TÝmarit.is   | TÝmarit.is |
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbˇk Morgunbla­sins

and  
M T W T F S S
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Main publication:

Morgunbla­i­


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Lesbˇk Morgunbla­sins

						Bolli Gústavsson í Laufási

Hann birti frelsi og náð

Ný og óvænt afstaða til Marteins Lúters. Grein í tilefni fimm alda afmælis siðbótarmannsins

starfi hans. Allir þeir, sem nú

heiðra minningu hans, kannast

við það, að síðan postular Jesú

Krists voru uppi, hafi enginn

maður unnið jafnmikið og hann

til eflingar sönnum kristindómi,

sannri menntun og sönnu mann-

frelsi; og ef vjer lítum yfir sögu

Gyðinganna fyrir Krists daga,

má sjer í lagi líkja honum við

hina þrjá miklu guðsmenn Mós-

es, Samúel og Elías."

Hér er sannarlega fast að orði

kveðið, enda staða Lúters með

ólíkum hætti fyrir einni öld og

nú á okkar tímum. Þá urðu fáir

til að lofa hann utan þeirrar

kirkju, sem við hann er kennd.

A.m.k. var þá alls ekki að vænta

nokkurra viðurkenningarorða

frá fjölmennustu kirkjudeild

kristninnar, hinni rómversk-

kaþólsku. Þar var hann sem fyrr

bannfærður villutrúarmaður,

sami ófyrirleitni skemaðurinn í

augum pápískra manna og árið

1520, þegar prófessor Johann

Eck kom frá Rómaborg með

páfabréfið, sem dæmdi Lúter

villumann og bauð að rit hans

skyldu brennd. Því er þeim séra

Matthíasi og Helga Hálfdánar-

syni báðum mikið niðri fyrir,

fjórum öldum síðar, að þeir

styðja ofsóttan leiðtoga.

Breytt viðhorf

Nú, einni öld síðar, hafa veður

skipast í lofti. Páum mundi hafa

til hugar komið, að kaþólskir

lærdómsmenn myndu rita vel-

viljaðar bækur um siðbótar-

manninn frá Wittenberg. Sú er

þó raunin á, og í desember sl.

birtíst vandaður ritdómur um

tvö slík rit í The New York Tim-

es Book Review eftir kalvínskan

fræðimann og rithöfund, Robert

McAfee Brown. Kveður hann

það táknrænt fyrir breytt við-

horf á seinni tímum, að rétt

fyrir þetta minningarár skuli

koma út tvær bækur um Mart-

ein Lúter eftir víðkunna kaþ-

ólska rithöfunda og þær gefnar

út af Crossroad, forlagi á vegum

Biskupakirkjunnar í Bandaríkj-

um N-Ameríku, og um þær síð-

an ritað af kalvínskum manni

(presbyterian).

í upphafi greinar sinnar

kveðst McAfee Brown hafa verið

áheyrnarfulltrúi á öðru Vatik-

anþinginu í Róm árið 1963. Þá

bar það eitt sinn við að morgni

dags, er hann átti leið niður

þrep Péturskirkjunnar, að hann

rakst þar á kaþólskan prest.

Þeir tóku tal saman og kvaðst

presturinn dveljast í Róm til

þess að ljúka þar við doktorsrit-

gerð. Þegar Brown spurði hann

um rannsóknarefnið, svaraði

hann að bragði: „Marteinn Lút-

er."

í framhaldi af þessu óvænta

svari ritar Brown: — Hver taug

í mótmælandakroppi mínum tók

þegar hart viðbragð gegn

óhjákvæmilegri árás úr þessari

átt á manninn, sem hafði

splundrað samfélagi kristinna

manna og skipað var í hóp

þeirra, sem tættu í sundur heil-

ofinn kyrtil Krists. „Þér að

segja," hélt presturinn áfram,

„þá er ég að komast á þá skoðun,

að hann hafi haft á réttu að

standa."

Þessi athugasemd var fyrsti

vottur þeirrar hugarfarsbreyt-

ingar, sem nefna má endurskoð-

un á rómverskri siðbótarkönn-

un, eins og ég komst að raun um

á árunum eftir Vatikanþingið.

Þótt Iangt sé í land, að allir

viðurkenni, að Lúter hafi haft

„rétt fyrir sér", þá láta sífellt

fleiri kaþólskir fræðimenn þá

skoðun í ljós, að Lúter hafi ekki

einungis borið fram margar

réttmætar sakargiftir á kirkju

síð-miðalda, heldur hafi klofn-

ingur verið nærri því óhjá-

kvæmilegur vegna óbilgirni

hennar.

Þessi hugarfarsbreyting er

sannkallað undrunarefni, eink-

um þegar horft er um öxl til

þeirra alda, þegar Lúter var

sko.tspónn rógburðar og rangs-

leitni, raunar eftirlætis blóra-

böggull kaþólskra manna og að

þeirra áliti orsök alls þess, sem

miður hafði farið í kirkjunni og

heiminum síðan á 16. öld. —

Robert McAfee Brown leggur

mikla áherslu á þann mismun,

sem var á viðhorfum kaþólskra

guðfræðinga fyrir og eftir annað

Vatikanþingið. Áður deildu þeir

hart í sama fari, en fyrir áhrif

mikilhæfra         lærdómsmanna

hafa þeir tekið nýja og ólíkt

heilnæmari stefnu. Telur hann

að þá breytingu beri að þakka

mönnum eins og Josef Lortz,

Louis Bouyer, George Tavard,

Hans Kung og fleirum. Og þá er

augljóst að einn af ávöxtum

þeirrar jákvæðu breytingar eru

bækurnar tvær, sem Brown

fjallar um. Þær eru „Luther: A

Life" eftir John Todd og „Martin

Luther: An Illustrated Bio-

graphy" eftir Peter Manns.

