Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						A      R

1    -   9         8       9

	«		's-»mB.	¦		

	¦vr «fo>~'      W       j	:"«-				

Qi						

¦						

¦38		m^>	\			

njÉÍiÉ|Kðt':^H		%\				

				>-_	',:.'	

iisi^l	P3EiffSöSaÉ	¦*•.-}	¦t^j	jp-«	-	

Nútímateikning afskipi Eiríks rauða.

muni siglt vera tylft fyrir sunnan ísland."

Höfundur Konungs skuggsjár telur auðsæi-

lega að byggðir Grænlands liggi jafnvel norð-

ar en nyrstu héruð Noregs: „Það veistu að

hér er um veturinn með oss lítill dagur og

sólargangur, svo að sólin hefir eigi meiri rás

en veltist um eina átt og þar áð einu sem

allgott er sólarmegin, en í mörgum stöðum

er það að hana má eigi sjá mikinn hluta vetr-

ar, en allra helst á Hálogalandi, er vér höfum

eigi aðeins fréttir til haft, heldur oft séð með

eigin augum og reynt."

Hugmyndir Islendinga um norðrið eru allt

aðrar en þær sem birtast í Konungs skugg-

sjá. Einsætt er að hérlenskir fræðimenn

hugðu að Iand lægi samfellt frá Grænlandi

til nyrsta hluta Evrópu, og mun þar frosið

haf vera talið land: „Af Bjarmalandi ganga

lönd óbyggð af norðurætt, uns við tekui

Grænland. Suður frá Grænlandi er Helluland,

þá er Markland, þá er eigi langt til Vínlands

hins góða, er sumir menn\ ætli að gangi af

Africa." Þótt New York liggi nokkrum þver-

baugum norðar en nyrsti hluti Afríku, þá

má vel vera að hnattstaðan báðum megin

Atlantshafs eigi einhvern þátt í þessari hug-

mynd: Vínland lá svo sunnarlega að því varð

helst jafnað til Afríku. Landaröðin: Grænland

- Helluland - Markland - Vínland mun vera

þegin úr heimanfengnum fróðleik, enda kem-

ur þetta saman við Grænlendinga sögu og

Eiríks sögu rauða. En örðugt er að ráða af

heimildum hve langt var á milli þessara landa,

enda er einsætt að vegalengdir í sögunum

eru mun minni en í veruleikanum sjálfum;

landafræði sagnanna tveggja er ekki hin sama

og nú verður kennt í sæmilegum skólum.

Leifur Eiríksson í Brattahlíð verður fyrstur

Grænlendinga í letrum þessa heims húseig-

andi á meginlandi Vesturálfu, ef treysta má

Grænlendinga sögu, og raunar er ósennilegt

að margir slíkirhafi verið síðan. Sagan herm-

ir svo frá að þeir Leifur og félagar hans hafi

reist sér „hús mikil" á láglendi við stöðuvatn

eitt, og þaðan fellur á skamman farveg til

sjávar. Eftir að húsagerð er lokið, skiptir

Leifur liði sínu í tvo hópa: annar helmingur

á að vera heima við skála og hinn að kanna

landið; þó skyldu þeir koma heim að kveldi.

Með því að þeir eru svo tjóðraðir við tiltekinn

stað að þeim er ekki leyft að komast nema

svo sem hálfa dagleið að heiman, þá gátu

þeir ekki kynnst nema takmörkuðu svæði.

Það eru því engin undur, þegar heim er kom-

ið, að Þorvaldi Eiríkssyni þykir „of óvíða

kannað hafa verið landið".

í Grænlendinga sögu er það skýrt tekið

fram að Leifsbúðir (en svo kallast fasteign

Leifs) standa í Vínlandi, og þangað leita allir

leiðangursmenn þeirrar sögu úr Eiríksfirði.

Könnunarferðir hefjast í Brattahlíð, og þegar

er til Leifsbúða kemur, er farið að kanna

svæði sem höfðu ekki verið rannsökuð áður.

