Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Islenzkar kirkjur búa yfir meirifiöl-
breytni en halda mœtti ífljótu
bragði og andstœÖurnar eru mikl-
ar, alltfrá bœnahúsinu á Núpsstað
til Hallgrímskirkju á Skólavörðuholti.
EftiraðfariÖ varað byggja timburkirkj-
ur í sveitum, varð til hefðbundinn,
íslenzkurkirkjustíll, semfelst íafar
einföldu húsi, enda nœstum alltafbyggt
afvanefnum. Þakið var látiö mynda
vinkilrétt horn og turninn, sem oftast
var með samskonar risþaki, kom í
beinuframhaldi afframgaflinum og
getur varla hreinrœktaðra dcemiþar um
en Saurbcejarkirkju á Rauðasandi, sem
áðurstóð á Reykhólum. Enfráþessari
reglu eru til markverðar undantekning-
arþegar betur er skoðað; til dœmis
húnvetnsku hringkirkjurnar og kirkjur
sem aldreifengu sinn turn svo sem
Þingmúlakirkja í Skriðdal og Beru-
fiarðarkirkja. Stundum var uppmjótt
pýramídalag á turninum, tildœmisá
Þingvallakirkjunni, ellegar íað aðpag-
óðustíl eins og í Odda og á Hvalsnesi.
Þessar hefðir hafa verið látnar lönd og
leið í nútímanum og arkitektar gefa
núgjarnan hugmyndafluginu lausari
tauminn við kirkjuteikningar enþá er
þeir teikna önnur hús. Fyrstu áhrif
módernismans birtast hjá Guöjóni
Samúelssyni, tildœmis iLaugarnes-
kirkjunni ogAkureyrarkirkju ogsíðan
má benda á Neskirkju ogKirkju Óháða
fríkirkjusafnaðarins í Reykjavik sem
beintframhald. Leiðin hefur legiö frá
hógvcerð til ríkidœmis eins ogséra
Gunnar bendir á í texta bökarinnar,
Lítíllætið sjáltt, en faUegt guðshús engu að síður og fer vel á sínum stað: bæn-
húsið á Núpsstað.
en við megum ekki gleyma því, að
hógvœrðin var ekki endilega eftir vali,
heldur afleiðing afefnisskorti ogfá-
tcekt. Það er lika athyglisvert og kemur
fram í bókinni, að margar íslenzkar
kirkjurgeyma merk listaverk og
kannski gnœfa þar hœst verk brautryðj-
enda okkar i myndlist: Altaristöflur
Ásgríms á Stóra Núpi, Kjarvals á Borg-
arfiröi eystra og Muggs á Bessastöðum.
En að sjálfsögðu ber einnig að meta
og virða metnaöarfull nútímaverk í
nýjum kirkjum, svosem mósaíkmynd
Nínu í Skálholtskirkju ogfresku Baltas-
arsíhinni nýju Viðistaðakirkju.
íbókinni rekurdr. Gunnar Kristjáns-
son þróunarsögu íslenzkra kirkna og
er hérgripið niður i textann, þegar
torfkirkjur taka að hverfa afsjónarsvið-
inu og timburkirkjur taka viö. GS.
GENGIÐ
IGUÐSHUS
Út ér komin á vegum
Iceland Review bók um
kirkjur og kirkjulist á
íslandi og er höfundur
hennar séra Gunnar
Kristjánsson dr. theol.
Páll Stefánsson,
ljósmyndari Iceland
Review, hefur tekið
myndirnar. Bókin er
gefin út bæði á ensku og
íslenzku og er titill ensku
útgáfunnar Churches of
Iceland, en íslenzka
útgáfan, sem seld hefur
verið í hendur Almenna
Bókafélagsins heitir
Gengið í guðshús. Hér
er gripið niður í texta
bókarinnar og birtar
fáeinar af myndum Páls.
Úr bókartexta
eftirséraGUNNAR
KRISTJÁNSSON
^&a*       B
m miðja síðustu öld taka torfkirkjurnar að
hverfa af sjónarsviðinu og reistar eru timbur-
kirkjur víða um land. Þær setja enn mestan
svip á kirkjur landsins. Að vísu hafa þær
haldið sér misjafnlega vel, betur norðanlands
en sunnan vegna þurrari veðráttu. Upphaf-
lega voru þær aðeins tjargaðar utan, oftast
dökkar með hvítum gluggum. En eftir að
bárujárn tók að berast til landsins upp úr
1880 var það víða sett utan á til varnar.
Á síðustu árum hefur hins vegar vaknað
áhugi hjá mörgum söfnuðum á að færa
kirkju sína til upprunalegs horfs eða því sem
næsta, og hefur bárujárnið þá stundum
verið fjarlægt og kirkjan klædd n£ju timbri
vörðu með nýjum veðurþolnum efnum. Gott
dæmi um slíka kirkju er kirkjan á Saurbæ
á Rauðasandi, einhver fegursta kirkja lands-
ins. Annað gott sýnishorn er kirkjan á Mos-
felli í Grímsnesi, sem er líklega næstelsta
timburkirkjan sunnanlands reist 1848, sú
elsta sunnanlands, er Búrfellskirkja, reist
1845. Elst norðanlands og þar með á öllu
landinu er Knappsstaðakirkja í Fljótum (
Skagafirði, byggð 1834 en endurreist 1838
eftir að hafa hrunið til grunna í jarðskjálfta
sama ár. Bakkakirkja í Öxnadal var byggð
1843.
