Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						svo hjartfólgið. Þegar kemur framyfir
1940 málar hann si'na frægu Fjallamjólk
og aörar geysilega fínunnar myndir, þar
sem fantasían er stundum samofin. En
frá þessum áratugi eru einnig Snæfells-
nesmyndir hans, kröftugar og exþressj-
ónískar.
Eftir 1950 er gerjunin enn á fullu og þá
veröa enn töluverðar breytingar. Þaö er
eins og losni um hömíur, myndirnar
verða lausari í sér og ástríðufyllri. Gylfi
kvaðst geta sér til, að þetta stæöi í sam-
bandi viö þá byltingu, sem um þetta leyti
haföi oröið í myndlistinni hér og annar-
staöar; abstraktbylgjan reis þá í öllu sínu
veldi. En varla hefur sú myndgerð komið
flatt uppá Kjarval. Hann var sjálfur búinn
að gera sínar tilraunir meö abstrakt-
myndir og kúbisma. Samt sagði hann í
stóru samtali viö tímaritiö Líf og list, aö í
samanburöi viö abstraktmálarana væri
hann eins og Ijósmyndari. Hvaö hann
meinti veit enginn. Þaö má til sanns veg-
ar færa, aö hann stæöi Ijósmyndurum
nær, þar sem hann málaði fígúratíft, en
abstraktmálararnir afneituöu gersam-
lega eftirmyndun einhvers þekkjanlegs.
Sumir telja, aö Kjarval hafi einungis ver-
iö aö gera grín aö þeim meö þessari
yfirlýsingu. En raunar skiptir þaö ekki
miklu máli.
Kannski er athyglisveröast, hvaö síö-
asti spretturinn í þessu mikla lífsverki er
góöur. Sjötugur og jafnvel áttræöur mál-
ar Kjarval hvert meistaraverkið á fætur
öðru. í grein sem hér fylgir með er sagt
frá för suður í hraun með Kjarval haustið
1963. Hann hefur þá veriö 78 ára. Ég
kom þá margoft til hans á vinnustofuna
við Sigtún og fylgdist meö tilurð sumra
þeirra verka, sem tekin eru til dæmis
aftast í rööinni á Kjarvalsstööum. Hann
virtist þá vera í fullu fjöri og þegar við
gengum frá Krýsuvíkurveginum í lautina
hans suöur í hrauninu, var hann ekki
síður léttstígur en við sem yngri vorum.
Þegar hann málar myndina af Bleik-
dalsá, sem hór er prentuð, er hann 82
ára og enn nær hann að galdra fram þá
sérstöku töfra, sem einkenna lands-
lagsmyndir hans.
Á sýningunni er einnig síöasta verk
hans: áhrifamikið Grand Finale — og þó
gat þaö naumast verið látlausara. Hann
virðist hafa vitað nákvæmlega, þegar
hann fór á sjúkrahúsið, að hann var að
berja nestið og ætti ekki afturkvæmt.
Hann setti iéreft á blindramma, stillti því
upp á hilluna, þar sem hann var vanur að
mála — og teiknaði á þaö með brúnum
lit eitt litaspjald. Ekkert annaö. Undir
það skrifaði hann nafniö sitt á venju-
legan hátt.
Viö sjáum hingaö og þangaö á ferli
Kjarvals bregöa fyrir hugmyndum, sem
verða undanfari ýmissa mynda. Þær
skjóta upp kollinum í breytilegum útgáf-
um, unz hann byggir á þeim meiri háttar
myndir.
En sé eitthvaö, sem gengur eins og
rauður þráður í gegnum allan ferilinn, þá
eru það andlitsmyndir. Á sýningunni er
fjöldi þeirra saman kominn og í fram-
haldi af því gætu menn litiö inn á barinn
á Hótel Holti, þar sem Þorvaldur Guð-
mundsson hefur komið fyrir um 80 and-
litsmyndum eftir Kjarval. Framan af
ævinni geröi Kjarval allmargar sjálfs-
myndir, sumar hrein meistaraverk, en
virðist fremur hafa gaumgæft aöra en
sjálfan sig, þegar á ævina leið. Yfirgnæf-
andi meirihluti þessara andlita er unninn
á ýmiskonar pappír og tæknin er marg-
vísleg.