Samdi kynstur af

rituðu máii

John Todd er breskur þegn og

kaþólskur leikmaður, sem áður

hefur ritað bók um Lúter, er

fyrst og fremst var ætluð sér-

fræðingum, og aðra um John

Wesley og kaþólsku kirkjuna.

í þetta sinn velur hann ævi-

söguformið fremur en guðfræði-

lega framsetningu og ritar með

Martin Luther.

þeim hætti, að þeir, sem ekki

hafa hlotið guðfræðimenntun,

geta hæglega gert sér glögga

grein fyrir manninum Lúter og

andlegum hræringum í samtíð

hans. Sé bókin borin saman við

ýmsar kunnar ævisögur Lúters,

þá tekur hún þeim fram í því,

hve mynd hans verður eðlilega

mannleg og hlý, án þess að vera

rofin úr sálfræðilegu samhengi

við tilveru, sem okkur virðist þó

harla fjarlæg. Það er ekki síst

vegna tíðra tilvitnana í óþrjót-

andi sendibréf hans, fremur en í

ótólulegar guðfræðiritgerðir.

Óþrjótandi og ótölulegar eru

réttu orðin. Það er með ólíkind-

um hvílík kynstur af rituðu máli

Marteinn Lúter sendi frá sér um

ævina. Og með tilvitnunum

tekst Todd harla vel að birta

mannlega þætti í skaphöfn Lút-

ers, þrátt fyrir fyrirferðarmikil

og hamslaus ádeilurit, harkaleg-

ar hótanir og svæsin átök á rit-

vellinum. Lesandinn kynnist

vingjarnlegum og uppörvandi

bréfum Lúters til vina hans, þar

sem hann hughreystir þá í stríði

þeirra við efasemdir, kvíða og

einsemd. Hann sendi ástúðlega

miða til Katrínar frá Bóra, kon-

unnar, sem hann kvæntist 42

ára. Þá eru ótal sendibréf, sem

fjalla um samstarfsmenn í há-

skólanum í Wittenberg eða þá

rituð til þeirra og þar rætt um

óskyldustu málefni, allt frá

daglegum rekstri stofnunarinn-

ar til stöðu Aristótelesar. Há-

skólamönnum nú á dögum mun

sennilega þykja gott til þess að

vita, að mitt í sótthita siðbótar-

innar, þegar Lúter var ýmist

lofaður eða lastaður á alþjóðleg-

um vettvangi þess tíma, að þá

var hann jafnframt á kafi í sí-

felldum hversdagsvanda háskól-

ans og vann að skipulagningu

eða endurskoðun námsefnis og

námskeiða.

Það kemur glöggt í ljós í bók

Todds hvílíkur vinnuhestur

Marteinn Lúter var. Hann henti

á loft og hélt svífandi a.m.k. sex

guðfræðilegum knöttum með

annarri hendi og skrifaði hverja

ritgerðina á fætur annarri með

hinni. Jafnframt því predikaði

hann vikulega eða oftar í Stað-

arkirkjunni, hélt fyrirlestra um

biblíulega ritskýringu klukkan

sex á morgnana, ferðaðist fram

og aftur, háði einvígi við páfann,

þýddi Biblíuna á þýsku, samdi

sálma fyrir nýja og breytta

messugjörð, lét breyta Ágúst-

ínaklaustrinu í Wittenberg í

heimili þar sem hann og Kata

gátu hýst gesti og gangandi auk

barnahópsins. Þá háði hann

strangt kvillastríð við nýrna-

steina og harðlífi; sjúkdóma,

sem hann ritar um á næsta ver-

aldlegan hátt og hirðir þá lítt

um prestlegan hátíðleika.

Hins vegar urðu átök hans

hörðust við Anfectung, ákafar

efasemdir, sem á hann sóttu.

Lúter var og hélt áfram að vera

miðaldamaður og leit á Satan og

helvíti sem daglegan raunveru-

leika, sem sífellt ógnaði öðrum

veruleika, er hann leitaðist sí-

fellt við að færa sönnur á. Það

var tilvera hins náðuga Guðs,

sem skipaði miskunn sinni ofar

refsidómi strangasta réttlætis

og bar örugglega sigurorð af

Satan og víti, jafnvel með svo

ósennilegum hætti og dauða

harmkvælamanns á krossi. Lút-

er tókst ekki með nokkru móti

að finna sannfæringu um mis-

kunnsaman Guð innan marka

rómversk-kaþólskrar trúar, sem

hann hafði þó helgað sig af öllu

hjarta fyrstu prestskaparárin.

Og það var einmitt þessi innri

barátta, sem birtist einnig mjög

vel í bók Peters Manns, sem er

kaþólskur prestur í Þýskalandi.

Áherzla á miskunn-

semd Guðs við

synduga menn

Af umsógn Roberts McAfee

Browns má ráða, að í riti föður

Manns sé ekki síður fjallað um

Martein Lúter af ríkri samúð og

Framhald á bls. 16

7

					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12
Page 13
Page 13
Page 14
Page 14
Page 15
Page 15
Page 16
Page 16