TÝmarit.is   | TÝmarit.is |
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbˇk Morgunbla­sins

and  
M T W T F S S
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
Click here for more information on 38. t÷lubla­ 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Main publication:

Morgunbla­i­


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Lesbˇk Morgunbla­sins

						Jón Gunnar Jónsson

Þegar ég kem

lífs á land

Agora, markaðstorgið í Aþenu. Akropolishæð í bakaýn. Síðari tíma teikning byggð á lýsingum.

Leikhúsið í Epidaurus, skammt frá Mykene, (um 350 f. Kr.).

il óeining fylgdi í kjölfarið og

liðaðist ríkið fljótlega í sundur.

Ekki tókst heldur að skapa ein-

ingu meðal grísku borgríkjanna,

og náðu þau aldrei fyrri styrk.

Megnuðu þau ekki að veita

Rómverjum neina verulega mót-

spyrnu, og var Grikkland gert

að rómversku skattlandi árið

146 f.Kr. Grísk menning barst

vítt út um allan heim með

hersveitum Alexanders mikla.

Eru oft dregin tímamót við sig-

ur Alexanders yfir grísku borg-

ríkjunum árið 336 f.Kr., og

tímabilið fram til 31 f.Kr. nefnt

hellenska öldin, en þá féll síð-

asta hellenska ríkið, Egypta-

land, fyrir Rómverjum. Þegar

Rómverjar fóru að láta til sín

taka sem öflugt herveldi, var

listmenning þeirra skammt á

veg komin, og hrifust þeir mjög

af hellenskri list. Sóttu þeir

einnig hugmyndir fjölmargra

rómverskra bygginga til Grikk-

lands.

Samsettar tré-

sperrur um alda-

mótin 300 f.Kr.

Hellenskur arkitektúr var

upphaflega að langmestu leyti

með trúarlegu yfirbragði, en um

aldamótin 300 f.Kr. fjölgaði

verulega almenningsbyggingum

á Grikklandi, og voru þær eink-

um notaðar til skemmtanahalds

og kappræðna. Voru þetta yfir-

leitt byggingar með virðulegum

og þokkafullum svip. Farið var

að skipuleggja þéttbýlissvæði

eftir ákveðnum reglum, og voru

byggingar oft samtengdar með

súlnagöngum. Varð borgar-

skipulag raunverulega fyrst til á

5. öld f.Kr., en var fljótiega tekið

upp sem viðtekin regla fyrir alla

nýja þéttbýliskjarna. Súlu- og

bitauppbygging var enn algeng

á hellensku öldinni, en þó var

víða farið að nota steinbogabrýr

yfir glugga- og hurðaopum, og

húsformið var gert flóknara

með því að draga inn hluta

bygginganna. Mestum breyting-

um olli þó tilkoma samsettra

tréþaksperra um aldamótin 300

f.Kr. Mátti þá fá lengra haf, og

hægt var að fækka súlum inni í

byggingunum. Þegar fram í

sótti, misstu hinar hefðbundnu

súlugerðir einfaldleikann, og

jafnframt virðist smekk fólks

hafa hrakað verulega. Kórint-

ískar súlur ruddu þeim dórísku

svo að segja alveg úr vegi, en

einnig kom það fyrir að fleiri en

ein súlugerð var notuð í sömu

byggingunni.

Grikkir vörðu miklum hluta

dagsins utan dyra og í almenn-

ingsbyggingunum, svo að al-

mennt var ekki mikið lagt upp

úr fallegum íbúðarhúsum. Lang-

flest voru þau á einni hæð, en þó

voru tveggja hæða íbúðir ekki

óalgengar. Voru herbergin

oftast látin vísa út að litlum

norðurgarði.