Ekki varð þó nein bylting í arkitektúr
kirknanna til að byrja með. Það sem breytt-
ist var einkum byggingarefnið en timbur-
veggirnir gerðu nú auðveldara að hafa
glugga á hliðum og því urðu timburkirkjurn-
ar mun bjartari að innan. Skilrúmið, sem
var í torfkirkjunum milli kórs og skips, hélt
sér í flestum tilvikum en var hins vegar fjar-
lægt í J)eim mörgum að hálfu eða öllu leyti
síðar. I sumum kirkjum var prédikunarstóll
hafður fyrir ofan altarið og er svo enn, t.d.
í Landakirkju í Vestmannaeyjum, Viðeyjar-
kirkju, Reynistað í Skagafirði og í Bolung-
arvík. í timburkirkjunum voru stundum
svalir vestan til, oft voru þær raunar klædd-
ar af en stundum hafðar opnar og gat fólk
þá setið þar uppi. Stundum var þetta rými
notað fyrir orgel og kirkjukór. Smám saman
fara svo að koma turnar á kirkjurnar.
Undirstöður timburkirknanna voru stórir
steinar, síðar hafa menn víða steypt sökkla
undir kirkjurnar. Grindin, sem timbrið var
síðan klætt á, utan og innan, var oftast
svonefndur „bindingur" svipað og verið
hafði í torfkirkjunum. Gólfið var úr timbri.
Ekki er neitt fastmótað form á þessum kirkj-
um, en í stórum dráttum líkjast þær hver
annarri, þótt þær séu nokkuð misstórar.
Form þeirra er einfalt: sumar hafa turn,
aðrar ekki, sumar þakglugga, aðrar ekki.
Þær hafa risþak, sem oftast myndar níutíu
gráðu horn f mæni. Hæðin er oft nánast
sú sama og breiddin og breiddin er afar oft
helmingur lengdarinnar.
Þótt ferðamaðurinn, sem virðir fyrir sér
kirkju, sé ekki beinlínis að velta fyrir sér
lögmálum formsins, er það þó kannski ekki
hvað síst formið, sem verkar á hann á einn
eða annan veg. Kirkjur eru byggðar eftir
ýmsum formreglum, sem verða ekki taldar
upp hér. Og þær reglur eru nokkuð margar
í íslenskri kirkjubyggingasögu þrátt fyrir
allt.
Forn hefð er fyrir því, að lengd kórsins
sé þriðjungur af lengd kirkjunnar í heild.
Sr. Sigurður Pálsson segir: „Það var föst
regla, að lengd kirkju var tvisvar sinnum
breidd hennar. Hið innra skiptist kirkjan í
sönghús og framkirkju. Sönghús var sem
næst þriðjungur kirkju."
Þannig er raunar einnig forn kirkja, sem
fundist hefur á Grænlandi og gæti gefið
vísbendingu um forna hefð einnig hér á
landi. Sú kirkja telst vera hin forna Þjóð-
hildarkirkja og er að innanmáli 3 x 6 m.
Hæðin upp í mæni í kirkjum af þessu t'agi
var oftast sú sama og breiddin (þannig er
háttað á Víðimýri í Skagafirði). Um Grafar-
kirkju segir dr. Kristján Eldjárn: „Kirkjan
virðist sýnilega byggð eftir hinni fornu „ad
quadratum" meginreglu, breidd og lengd í
hlutfallinu 1:2."
En hlutföllin voru fleiri, sem notuð voru.
Dæmi eru um kirkjur í gullinsniði, þannig
er t.d. kirkjan á Stað á Reykjanesi vestur,
sem er ein fegursta kirkja landsins. „Getur
það verið tilviljun, að grunnflötur Reyk-
hólakirkju (sem nú hefur verið flutt að
Saurbæ á Rauðasandi — G.K.) er í ákveðnu
hlutfalli 1:2 og kórinn í gullinsniði á lengd
kirkjunnar, eða að grunnflötur Staðarkirkju
(á Reykjanesi) er í gullinsniði og einnig
L-JBKíS*-	—      "- ^.r:f'.WBSHH|
i	•    &
	
¦Æ*m?	^mmmmwmmmmmláwkéS                  9k                                            .             " ¦  •  !  ¦. P    .   ..>5S!&'                                               Wt
Jm	^JS&SSmSi,                                         -,Í    ' j
m	
	m
	i   í   \   r
	i
	[.¦m'm i
Grundarkirkja íEyjaBrði er dýrlega fogur kirkja, bæðiýtra
sem innra. Hún var reist 1905 afMagnúsi Sigurðssyni bónda
á Grund og hugsaði hann sér að kirkjan yrði fyrir allan
Eyjafjörð innan Akureyrar. Magnús fékk Magnús Ásmund
Bjarnason frá Geitaskarði í Fljótsdal til að gera endanlega
teikningu afkirkjunni. Forn hefð var rofin með því að láta
kirkjuna snúa í norður og suður. Mtiller, norskur maður,
málaði kirkjuna að innan og skreytti.
Húsavíkurkirkja, ein allra fegursta timburkirkja landsins
og lofar meistara sinn, Rb'gnvald Ólafsson, arkitekt. Hún
var vígð 1907. AltaristöBu málaði Sveinn Þórarinsson, list-
málari frá Víkingavatni.
12
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48