Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						VISUR
Jón Gunnar Jónsson
spreytt sig á aö botna eoa prjóna framan
viö. Einu sinni man ég vantaði upphaf, en
botn var í blaöinu svona:
Eftir því sem aidan vex
árar f jölga á bordi."
Síöan sendir bréfritari botn, sem til
varö í Keflavík. Hann var ortur fyrir hálfri
öld og fjallar um þvargiö á alþingi, sem
viröist hafa veriö álíka uppbyggilegt 1930
sem nú. Vegna rímgalla hnika ég hér til
orðum. Þá verður byrjun Keflvíkinga
svona:
Er á þingi eilíft pex,
orða naegur forði.
Síöan kemur það sem fyrr er prentaö.
En er þá allt klappaö og klárt? Ef úr
þessu á aö veröa svolítill kennslutími í
Gerum okkur gaman þá
I hinum vinsæla útvarpsþætti orðabok-
armanna háskóalns var nýlega veriö aö
tala um burtfararbita og spurt um dæmi.
Ég er Vestfiröingur og á æskuheimili
mínu var görnul kona ættuö úr Breiðafj-
arðareyjum. Hún fór oft með þessa vísu:
Nú er saddur sarpurinn,
svo að stend á þambi.
Burtfarar var bitinn minn
banakringla úr lambi.
Vísan lítur mjög sakleysislega út, en ef
betur er að gáö, hljómar hún sem
naprasta háö. Banakringlan er rýrasti
bitinn og matarminnstur á sauðkindinni.
Friðrik Sigfússon hét norðlenskur hag-
yrðingur á síöari hluta nítjándu aldar,
kenndur við Pyttageröi. Hann var viö
útróöra við ísafjaröardjúp. Voru menn
þar óvenju þunglyndir um það leyti og
styttu nokkrir menn sér aldur með
skömmu millibili. Friðrik varð vitni að því
aö maður gekk fyrir ætternisstapa,
drekkti sér. Þá varö til eftirfarandi vísa:
Lán þótt höfum lítið vór
og leiðist töf í heimi,
taka gröf að sjáifum sér
mór sýnist öfugstreymi.
Þessar vísur, sem nú koma, urðu
viöskila við stöllur sínar í fyrra þætti,
þegar ég týndi saman nokkrar barnagæl-
ur og huggunarvísur, sem fólk haföi yfir á
höröum tímum eða fór meö fyrir börn sín
sem þreyja þurftu þorrann og góuna.
1.
Bæöi góla bðrnin hér,
blessuð sólin vermir gler.
í rokknum hjólið ónýtt er,
upp í stólinn Gulur fer.
2.
Láttu ekki illa liggja á þér,
lundina beröu káta.
Angursemi eykur mér,
ef óg sé þig gráta.
3.
Ljómandi nú Ijósiö skín,
lifna gleðibætur.
Nú er yndis elskan mín
aftur komin á fœtur.
4.
Á þó bjáti eymd á ný,
ei skal gráta fremur.
Verum kátir, vinir, því
volga alátrið kemur.
Ól. Ing. Keflavík skrifar og þakkar fyrir
vísnaþáttinn. Hann segir: „1930 eða um
það bil man ég fyrst eftir lestrarfélagi hér
um slóöir. Meðal þess sem þar var á
boðstólum var tímarit, sem hét Nýjar
Kvöldvökur, gefnar út á Akureyri, ritstjóri
var Þorsteinn M. Jónsson. Maöur fékk
bara lánað eitt hefti í einu, en þar var
margt gott aö finna. Ég man sérstaklega
eftlr vísunum, sem þar birtust, og þar
voru líka hálfar stökur, sem lesendur gátu
yrkingum, verð ég enn að bæta viö þessa
athugasemd nokkrum orðum. Eigi botn
eöa byrjun á vísu aö geta talist sóma-
samleg, þarf viöbótin, hvort sem það er
nú upphaf eöa endir, aö falla nákvæm-
lega að því sem fyrr er gert. Hér kemur
alþingisspjallið um málæði þingmann-
anna eins og skollí úr sauðarlegg. Hinn
gefni vísupartur fjallar um róðrarmenn og
þá þarf fyrriparturinn að vera um sama
eða líkt efni.
Kannski einhverjir lesenda vilji nú taka
þessa tvo vísuparta og prjóna framan og
aftan við þá, svo að úr verði tvær snotrar
vísur?
En það yar gaman að fá bréfiö frá
Keflavíkur-Ólafi. Það sýnir hve lengi lifir í
þeim kolum, sem vísur kveikja. Um það
er bréfið góö heimild.