„Ég tel hann afburðamann í tækni,"
sagöi Gylfi, „ég tel hann allt aö því
heimsmeistara í teikningu og sem kolor-
isti er hann framúrskarandi. Sá tími
kemur, held ég, aö það rennur upp fyrir
mönnum úti í hinum stóra heimi, hvern
listamann við áttum — og eigum þarna.
Þá veröur þaö ekki bara eitt bílverö, sem
boöiö verður fyrir Kjarvalsmynd, heldur
mörg. Og viö skulum prísa okkur sæla
yfir því, að verk Kjarvals runnu ekki
beint frá honum til safna og auðmanna
úti í heimi."
Undir þessi orö Gylfa vil ég taka aö
mestu leyti. Það er að vísu nokkuö stórt
aö kalla Kjarval allt aö því heimsmeist-
ara í teikningu. Kjarval var fyrst og
fremst ryþmískur teiknari. Og styrkur
hans liggur aö mínu mati bæöi í þvi' og
eins hinu, hvaö honum tekst ao vera
persónulegur. Hann þarf ekki að teikna
nema eitt lítiö blóm — og það er enginn
vafi aö þaö er eftir hann. Þetta persónu-
lega og ryþmíska tak á línunni er ugg-
laust á heimsmælikvaröa. Hann viröist
aftur á móti ekki hafa haft í jafn ríkum
mæli tilfinningu fyrir svip þeirra, sem
hann var að gera myndir af. Andlits-
myndirnar af Agli í Sigtúnum, Páli á
Hjálmstöðum og Siguröi Nordal, geta
ekki talizt verulega líkar þeim, en eru
dæmigerðar Kjarvalsmyndir og ágætis
myndverk þar fyrir. Mér skilst, að Kjarval
hafi haft fyrir siö aö henda aldrei pappír;
þaö gæti hafa veriö arfur frá þeim fá-
tæktarárum, þegar hvaðeina varö verð-
mætt, sem hægt var aö nota í þessu
skyni. Oft teiknaði hann með bleki á
brúnan umbúðapappír. Og andlitsmynd-
irnar hefur hann unnið á margvíslegan
pappir, en alltaf meö þeirri tækni sem
virðist hafa hentað. Stundum beitir hann
koli eöa rauökrít, stundum þurrum og
blautum olíulit á víxl — og mjög oft vinn-
ur hann þessar andlitsmyndir með
vatnslit. Sumar þeirra eru af börnum;
líklega eru þaö börn vina hans. Þaö er
alkunnugt, aö vandasamara er aö teikna
ungt fólk og ómótað. En barnamyndir
Kjarvals eru eins þokkafullar og allt ann-
aö.
„I sambandi við Kjarvalsmyndir er
landlæg ein árátta, sem ég vildi aö hægt
væri aö uppræta," sagöi Gylfi. „Hún er
sú að almenningur heldur aö Kjarval hafi
málað ýmsar myndir, einkum af hrauni
og ööru landslagi, til þess aö koma þar
fyrir felumyndum. Þetta fólk lítur ekki á
myndverkiö í heild, en er sífellt að leita
að felumyndum og sér kannski ísbjörn
hér og Ijón þar. Þegar unniö er í stíl af
þessu tagi, fer ekki hjá því að hægt sé
með ítarlegri leit að finna einhverjar
svona myndir. En sjálfur hefur listamaö-
urinn ekki haft hugmynd um þær og alls
ekki haft neitt slíkt í huga."
Undir þetta skal einnig tekiö. Og nú,
þegar myndröðin um feril Kjarvals er
orðin aö veruleika, mætti hugsa sér aö
meö tímanum yröi hún gerö miklu ítar-
legri. Æskilegt væri að borgin sæi sér
fært aö láta mynda öll verk Jóhannesar
Karvals í einkaeign. Það yrði ekkert
smáræðisverk og varla hægt öðruvísi en
með því að skipuleggja feiknarlega um-
fangsmikla leit; ganga í hvert hús og
skrá allt sem til er og mynda síöan. Þetta
verður hlutverk Kjarvalsstaöa í framtíð-
inni og ætti að verða til þess að við
áttum okkur ennþá betur á þessum risa
í íslenzkri myndlist, sem taliö er aö hafi
látið eftir sig um 6 þúsund verk, stór og
smá. Mörg þeirra veröa naumast metin
til fjár og eigendum þeirra væri alveg
sama hvað í þau væri boðið. Það er því
varla ofmælt, að fáir islendingar hafi um
sína daga skiliö eftir sig ónnur eins verö-
mæti — og varanleg verðmæti — sem
Jóhannes S. Kjarval.
