa.
Einnig mætti nefna Araba í þessu sam-
bandi (sbr. nálægö eyjarinnar við Norður-
Afríku.) Möltubúar eru sjálfstæöir, glaö-
sinna, iöjusamir, skarpir, en heiðarlegir í
viöskiptum, heimakærir og ákaflega trú-
ræknir.
Trúarbragöafrelsi er á eyjunni, en flestir
eru áhangendur rómversk-kaþólsku
kirkjunnar. Trúræknin setur mikinn svip á
daglegt líf. Kirkjuklukkum er hringt
kvölds og morgna og um miðjan dag, lítiö
líkneski dýrlinga, langoftast Maríu meyj-
ar, eru við dyrakarma allflestra húsa og
áöur hefur verið sagt frá dýrlingamyndum
ístrætisvögnunum. Nær daglega gengum
viö framhjá lítilli kirkju, en á garövegg
utan hennar var komið fyrir áletrun til
feröamanna, breytilegri meö nokkurra
daga millibili, en oftast var boöskapur
hennar á þá leiö aö ganga ekki hálfnaktir
um göturnar, baðföt og stuttbuxur ætti
aöeins við á baöströndum. Svipaöa
klausu er aö finna í baeklingi sem hótelin
dreifa. En þekktasti þáttur í trúrækni
Möltubúa eru hinar íburðarmiklu trúar-
hátíðir, þar sem hvert smáþorp og bær
heldur sinn dýrlingsdag hátíölegan meö
pompi og prakt, kirkjur og götur eru
skreyttar blómum, borðum og Ijósum,
skrúögöngur fara fram, hljómsveitir leika
og flugeldum er skotið á loft.
Fram aö þessu hef ég aöeins nefnt
Möltu, sem er alls ekki fullnægjandi, því
aö í lýöveldinu eru auk þess tvær aörar
byggðar eyjar, Gozo og smáeyjan Com-
ino á sundinu á milli hinna tveggja, en
þaö kallast Cominosund, Syöra og
Nyrðra.
Gozo er 26 fermílur að stærö og
landslag er þar öllu svipmeira en á Möltu.
Þar búa bændur og fiskimenn. Þaöan
kemur bezta grænmetiö, bragöbesta
svínakjötiö og Ijúffengustu sauöaostarnir.
Þar eru líka geröir hinir frægu knippl-
ingar. Sagnir herma, aö á Gozo hafi verið
hellir hafmeyjarinnar, Calypso, sem heill-
aöi Ulysses og hélt honum föngnum á
eyjunni í sjö ár.
Comino er aöeins ein fermíla að stærð.
Nafn sitt dregur eyjan af kúmenjurtinni,
sem eitt sinn var þar ræktuð í stórum stíl.
En við komum hvorki til Gozo né
Comino í þetta sinn né heldur heimsótt-
um viö höfuöborgina fornu og sögu-
frægu, Mdina, þar sem foröum bjó
Publius, gestgjafi Páls postula og síðar
fyrsti kristni biskupinn á Möltu. Mdina er
nefnd „Borgin þögla" og íbúar gera allt til
að varöveita sögulegar minjar og fornan
andblæ í hinum dularfullu, þöglu stræt-
um, kirkjum, klaustrum og höllum. Mdina
er líka þekkt fyrir glerblástur sinn.
Fyrsta síödegiö okkar á Möltu fórum
viö í göngutúr yfir ströndina fyrir framan
aöaldyr hótelsins okkar, Cavalieri. Þarna
var kalkborinn, sendinn jarövegur, þar
sem uxu nokkrar tegundir af grænum,
blaöþykkum fjörugróöri auk þyrkings-
legra brúska, sem gáfu frá sér krydd-
kenndan ilm. Kannski óx þarna rósa-
marín og timían, sem kvaö vaxa villt
þarna á eyjunni?
®
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24