Eftir á að hyggja. Ég man eftir vísu sem
svo hljóðar:
Förum heldur sjö en sex
aamkvæmt stjórnarorði.
Eftir því sem aldan vex
árar f jölga á borði.                      i
Ætli þetta sé þingvísa, eöa veit nokkur
um hver hefur ort þessa byrjun?
Jón Espólín hinn alkunni lagamaður og
fræðaþulur, f. 1769, d. 1836, var um
skeið sýslumaöur í Borgarfjarðarsýslu og
bjó þá í Þingnesi. Prestur var þá að Hesti
Þorsteinn Sveinbjörnsson og var hann
ágætlega hagmæltur. Einhverju sinni er
þeir voru í léttu skapi kastaöi Jón fram
þessari stöku:
Gerum okkur gaman þá,
get ég þess enginn hamli.
Viljið þér koma að kveðast á
klerkur Þorsteinn gamli?
Prestur svaraði þegar:
Aldrei saup óg Suttungsvín,
svo að yrði kenndur.
Allt fór það í Espólín,
á því svona stendur.
Belgdi hann sig í Boön og Són,
bragir hans það sýna.
Una verð ég elsku Jón,
örbirgð viður mína.
Auk sagnaritunar sinnar er Jón Espólín
kunnur fyrir sálma og rímur, sumt mun
enn óprentaö í Landsbókasafni.
Björn Jónsson lögréttumaður, f. 1574,
d. 1655, oftast kenndur viö Skarösá var
kunnur fræölmaöur á sinni tíö og virtur
mjög af Brynjólfi Sveinssyni biskupi,
annáiaritari og kunnur fyrir Jónsbókar-
og fornyrðaskýringar. Hann orti þessa
vísu, þegar hann var aö fást viö Höfuð-
lausn Egils Skallagrímssonar:
Mín ei þykir menntin slyng
mœtri lýða dróttu.
Eg var að ráða áríð um kring
það Egill kvað á nóttu.
Hinar fögru
sonardœtur
Hemingways
20 árum eftir lát hins
fræga rithöfundar sést
nafn hans jafn oft og forð-
um i blöðunum. Stórar
fyrirsagnir varða hinar
þrjár sonardætur hans:
Mariel, leikkonu, 19 ára,
Joan, rithöfund, 30 ára, og
Margaux, 26 ára, hœst-
launuðu Ijósmyndafyrir-
sœtu i heimi.
Einu sinni var faöir, sem átti þrjá sonu,
en þráði alla ævi að eignast dóttur. Hins
vegar á elzti sonur hans þrjár dætur, sem
eru mjög fagrar og vegnar vel í lífinu. Þetta
væri varla í frásögur færandi, ef svo vildi
ekki til, að ættarnafnið væri Hemingway.
Og um þaö fólk tala allir, segja blööin, en
umfjöllun þeirra hefur á hálfri öld flutzt frá
menningarsíðunum yfir á þær síður, sem
meira almennt eru lesnar.
En það breytir þó ekki miklu, þvíað fjarri
var því, aö nafn afa þeirra væri aöeins
bundið við bókmenntasíöurnar. Ernest
Hemingway var nefnilega sú manngerð,
sem heföi veriö hin ákjósanlegasta í
sígarettu- og whisky-auglýsingar. Hann vat
stöðugt í fremstu röð í nautaati og stríði,
góðvinur kvikmyndastjarna í Hollywood
jafnt sem fiskimanna í Havanna, viðkvæm-
ur áhlaupamaöur og húslegur heimshorna-
flakkari, veiöimaöur, sem eltist viö villidýr
og kvenfólk og var oftar en einu sinni
bókstaflega sagöur látinn (hann haföi
gaman af eftirmælunum), en þrátt fyrir
mörg bílslys og flugslys slapp hann alltaf
lifandi. Hann var átrúnaðargoö einnar
kynslóöar og oröinn goösagnapersóna,
löngu áöur en hann svipti sig lífi fyrir 20
árurh.
Hin óþrotlega goðsögn um Hemingway
er fyrir afkomendur hans annars vegar eins
og fasteignaveö og hins vegar sem stofnfé.
Byrðarnar báru synirnir þrír: John Had-
ley Nicanor, úr fyrsta hjónabandi Hem-
ingways, og Patrick og Gregory Hancock
úr öðru, en skáldiö kvæntist fjórum
sinnum. í endurminningum sínum, „Pabbi
— Eins og, ég man hann", viöurkennir
Gregory, aö það hafi ekki alltaf veriö
gaman aö bera nafniö Hemingway. Eitt
sinn haföi hann verið svo oft spuröur út í
dauða föður síns í samkvæmi, aö hann
sleppti sér og barði sessunaut sinn, svo aö
það þurfti að flytja hann á sjúkrahús. En
eigi aö síöur kom hann sem og bræöur
hans sér vel fyrir í lífinu í skugga fööur síns,
enda þótt þeir byggju lengstum fjarri
honum frá bernskudögum.