Gísli Sigurösson
Suður í hraun
Kjarval

%^

Fyrir 19 árum lét Kjarval til leiðast
að fara ásamt blaðamanni og
Ijósmyndara með trönur sínar, lér-
eft og liti suður í Hafnarfjarðarhr-
aun. Hann var þá 78 ára.
Vlö biðum í hvítri septembersólinni
fyrir utan hús málarans, unz leigubíllinn
frá BSR kom. Þá kom Kjarval niöur stig-
ann og lagöi frá sér statíviö. Hann var í
úlpu, sem upphaflega hefur verið græn,
en nú var hún eins og málverk að framan
og fráhneppt. Hann fór aðra ferð eftir
töskunni, sem léreftiö er strengt innaní,
og litakassa. Þaö var bundin utan um
hann gömul skyrta; hún haföi li'ka
einhverntíma komizt í kynni við liti. Hann
lagöi þetta frá sér og sagöi:
—   Hver er hann þessi maður?
—   Hann er Ijósmyndarinn minn og
heitir Kristján.
—  Hann er Ijótur. Helvíti er maðurinn
Ijótur. —
—   Þeir eru beztir þeir Ijótu, svaraöi
ég til aö segja eitthvaö. Kjarval sagöi
ekki neitt, en var efins á svipinn. Svo var
dótiö tínt inní bílinn og bílstjórinn ók
niöur með sjónum og beygði upp
Snorrabrautina. Þar hafði orðið árekst-
ur; svört hemlaförin eftir helzt til hrað-
skreiðan Benz höfðu litaö svartar rákir á
götuna.
—  Við stoppum hér, sagði Kjarval, —
þetta er vinur minn af BSR. Ég þarf aö
sjá, hvort hann hefur oröiö illa úti.
En vinurinn var þá bara þarna á gangi
og átti alls ekki bílinn. Þá ókum við
áfram eins og ekkert hefði í skorizt og
listamaðurinn reykti vindil.
—   Þetta er reklame, sagði hann
þungt liugsi. Maður á ekki aö vera með
Myndirnar tók Kristján Magnússon.
reklame fyrir listina. Fólk verður leitt á
því. Er ekki bezt að hætta viö þetta?
—   Kristján ætlar aö taka af þér dýr-
indis litmyndir. Þaö tekur fljótt af.
—   Þið hefðuð átt að fá einhvern ann-
an. Til dæmis ísleif. Hann var hjá mér
áðan og vildi hvorki sherry né hangikjöt.
—   Hvaða ísleifur?
—   isleifur Konráðsson séní. Hann
málar þessa fínu hvítabirni upp á björg-
um.
—  Já, ísleifur er góöur. Viö fáum
hann seinna. Við beygðum inná steypta
veginn fyrir ofan Hafnarfjörð.
—  Við förum eitthvað suðureftir,
sagði Kjarval. — Hvernig líkar þér lífið?
Ertu sæmilega ánægöur meö það?
—  Jú, þakka þér fyrir, alveg sæmi-
lega ánægður meö lífiö, sagði ég.
—   Það er pimpfínt. Við förum hérna
suðurúr, bílstjóri. Truflum við þig nokk-
uð?
Bílstjórinn frá BSR lét lítiö yfir því, að
við trufluðum hann.
—   Hérna hef ég verið, sagöi Kjarval
og benti suöur í hraunin í átt til Bessa-
staöa. Ég á holur þarna. Einu sinni var
ég þar í snjó.
—   Mér finnst ég hafa séö frekar lítið
af snjómyndum eftir þig.
—   Frekar lítið, já. En stundum hef ég
málað í snjó. Ég mála á öllum árstíöum,
SJÁ NÆSTU SÍDU
11
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16