Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Á Svalbarða
snýst allt um kol
Bjór er veittur á fimmtudögum, vín ekki nema með leyfí sýslumanns, og við
brauðbúðirnar stendur á skilti: Ekki fyrir ferðamenn
íþróttavellinum leika Rússar og Norðmenn
knattspyrnu. Sólin er yfir fjallinu á Norden-
skjöldslandi í „höfuðstaðnum" Longyearbæ,
sem telur þrettán hundruð íbúa. Áhorfendur
eru að mestu rússneskar konur í þykkum,
svörtum vetrarkápum, nælonsokkum og
með mikið ljósrautt hár, greitt í „heysátu".
Þær hafa komið alla leið frá rússneska
námaþorpinu í Barentsburg en loftleiðin
þaðan er um sex mílur. Þær komu með flug-
vél og ætla að hvetja menn sín. Knatt-
spyrnukeppnin endar með jafntefli. Og báðir
aðilar eru ánægðir með úrslitin. í rússneska
smábænum Barentsburg, sem minnir á snot-
urt sumarbústaðahverfi, eru taldir vera um
þrettán hundruð Rússar, og { öðru náma-
hverfinu, Pýramídanum, um átta hundruð.
En þeir geta hæglega verið fleiri. Hér snýst
næstum allt um kol, frá frá því að ameríski
verkfræðingurinn, John Munroe Longyear,
stofnaði til kolanámu árið 1905. Staðurinn
var nefndur eftir honum: Longyearby, og
er nú stjórnarmiðstöð undir eftirliti stjórn-
valda norska ríkisins. Hann er höfuðstaður
Svalbarða.
Víkingar fundu eyjaklasann þegar á tólftu
öld og gáfu honum heitið Svalbarði, sem
þýðir kuldaströnd.
Hollendingurinn William Barentz fann
aftur eyjarnar árið 1596. Eftir tindóttu
fjalli norðvesturstrandarinnar kallaði hann
landið Spitsbergen; það er nafnið á stærstu
eyjunni. Á fyrri hluta seytjándu aldar var
þarna góð hvalveiði. Hollendingar, Bretar,
Danir og Norðmenn komu upp lýsisbræðsl-
um á ströndinni, þar sem menn fengu olíu
á lampa Evrópubúa.
Á átjándu öld settust Rússar frá klaustur-
félögum Norður-Rússlands að á aðaleyjunni.
Þeir byggðu sér kofa við firðina og lögðu
stund á veiðiskap til lands og sjávar. Óld
síðar tóku Norðmenn við af þeim. Þeir voru
þar á hverjum vetri allt til 1973, þegar
ísbjörninn var alfriðaður. Þegar hreinn var
líka friðaður, voru afkomumöguleikar veiði-
manna að engu orðnir.
Árið 1916 keypti Stóra Norska Spits-
bergen-kolafélagið amerísku eignirnar og
þá varð Longyearbær til. Kolafélagið eða
„Stóra Norska" eins og það er venjulega
kallað, á tvær námur í Longyearbæ og eina
í Svea, gömlu sænsku námunni, og hún
heitir Svea og er allmiklu sunnar á strönd-
inni. Norðmenn og Rússar framleiða
samanlagt um það bil eina milljón smálesta
af kolum árlega, þ.e.a.s. meira en nokkurt
annað land í heiminum.
Spitsbergen slapp ekki vandræðalaust frá
skelfingum seinni heimsstyrjaldarinnar. I
september 1942 voru allir íbúar Svalbarða
fluttir burt — Rússar til Murmansk og Norð-
menn til Skotlands. Þann 8. september kom
þýzka orrustuskipið „Tirpitz" inn til ísfjarð-
ar og skaut á Longyearbæ og Barentzburg.
Þorpin urðu að rústum einum.
Eina húsið sem stóð uppi, var gömul
svínastía í Longyearbæ, sem gert var úr
steinsteypu. Það er elzta hús þorpsins, byggt
upp úr 1930. Frá 1981 er þar smá safn.
Það hefur mikið vatn runnið til sjávar frá
því íshafsskipstjórinn Sören Sachariassen
flutti fyrstu kolin frá Salvarða til Tromsö.