Ekki mun lengur vera byggð

eða mannfólk á Stað í Grunna-

vík, þar sem fyrr bjuggu margir

frægir klerkar. Síðast þjónaði

þar, ef ég man rétt, Jónmundur

Halldórsson. Dóttir hans hét

Guðrún. í eftirfarandi vísum

nefnir hún nokkur örnefni úr

byggð sinni og lýsir fangbrögð-

um fanna og vinda við tröllvaxin

fjöllin á Hornströndum:

Öskrar bratt við fannarfali

framan og attan hríöardjúp,

kyssir Hattur, ferlegt fjall,

faðmar brattan Geirólfsnúp.

Jarma og braka jökulfjöll,

jórtrar kiakinn tindinn,

snævi þakin Snókatröll

snúa baki í vindinn.

Og enn kveður hún:

Hátt við sungið Hrollaugsborg,

hrannarklungrið, snjóflóðsdramb,

heiptarþrungiö hríðarorg

við Hljóðabungu og Skálakamb.

Rís við föng í Reykjavík

rímnasöng nú þyíjum,

þó hrikti í Dröngum, Heljarvík

og Horni í ströngum byljum.

Vísur þessar munu hafa verið

sendar í vísnaþátt í útvarpi vet-

urinn 1950—'51. Höfundurinn þá

öldruð kona, nú er hún látin.

Hún tók saman bók um föður

sinn.

Hér eru alþýðuvísur, sem kalla

mætti gamalmennataut, hve

gamlar þær eru eða hvort þær

eiga saman, veit ég ekki:

Ég vildi að ég væri nár,

vafinn moldardyngju,

hestar felldu af harmi tár,

hundar yfir syngju.

Kona hefur orðið:

Vildi ég væri klakaköld

komin í jörðu niður.

Það verður ekki þetta kvöld,

því er verr og miður.

Ekki er í kot vísað að fara í

yísnaleit til Sigurðar Breiðfjörð,

sem kalla má einn af höfuð-

meisturum ferskeytlunnar:

Vondum solli flýðu frá,

forðast þá, sem reiðast,

elskaðu góða, en aumkva þá,

afvega sem leiðast.

Þegar dagsins bláa brá

breytir háttura tíma,

sólin stígur sjávi frá,

sökkur þá hún gríraa.

Hver vill binda huga manns,

að hvergi megi þönkum fleyta?

Þar sem yndi eirir hans,

ætíð mun hann þangað leita.

Svæfír ama ástin góð,

ei um meinin kvarta,

þar sem saman beggja blóð

blæddi úr einu hjarta.

Páll Ólafsson seldi manni

hvalkjöt, en gekk illa að fá það

greitt:

Skömm þinni skal ég halda á lofti

skuldseigur djöfull varstu mér.

Þú rís víst upp með hval f hvofti

hvora leiðina sem þú fer.

Sendimaður Páls var viku í

kaupstaðarferð og þótti hús-

bónda hans biðin löng:

Ég er orðinn hissa á hans

hátta og ferðalagi,

óska honum til andskotans —

og er mér það þó bagi.

Þessar tvær eru svo sín úr

hvorri áttinni:

Flatbrauðið hérna er fjandans tað,

þótt fjöldi manns á því glæpist.

Ef andskotinn sjálfur æti það,

eg er viss um hann dræpist.

Undarlega er undir mér

orðið hart á kvöldin,

seld því undirsængin er

í sýslu og hreppagjöldin.

Ekki þurfti Páll að fara í

smiðju til annarra skálda, en þó

má hér heyra hljóm frá öðrum

meistara, gamla Hjálmari,

skáldinu frá Bólu:

Lífs er orðinn lekur knör,

líka ræðin fúin,

hásetanna farið fjör

og formaðurinn liiinn.

Því er best að vinda upp voð,

venda undan landi

og láta byrinn bera gnoð

beint að heljar sandi.

Þar mun brim við bláan sand

brjóta um háa stokka.

Þegar ég kem á lífsins land

Ijær mér einhver sokka.

J.G.J.

11

					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12
Page 13
Page 13
Page 14
Page 14
Page 15
Page 15
Page 16
Page 16