Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Breiðargerði í Skagafírði fyrir fáeinum árum. Mjög óvenjulegt afbrigði; kjallari, steinsteyptur
að einhrerju leyti, timburhús með kvistherbergi, en látið falla inn í gamlan torfbæ og þakið
tyrft.
Eitt fegursta bæjarstæðiá Áusturlandi er án efa á Valþjófsstað íFljótsdal.
Litla-Hof í Oræfum nálægt 1940. Hér sjáum við hina rómantísku bæjarmynd: „Hátt und
hlíðarbrekku/ hvít með stofuþil". En þessi bæjargerð margra smárra timburþilja og kartöflu-
garðurinn fyrir framan er ekki gömul — aðeins frá síðustu öld — en fer óneitanlega vel.
Einarsstaðir í Reykjadal — eitt af fallegri bæjarstæðum í dölum Þingeyjarsýslu. Stórt
íbúðarhús með risi og kvistum, trjágarður og kirkja setja svip á staðinn.
fegurö, víðsýni, graslendi, skóglendi,
jaröhiti og veiði í Apavatni og Laugar-
vatni. Laugarvatnsbærinn stóð á
brekkubrúninni, þar serru hús mennta-
skólans stendur nú, — og þar hefur ver-
iö frábært bæjarstæöi. Laugardalshólar
í Laugardal heföu komið sterklega til
álita, þar eru fyrir hendi flestir kostir
Laugarvatns að jarðhitanum undanskild-
um.
Ingólfur Arnarson var bundinn af
ákvörðun sinni um vegvísun öndvegis-
súlnanna á sama hátt og Skalla-Grímur
var bundinn af bón fööur síns. í því
happdrætti var Skalla-Grímur heppnari.
Aðrir landnámsmenn höfðu frjálst val og
þeir sem voru snemma á ferðinni, gátu
valsaö um heilu héruöin og tyllt sér niöur
á bezta blettinn úr skákinni. Við vitum
að sjálfsögðu ekki, hvað vakti fyrir þeim,
en hitt er víst aö þeir byggðu á misfalleg-
um stööum.
Vel skil ég Ingimund gamla, sem leit
vel og vandlega á þau lönd norðan
heiða, sem nú heita Húnavatnssýslur,
nam Vatnsdal og bjó að Hofi. Sama er
að segja um Helga marga og staðarval
hans aö Kristnesi.
Ketill hængur nam öll lönd í Rangár-
þingi milli Markarfljóts og Þjórsár og bjó
aö Hofi á Rangárvöllum. Einhvernveginn
finnst manni að Fljótshlíöin hefði verið
girnilegri, en Baugur fóstbróðir land-
námsmannsins fékk Hlíðina og byggði
bæ sinn á Hlíöarenda. Bæjarstæðið þar
er meö þeim fegurri í Rangárþingi,
Gunnari þótti fagurt þar forðum og
mætti í sömu andrá nefna Múlakot en
kannski þó allra helzt Núp.
Þrándur mjöksiglandi Bjarnarson er
nefndur fyrstur þeirra er námu lönd í
Hreppum, hann bjó að Þrándarholti. Ég
hef áður getiö þess, að þar er eftirtekt-
arvert bæjarstæði og kannski ekki önn-
ur betri þar í sveit.
í Hrunamannahreppi gátu þeir bræöur
Bröndólfur og Már Naddoddssynir valið
sér bæjarstæöi úr einni fegurstu skák
landins, þar eru mörg afburða bæjar-
stæði eins og dæmin sanna núna.
Bröndólfur kaus að byggja á Berghyl,
sem sýnir aö hann var maöur glögg-
skyggn, en Már byggði á Másstöðum, sá
bær er ekki lengur til.
Mér finnst þó, að þeir landnámsmenn
á Suöurlandi, sem gátu valið úr mestu,
hafi ekki verið eins fundvísir á allra feg-
urstu bæjarstæðin. Stundum er eins og
þeim hafi tekizt betur, sem fengu í sinn
hlut smærri skákir.
