Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 4. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Viðreisn
og höfðingja
setur
Gísfi Sigurðsson tók saman
Eftir 200 ára hnignunarskeið, sem alfarið skrifast á reikning Bana, hefst
nýr blómatími í Viðey með tilkomu Skúla Magnússonar.
Kóngsgarður
Þegar hér er komið sögu, eru
meiriháttar tímamót í Viðey.
Lokið er 300 ára sögu klaustur-
halds og auðsöfnunar, en fram-
undan er 200 ára niðurlæg-
ingarskeið, sem endaði ekki fyrr
en Skúli Magnússon kom til
sögu. Þetta niðurlægingarskeið
frá 1550—1750 hefur Bessa-
staðavaldið tögl og hagldir með
kónginn að bakhjarli, enda fær
jörðin Viðey þá virðulegu tít-
nefningu að vera „Kóngsgarð-
ur". Það rétta var hinsvegar, að
Viðey var ekki annað en hjáleiga
frá Bessastöðum og titillinn því
aðeins sem biturt háð og svo
mjög var frægð höfuðbólsins
tekin að daprast við manntalið
1703, að bæjar og bújarðar í Við-
ey er ekki einu sinni getið. Ann-
ars skortir mjög heimildir um
Viðey frá þessu tímabili. Til eru
þó tölur um búpening, sem sýna,
hver þróunin hefur orðið á
Kóngsgarðinum. Kóngur settist
þarna í álitlegt bú, eða öllu held-
ur: hann tók það herskildi. Þar
voru þá 130 nautgripir og 360
fjár. Undir lokin er talið, að þar
séu aðeins 24 kýr, tvö þrevetur
geldneyti, einn griðungur þre-
vetur, fimm veturgamlar kvíg-
ur, einn uxi, þrír kálfar, en sauð-
ir og ær eru nú samtals 26.
í jarðabók þeirra Árna Magn-
ússonar og Páls Vídalín er getið
um hospítal og að kónglegt
majestæt veiti uppihald 12
„hospítalslimum". Ekki er vitað,
hvenær þessi svokallaði spítali
var settur þar á laggir, né held-
ur hvers konar sjúklingar þar
voru vistaðir upp á kóngsnáð.
Á þessu hjáleigutímabili gerð-
ist og það, að varp lagðist að
mestu  af,  vegna þess  að  tófa
komst í eyjuna, vafalaust á ís,
og gerði sér greni í urð, sem
verður undir hömrum á norðan-
verðri eyjunni. Ekki höfðu þeir
Bessastaðamenn eða hjáleigu-
bændur í Viðey döngun í sér til
að eyða tófunni, en horfðu held-
ur uppá að varpið legðist af.
Viðreisn í Viðey
Eitt af því fáa, sem stór hluti
þjóðarinnar veit þó um sögu
Viðeyjar, er, að Skúli Magnús-
son landfógeti bjó þar. Þessi af-
burðamaður, sem nefndur hefur
verið „faðir Reykjavíkur", tók til
hendinni, þar sem hann kom, —
og viðreisn Viðeyjar hefst með
honum.
Þegar Skúli var skipaður
landfógeti 1749 fyrstur íslend-
inga, var honum ætlað að sitja á
Bessastöðum, en sambúðin við
Pingel amtmann á Bessastöðum
var honum ekki geðfelld og hann
fór framá það við stjórnina að
fá Viðey til ábúðar. Það var
samþykkt.
Af fyrri upptalningu má sjá
niðurlægingu búsins. Jarðabók-
in getur um, að tún séu „mikil og
meiri part slæm", en beit góð og
engi, sé það nýtt. Þá stóð í Viðey
torfbær á sama stað suðaustan
undir Sjónarhóli og verið hafði
frá upphafi, — og Skúli byrjaði
á því að tjasla við hann; reisti
timburstofu og skála við bæinn.
í grein sinni í Lesbók árið
1939 segir Jón biskup Helgason:
Hann (Skúli) hafði þegar
á fyrsta ári farið þess á leit
við stjórnina, að hann
mætti fá Viðey til ábúðar
og að þar yrði reistur emb-
ættisbústaður handa hon-
um. Hafði stjórnin tekið vel
íþað mál, enda mátti Viðey
heita tilvalinn staður fyrir
landfógeta, og ólíku hent-
ugra að hann sætiþar
sjálfur, en að hann sæti á
Bessastöðum og sækti jafn-
langsótta leið mestan hey-
afla sinn til Viðeyjar eins
og Bessastaðamenn höfðu
gertum fjölda ára. Hinn
24.mail751 var Skúla
heimiluð ábúð á eynni og
jafnframt heitið styrk af
opinberu fje til efniviðar-
kaupa til þess að koma þar
upp múrgreypings- (bind-
ingsværks) húsi. Ennfrem-
ur var í sama brjefi leyft að
flytja „spítala-limina" tólf
til Þerneyjar og ala önn
fyrirþeim þar á „kóngsins
kostnað".
Um svipað leyti var Rantzau
greifi   skipaður   stiftamtmaður
Til vinstri: Viðeyjarkirkja aö innan. Sérkennilegt er, aö prédikunarstóllinn er
yfir altarinu — og undir því er Skúli fógeti grafinn. Aö ofan: Þannig lítur
Viöeyjarstofa út um þessar mundir; helluþak komið í stað bárujárns og kvist-
unum hefur verið breytt í upprunalega mynd — og dyrnar aftur færðar fyrir
miðju. Til hægri: Hin upphaflega tillaga að landfógetahúsi á íslandi, dagsett
17. apríl 1752. Efri hæðinni var síðan sleppt, svo sem fram kemur í greininni.
//'Cr~~r~~~~~~-----------"~;—r -r"***
\"/.- ¦   ¦*->y-,:-s(~Ji's.y'''''   i"!'-;   '      ;--;;'"'
8
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16