„Þeir hafa ekki þroskazt á þann hátt,
sem ég bjóst við," sagöi „Papa" Hem-
ingway skömmu fyrir dauða sinn, en síöan
taldi hann þá upp harla ánægöur: „Elzti
sonurinn, Bumby, sem hefur starfaö fyrir
leyniþjónustuna, stokkiö í fallhlíf að baki
þyzku víglínunnar og mér virtist eiga frama
fyrir höndum sem hermaöur, er nú verð-
bréfasali á vesturströndinni. Gigi,
ævintýramaðurinn, meistaraskyttan, hesta-
maöurinn, slöngvarinn slyngi og slags-
málagarpurinn, hann er í læknisfræöi og er
staðráöinn í að verða læknir. Og Patrick,
sem er kallaöur Mousy, hann er útskrifaöur
frá Harward meö ágætiseinkunn og er
kvæntur konu af einni af tignustu ættum
Baltimore. Ég haföi ímyndaö mér, aö hann
yröi Hemingwayinn meöal menntamanna,
Ernest Hemingway. Þegar grannt er
skoðað kemur í ljós að sonardæturnar
eru talsvert líkar gamla manninum.
en hann er setztur að í Afríku og er búinn
að fá réttindi sem veiðimaður."
Þau 25 ár, sem síöan eru liöin, hafa ekki
breytt miklu. Patrick er enn í Afríku, er
veiðivörður og leiðsögumaður ferðamanna
í Tanzaníu við rætur fjallsins Kilimandsjaro.
Gregory varð læknir eins og afi hans og
starfar í Jordan, Montana. En John,
kallaöur Jack, hefur aftur á móti snúiö baki
viö fjármálaheiminum og setzt aö í 9000
manna þorpi, Ketchum, í norðvesturríkjun-
um, skammt frá Sun Valley, og er þar
skógar- og veiöivöröur.
Faðir hans hefði orðið mjög stoltur yfir
þessu skrefi sonar síns, og sjálfur leigði
hann sér hús á sama staö þremur árum
fyrir dauða sinn, því aö hann fór oft á
veiöar í skógi vöxnum fjöllunum í Idaho.
Opinberlega var honum ekki veitt athygli,
fyrr en dætur hans bjuggust til að láta að
sér kveöa.
Elzt þeirra er Joan, 30 ára, og eins og afi
hennar, Ernest, hlaut hún fyrst frama í
gamla heiminum. í París kynntist hún Paul
Bonnecarrére, blaðamanni, og þau skrif-
uöu saman glæpareyfara, sem fjallaöi um
mannrán svipaö því, þegar Paul Getty var
rænt. Bókin varö metsölubók í Frakklandi.
1974 kom hún út íÞýzkalandi, þar sem hún
síöan var kvikmynduö undir stjórn Otto
Premingers.
Joan sneri brátt aftur til Bandaríkjanna,
giftist þar diskóteks-eiganda í New York og
hvarf af sjónarsviöinu. Þaö var ekki beint
hyggilegt aö keppa viö Nóbelsverölauna-
hafann hann afa sinn á sviöi bókmennta.
Systir hennar, Margot, byrjaði allt öðru
vísi. Margar sögusagnir hafa gengiö um
hina skjótu upphefö hennar. En þessi mun
vera nálægt sanni: Táningur ofan úr sveit
kom til stórborgarinnar (New York), og
áöur en sólarhringur var liðinn, hafði
stúlkan kynnzt manninum, sem uppgötvaöi
hana, án þess að hún heföi farið út fyrir dyr
hótelsins. Maðurinn var forstjóri veitinga-
staöahrings, sem seldi hamborgara, svo aö
hann haföi einnig reynslu af kjöti sem
söluvöru, og hann dró hana með sér á
miðlunarskrifstofu Ijósmyndafyrirsæta,
hina fínustu í borginni. Þar ranghvolfdu
menn augunum í fyrstu — þessi langa og
þriflega stúlka frá Ketchum haföi litla
möguleika á móti hinum þvengmjóu, sem
helzt eiga að vera sem næst 136 pundum
og 183 sm. En nafnið Hemingway hljómaði
vel.
Innskot um einkalíf: Hamborgara-mað-
urinn giftist uppgötvun sinni, en hjóna-
bandiö var ekki eins stööugt og veraldar-
gengi Margaux. (Jafnvel sú staöreynd, aö
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16