Það var árið 1899. Nú er „höfuðstaðurinn"
Longyearbær litrík og hlýleg miðstöð, sem
færist smám saman í nútíðarhorf.
í dag, á miðsumarkvöldi, eru eldar kveikt-
ir alveg eins og hjá okkur, en það eru
friðareldar sem hvorki eru til þess að vara
við óvinum eða tendraðir af illræðismönnum.
Því að í dag er Jónsmessa í Noregi. Og þá
líka á Svalbarða. Allir hverfa að heiman —
heilar fjölskyldur — niður til strandar til
þess að tína saman rekabúta í hauga og
kveikja síðan í þeim til heiðurs dýrlingnum.
Á dagskrá er að steikja pylsur — góðar,
norskar pylsur — og halda hátíðlegt kvöld
í fjölskyldunni og með öðrum. Það er ekki
mikið um að vera, því að daginn eftir, mið-
sumarsdaginn, er unnið eins og venjulega
í Noregi. Og þá verða allir að vera óþreyttir.
Júnídagarnir heitu sem við vorum í
Longyearbæ voru ævintýralegir. Sólin gekk
aldrei undir. Frá jöklunum rann vatnið í
lækjum, sem féllu í smáfossum, niður í dal-
inn og skópu þægilegan nið. Við sváfum í
námumannaskála við opinn glugga. Og vin-
ir okkar heima höfðu látið orð falla á þá
leið að þið króknið, ef ísbjörninn verður
ekki búinn að éta ykkur.
Við sáum aðeins tvo ísbirni. Annar hafði
verið stoppaður upp á safninu og var ekki
nema þrevetur. Hinn gekk á vegg í „Hús-
inu" á sterkum krók. Hann hafði verið svo
óheppinn fyrir tveim árum að fá sér göngu
niður fjallið til að líta á kirkjuna og barna-
leikskólann. Og þá var hann skotinn. En
þeim sem leggja leið sína inn til fjallanna
skal ráðlagt að gleyma ekki byssunni. Þeir
sem dvelja þarna norður frá í rannsóknar-
skyni viðhafa alla gát, því að vissulega er
mörg hættan fyrir hendi. Við sáum líka fjóra
hreina í dalnum — Svalbarðshreina. Það var
svartur baugur um augu þeirra, eins og
þeir hefðu vakað alla nóttina. Þeir voru með
endurskinsmerki á eyrunum til varnar því
að þeir yrðu ekki fyrir þeim fáu bílum, sem
þarna er að finna og er ekið nótt sem dag.
Á kvöldin löbbuðu hreinarnir niður að
kaffihúsinu sem er alveg nýtt af nálinni, til
þess að fá sér smurbrauðssneiðar hjá mat-
sveininum, sem hefur hænt þá að sér.
Öðru megin dalsins voru snjóskriður á
ferð, en hinu megin renndu menn sér á
skíðum niður hlíðarnar. Miðnætursólin skein
frá heiðum himni. Slökkviliðið hafði það
náðugt, þar sem kolafélagið hafði látið
kveikja í tveim ónýtum bröggum, og liðið
mátti æfa sig í að slökkva sér til gamans.
Fyrsta skemmtiferðaskip ársins, Ivan
Franko, rússneskt, sigldi inn á Aðventufjörð
og nokkur hundruð Þjóðverja gengu á land
til Jaess að taka myndir.
I samkomusal vinnubúðanna voru staddir
nokkrir raffræðingar og aðrir tæknimenn.
Þeir horfðu á útsendingu frá sjónvarpi í
Mexíkó og hvöttu danska keppnisliðið með-
an miðnætursólin gægðist yfir fjallatindana.
Það var ekkert hlé á námavinnunni, þó
að nú væri miðnætti.
Hið eina sem var í kyrrstöðu voru færi-
böndin. Kláfarnir hvíldu á vírstrengjum
sínum. Þeir höfðu ekki verið hreyfðir í heilt
ár. Kolin eru nú flutt með finnskum Sisú-
bílum og það virtist enginn skortur á þeim.
Eldsnemma fluttu öflugir Sisú-bílar ungu
kolanámumennina hátt upp til vinnustaðar-
ins. Inngangurinn í námuna er uppi í fjöllum.