Þannig byggöi Ketilbjörn á Mosfelli
tveimur börnum sínum efri hluta Bisk-
upstungna og bæði fundu fegurri bæj-
arstæöi að mínu mati en gert hafði Ket-
ilbjörn. Byggöi annað þeirra bæ sinn í
Úthlíö, þar sem höfundur þessarar
greinar sleit barnsskónum, — en hitt í
Haukadal, þar sem mér finnst aö sé eitt
fegursta bæjarstæði á Suðurlandi og
þótt víðar sé leitað. Því miður hélst ekki
byggö þar, kirkjan stendur ein á bæjar-
hólnum viö Beiná og skógi vaxin Sand-
fellshlíöin aö baki, en húsakostur hefur
að öðru leyti verið fluttur á berangurinn
nálægt Geysi, þar sem Tungnamenn
kalla venjulega „á Söndunum".
Þeir landnámsmenn sem síðar voru á
ferðinni, urðu að gera sér að góðu rýrari
landkosti og óálitlegri bæjarstæöi. Lik-
lega hefur mjög verið farið að skyggja,
þegar Þórir haustmyrkur kom og nam
Selvog. Ég hygg að vægt sé til oröa tek-
iö að ekki séu mörg framúrskarandi
bæjarstæði þar, — en kannski hefur
þaö allt litiö margfalt betur út í árdaga
byggöar.
Selvogurinn er þó ekkert sérstakur að
þessu leyti. Næsta fátt er um glæsileg
bjarstæði á Suðurnesjum til dæmis,
einnig austur í Flóa og Landeyjum, norð-
ur á Skaga og Melrakkasléttu. Lang-
flestir bæir geta þó falliö undir þá skil-
greiningu, aö bæjarstæðið er sæmilegt
— getur hvorki talizt fagurt né Ijótt. Hitt
er svo allt annaö mál, hvað viðkunnan-
legt er í augum þess, sem lengi hefur
búið á staðnum. „Ég kann afskaplega
vel við mig hérna", er setníng, sem æöi
oft heyrist — sem betur fer. Sé beðið
um nánari skilgreiningu á því, verður oft
fátt um svör, það er eitthvaö, sem menn
geta ekki útskýrt, en dugar þeim alveg
persónulega. Það er þessvegna fullgilt
sjónarmið fyrir þann sem í hlut á, en
getur ekki talizt algilt þar fyrir. Þau sjón-
armið, sem ég hef sett fram í þessu
greinarkorni, geta ekki fremur talizt al-
gild. Það er þó Ijóst, að æði oft hafa
menn svipaöar skoðanir á þessu, eru til
dæmis sammála um, aö það sé tignar-
legt í Skaftafelli, að staðarlegt sé að sjá
heim að Hólum í Hjaltadal, aö fagurt sé í
Mývatnssveit og búsældarlegt í Öngul-
staðahreppnum og Fljótshlíöinni. Ég
vona líka, að þær skoðanir, sem ég hef
sett fram, endurspegli öllu fremur al-
menningsálit en persónulega sérvizku.
Vestfirðir hafa því miður orðið útund-
an í þesari umfjöllun svo og austanvert
landiö að mestu. Kemur þar til ónógur
kunnugleiki höfundarins fremur en aö lít-
ið sé þar um góð bæjarstæði. Þessu
greinarkorni var ekki heldur ætlað að
veröa neinskonar tæmandi úttekt á
landinu öllu, hvað bæjarstæði varðar, en
aðeins lausleg hugleiöing um þaö sem
fyrr og síðar hefur borið fyrir augu. En
líklega gerist eins og fyrri daginn, þegar
fjallað er um það loftkenda hugtak, feg-
uröina, aö skoðanir verði æði skiptar á
því sem hér hefur verið sagt.
í næsta blaði: Rætt viö Gunn-
ar M. Jónasson, forstöðumann
í Byggingastofnun landbúnaö-
arins.
6
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24