TÝmarit.is   | TÝmarit.is |
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbˇk Morgunbla­sins

and  
M T W T F S S
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Main publication:

Morgunbla­i­


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Lesbˇk Morgunbla­sins

						En með hverju? Ég hafði ekkert

annað í höndunum en riffilinn

minn og varla gat ég sprengt

heilan olíutank í loft upp með

honum. Enginn hafði minnst á

þetta við mig fyrr."

— Hvernig var samskiptum

ykkar við heimamenn háttað?

„I fyrstu voru þeir eðlilega

mjög varir um sig, en smátt og

smátt vöndust þeir okkur og öll

okkar samskipti voru með mikl-

um ágætum. Við þurftum reynd-

ar að sækja alla skapaða hluti

til þeirra því að útbúnaður

okkar var í lágmarki eins og ég

sagði áðan. íslendingarnir

gengu fljótt á lagið og kröfðust

sífellt hærri þóknunar fyrir þau

störf sem þeir unnu fyrir okkur.

Þannig var það alls staðar.

Heimamenn beittu þeim brögð-

um sem enn eru við lýði á ís-

landi til að knýja fram launa-

hækkanir. Þeir fóru í verkfall.

Einn kunningi minn er vanUr að

segja við mig: Fred, that was

when the Icelanders started to

cheat. Það var þá, sem íslend-

ingar lærðu að beita brögðum.

En þeir vissu sem var að við

urðum að treysta á krafta þeirra

og notfærðu sér það út í ystu

æsar.

Ég minnist til dæmis manns á

Seyðisfirði sem var vanur að

leyfa okkur strákunum að

sparka bolta á sléttum grasvelli,

sem hann átti. Gegn gjaldi, vita-

skuld. í hvert sinn sem við báð-

um um afnot af vellinum, hækk-

aði hann leiguna og að lokum

krafðist hann svívirðilegra upp-

hæða. Þetta var ekkert eins-

dæmi. Allir gengu á lagið og við

urðum að borga vegna þess að

við áttum ekki annarra kosta

völ. Meira að segja konurnar,

sem þvoðu þvottana fyrir okkur,

neyttu þessara bragða.

Við höfðum sultarlaun, svo að

ekki var af miklu að taka. Þegar

fimmtán ára gamlir stráklingar

sem unnu fyrir herinn fengu 96

krónur á viku, fengum við 20

krónur. Indriði G. Þorsteinsson

lýsir andrúmsloftinu sem hér

ríkti á stríðsárunum dæmalaust

vel í bók sinni „Norðan við

stríð". Ég las hana í enskri þýð-

ingu. Gluggaðu í hana og þú

munt skilja betur ýmislegt af

því sem ég er að segja þér.

En ég var að tala um það áð-

an, að okkur var skylt að fylgj-

ast með skipaferðum og til-

kynna um þær. íslendingarnir

töldu sér skylt að láta mig vita

ef þeir urðu varir við ókunn

skip. Allir voru á varðbergi og

sáu þýska kafbáta í hverjum

firði. Ögjörlegt var fyrir okkur

að ganga úr skugga um hvort

þær fréttir reyndust allar á rök-

um reistar, en við reyndum þó

að gera okkar besta.

Eitt sinn barst mér tilkynning

um þýskan fallbyssubát sem

lægi við akkeri í Viðfirði. Ég

fékk mann til að sigla með mig

þangað, en var satt að segja lítið

um ferðalag þetta gefið. Þegar

við komum í Viðfjörð sá ég strax

að þetta var ekki þýskur fall-

byssubátur sem þarna lá fyrir

akkerum, heldur íslenskt

varðskip. Engin hreyfing var

sjáanleg um borð. Undraðist ég

það mjög. En hvað heldur þú að

IJOD l=l?A

LIDINNITID

Helgi Sæmundsson velur Ijóð eftir

Hallgrím Pétursson:

LEIRKARLSVÍSUR

*\


Táknræn

og nærtæk

samlíking

Leirkarlsvísur séra Hallgríms Pét-

urssonar viröast mér bera af flestöll-

um veraldlegum kveöskap þessa

skáldmærings og jafnast aö anda-

gift, málfari og stílsnilli á við fegurstu

erindi Passíusálma hans. Þær uröu

mér bernskum hugstæöar og áleitn-

ar er ég stautaöi mig fram úr kvæð-

inu  í þriöju  útgáfu  Snótar. Síoar

þóttist ég nema skáldskapargildi þeirra, en því reynl ég engan veginn aö lýsa. Ahrlf þess

veröa ekki skilgreind nema meö hæpnum fullyrðingum. Þó liggur víst í augum uppi aö

oröin hverfist um táknræna og nærtæka samlíkingu er spegli kenningu og niöurstööu

hinnar frábæru trúarhetju sem varö þjóö sinni postuli vegna fylgdar og hollustu viö

mannkynsfræöarann og enduriausnarann Jesúm Krist. Ég hygg aö séra Hallgrímur eigi aö

teljast mesta Ijóöskáld islendinga fyrr og síöar. Leirkarlsvísur eru þeirri ályktun til

sönnunar.

Skyldir erum við skeggkarl tveir,

skammt mun ætt að velja.

Okkar beggja er efni leir,

ei þarf lengra telja.

Við höfum það af okkar ætt,

efnið slíkt eg þekki,

báðum er við broti hætt,

byltur þolum ekki.

Það er annað ættarmót,

að okkar hætti réttum:

við höfum báðir valtan fót,

veit ei, nær við dettum.