Vélsleðar eru mikið þarfaþing á Svalbarða,
í rauninni eina samgöngutækið. Það má sjá
þá á víð og dreif og hirðulausa við fjallaræt-
urnar. Þeir minna á mótorbáta sem hafa
hafnað á þurru landi.
Ég nefndi Aðventufjörð. Ekkert á nafnið
skylt við aðventu kirkjuársins. Það er kom-
ið frá orðinu adventure og á rætur að rekja
til Longyears verkfræðings. Um miðhluta
Longyearbæjar liggur tvöföld pípuröð. Eftir
annarri rennur kalt vant, en hinni skolpið.
Vegna stöðugs þela er ekki hægt að grafa
pípurnar í jörð, það segir sig sjálft.
Margt er nýtt á ferðinni í Longeyarbæ.
T.d. nýi vegurinn frá miðpunkti bæjarins
til flugvallarins. Hann er ársgamall.
Flugvöllurinn var vígður árið 1975.
Nýja kaffihúsið Busen er alveg nýtt.
Sama er að segja um pósthúsið og baðhús
námumanna. Þessi þrjú hús eru niður við
Aðventufjörð. Bærinn byggðist meðfram
aðalgötunni, sem liggur frá Nýbæ, þar sem
gatan nefnist Pípugata og niður til Hilmar
Rekstens-götu, sem er framlenging á hinni
fyrrnefndu. Þetta er eina stóra gatan en
hún er um hálfur þriðji kílómetri á lengd.
Þess skal getið að Hilmar Reksten er kunn-
ur skipstjóri í Björgvin og á þrjú af síðustu
seglskipum Norðmanna.
Nýtt er líka kolaorkuverið — stolt bæjar-
ins. Orkuverið var tekið í notkun fyrir rösku
ári og rís hátt upp yfir umhverfið. Reyk-
háfur þess er níutíu metrar á hæð.
I dag heldur Spitsbergen eða Svalbarði
miðsumarhátíð — Jónsmessu. Þá fá kola-
námumennirnir sér bjór. Annars fæst hann
ekki keyptur nema á fimmtudögum. Og það
var fimmtudagur í gær. Sala á áfengum
drykkjum er mjög takmörkuð. Til þess að
fá þá verða menn að hafa leyfi sýslumanns-
ins í vasanum. Hann er maður vinsæll en
sumum þykir hann vera spar á skammtinn.
Við brauðbúðir bæjarins stendur á skilti:
Ekki fyrir ferðamenn.
Ferðamenn hafa ekki alltaf verið sérlega
velkomnir. íbúarnir hafa ekki haft mat af-
lögu, og það er enginn þrifnaður að þessum
illa útbúnu og reynslulitlu tjaldbúum, sem
skilja ýmislegt eftir sig miður æskilegt og
rölta upp í fjöllin, án þess að gera sér grein
fyrir hættunni. Nú á dögum gefst ferða-
mönnum kostur á að kaupa lífsnauðsynjar
þær sem fást í bænum, eins og t.d. sam-
festinga og sokkabuxur. Ég nefni þetta
tvennt, því að hvort tveggja er eftirsótt
skiptivara í Barentzburg. En fæstir Norð-
menn verða nú til þess að láta flíkurnar af
sér fyrir brennivín.
Moskusuxinn, sem var fluttur til Sval-
barða frá Grænlandi, er horfinn. Einnig
mistókst innflutningur á hérum. Einhver
hélt því nú fram, að allir hérarnir hafí ver-
ið karlkyns, og þá var ekki við góðu að búast.
Hreindýrastofninn hefur aukist svo að
þrengist í búi hjá honum og því er farið að
leyfa að fella nokkra hreina árlega. Þeir sem
eru í veiðifélaginu fá að skjóta einn hrein
hver. Veiðitíminn stendur yfir í hálfan mán-
uð, í lok ágúst og byrjun september.
Hér er bflum aldrei læst. Því að hvert
ætti bílþjófurinn að aka — inn í fjallveggina
í kring, til ísbjarnanna í óbyggðunum eða
þá út í Aðventufjörð? Allt væri það jafn
vonlaust.
BYGGT Á HUVUDSTADSBLADET
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16