ílát vínsins athugavönd

erum við þess á milli

ogþurfum báðir hentuga hönd

svo hvorugur sínu spilli.

Einn eg mismun okkar fann,

ef áföll nokkur skerða:

eg á von, en aldrei hann,

aftur heill að verða.



Helrfl Sæmundssc


¦x/^-%

ég hafi séð? Skipverjar voru

dreifðir um fjallshlíðina og

undu þar glaðir við að tína ber.

Þarna voru íslendingar lifandi

komnir. Heimsstyrjöldin í al-

gleymingi og íslenskir varð-

skipsmenn í berjamó eins og

smákrakkar."

—  En þú dvaldir ekki á

Norðfjrði allan tímann?

„Nei. Ég var sendur hingað og

þangað og fyrir því var ærin

ástæða, sem ég kem að síðar. Ég

dvaldi á Seyðisfirði, Dalatanga,

á Búðareyri við Reyðarfjörð og

Vattarnesi."

—  Höfðuð þið enga nasa-

sjón af njósnurum Þjóðverja

hér á landi?

„Skipalestirnar sem sigldu

með vistir og hergögn frá

Bandaríkjunum til Murmansk

höfðu ætíð viðkomu á íslandi.

Hér söfnuðust þær saman, ann-

aðhvort í Hvalfirði eða í Seyð-

isfirði eftir hina löngu siglingu

yfir hafið. Það var vitað að

Þjóðverjar höfðu alltaf fregnir

af skipaferðum þessum og talið

víst, að njósnari þeirra hefði að-

setur einhvers staðar á Aust-

fjörðum. Víðtæk leit var gerð að

sendi á þessum slóðum, en hann

fannst aldrei. En eins og þú seg-

ir, voru Þjóðverjar með njósna-

flugvélar yfir hafinu, svo varla

hafa þeir eingöngu þurft að

treysta á þerínan dularfulla

sendanda á Austfjörðum."

— í Öldinni okkar er sagt

frá stórum hópi breskra her-

manna sem lenti í hrakningum

á heiðinni uiilli Búðareyrar og

Eskifjarðar.   Níu   menn   urðu

úti. Manst þú eftir að hafa

heyrt minnst á þessa för?

„Hvort ég hef. Ég var einn

þessara manna og bjargaðist við

illan   leik.   Það   var   hörmuleg

reynsla. Þetta gerðist hinn 20.

janúar árið 1942. Á þeim árs-

tíma er allra veðra von hér á

landi eins og þú veist og þar að

auki dimmasti tími ársins.

Við vorum 45 menn saman og

fyrirliði okkar var ungur

flokksforingi, Bradbury að

nafni. Þetta átti að vera þjálf-

unarferð og bárum við allan

venjulegan útbúnað auk riffla

okkar. Ætlunin var að ganga frá

Búðareyri yfir Eskifjarðarheiði

til Eskifjaröar. Lagt var upp

snemma morguns í góðu veðri.

Gekk ferðin vel í fyrstu, en þeg-

ar við komum að Hrævarskarði

þar sem ætlunin hafði verið að

ganga yfir, kom í ljós að það var

ófært vegna gífurlegra snjóa og

harðfennis. Var breytt um

stefnu og valin önnur leið

greiðfærari yfirferðar en tölu-

vert lengri. Er líða tók á daginn

fór veður versnandi. Lagðist yfir

ísköld hrímþoka sem breyttist i

slyddurigningu eftir því sem

ofar dró. Þegar við komum upp

á háheiðina var skollið á aftaka-

veður með geysimikilli úrkomu.

Var dagur að kveldi kominn og

enn langt til byggða. Höfðum

við storminn í fangið allan tím-

ann og svo fór, að hópurinn

tvístraðist.

Farið var að halla undan fæti

og þar sem áður höfðu seytlað

fjallalækir, streymdu nú stór-

fljót. Við óðum krapaelginn í

hné og vorum nær örmagna af

kulda og þreytu. Þegar hér var

komið, höfðu sumir gefist upp

og voru lagstir í snjóinn nær

dauða en lífi.

Víkur nú sögunni að Vetur-

húsum, bæ nokkrum innarlega

við Eskifjörð. Þar bjó búi sínu

ungur    bóndi,    Páll    Pálsson,

ásamt móður sinni og tveimur

systrum. Þetta kvöld var stadd-

ur á heimilinu bróðir þeirra

systkina, Magnús að nafni.

Úti gnauðaði stormurinn og

regnið streymdi niður. Páli

bónda datt í hug að ganga til

fjárhúsa og líta eftir hvort þar

reyndist allt með kyrrum kjör-

um. Þegar Páll hafði gengið úr

skugga um að skepnunum liði

vel, hugðist hann berjast gegn

veðrinu heim til Veturhúsa á ný.

Skyndilega fékk hann hugboð

um að hann væri ekki einn á

ferð. Skyggndist hann út í sort-

ann og þóttist sjá móta fyrir

mannveru. Ekki gat þar verið

mennskur maður á þessum stað

eins og veðurhamurinn var. Ver-

an færðist nær og Páll greindi

að þar var maður klæddur ein-

kennisbúningi bresks hermanns.

Reyndist hann nær örmagna.

Páll hálfbar og hálfdró mann-

inn með sér heim í bæ. Voru

holdvot klæðin dregin af honum,

hann lagður í rúm og gefinn

heitur drykkur. Eftir dálitla

stund tók líf að færast í breska

hermanninn. Gat hann komið

bjargvættum  sínum  í  skilning

					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12
Page 13
Page 13
Page 14
Page 14
Page 15
Page 15
Page 16
Page 16