Leifur tekur það skýrt fram við hvern leiðang-

ursmann á fætur öðrum að hann sé fús að

ljá húsakynni á Vínlandi, en hins vegar neit-

ar hann að selja Leifsbúðir eða gefa. Þorvald-

ur lætur nokkra menn fara í könnunarferð á

eftirbáti skips frá Leifsbúðum, og á hinn

bóginn siglir hann kaupskipi sjálfur með öðr-

um félögum sínum í því skyni að kanna landið

í aðrar áttir. Þegar Þorfinnur karlsefni og

þeir félagar koma til Leifsbúða hafa þeir

ærið að starfa við að skera hval, fella við og

sinna veiðum og vínberjum. Sumarið eftir

fara þeir að stunda verslun við Skrælingja,

en leist þó ekki betur en svo á Vínlendinga

að þeir gera „skíðgarð rammlegan um bæ

sinn". Karlsefni og lið hans höfðu nóg að

gera að verja sig gegn ásókn heimamanna

og draga saman nýtilega hluti í skipsfarm,

en ekkert varð af landkönnun í það skiptið,

enda ætlaði þessi grænlenski og íslenski hóp-

ur sér að taka sér bólfestu á Vínlandi. Fjórða

Vínlandsförin í Grænlendinga sögu er auðsæi-

lega farin í gróðaskyni einu; þau Freydís og

austfirsku farmennirnir Helgi og Finnbogi

reyna ekkert að svala forvitni sinni með því

að kanna landið, og fyrir starfa sinn á

Vínlandi hlaut Freydís engan frama heldur

ófrægð eina.

Eiríks sögu rauða hermist öðruvísi frá; þar

er Leifsbúða að engu getið, og raunar er

Vínland einungis nefnt tvívegis (í Skálholts-

bók) eða þrívegis (Hauksbók); fyrst í sam-

bandi við leiðangur Karlsefnis: (1) „Á því

léku miklar umræður um veturinn í Brattahlíð

að þeir Karlsefni og Snorri ætluðu að leita

Vínlarids, og töluðu menn margt um það."

Síðan er lýst förinni suður um haf til ókunnra

landa, en þau reynast auðsæilega ekki vera

Vínland, eins og ráða má af misklíð þeirra

Þórhalls og Karlsefnis: (2) „Vill Þórhallur

veiðimaður fara norður um Furðustrandir og

fyrir Kjalarnes og leita svo Vínlands, en Karls-

efni vill fara suður fyrir land og fyrir austan

og þykir land því meira sem suður er meir,

og^þykir honum það ráðlegra að kanna hvort-

tveggja." Vitaskuld fmnur Þórhallur ekki

Vínland, og endalok hans urðu þau að skipið

rak austur um þvert Atlantshaf og þeir skip-

verjar voru þjáðir og barðir á lrlandi. En

Karlsefni „fór suður fyrir land" þangað sem

staðháttum svipar mjög til Vínlands þess sem,

prýðir Grænlendinga sögu, og kölluðu þeir

þennan stað „í Hópi". Þar eru þeir heilan

vetur og „kom alls engi snjór, og allur fénað-

ur gekk þar úti sjálfala." Þetta mun að öllum

líkindum vera Vínland. Þó segir um norðurför

þeirra í Hauksbók að þeir héldu frá Straums-

firði sem var miklu norðar: 3) „Þá er þeir

sigldu af Vínlandi tóku þeir suðræn veður

og hittu á Markland". Éiríks saga rauða get-

ur þess í sambandi við Straumsfjörð að mönn-

um komi ekki saman um hvernig leiðangri

var hagað í suðurátt þaðan: „Er það sumra

manna sögn að þau Bjarni og Guðríður hafi

þar eftir verið og tíu tugir manna með þeim

og hafi eigið farið lengra, en þeir Karlsefni

og Snorri höfðu suður farið og fjórir tugir

manna og hafí eigi lengur verið í Hópi en

vart tvo mánuði og hafi hið sama sumar aft-

ur komið."

Þegar Landnáma rekur niðjatal Höfða-

Þórðar minnist hún „Karlsefnis, er fann

Vínland hið góða". Hér er auðsæilega hlítt

sömu arfsögn og í Eiríks sögu rauða, þar sem

greint er frá siglingu Karlsefnis „suður fyrir

land". Mikill myndarbragur er yfir Þorfinni

karlsefni hvar sem hann kemur fram, og seint

mun fyrnast frásögn af skagfirskum far-

manni sem heldur ótrauður í suðurátt um

ókunnar slóðir — í leit að riýju landi og sjálf-

um sér um leið.

Nú skal hverfa aftur að frægustu máls-

grein Grænlendinga sögu sem víkur að legu

Vínlands:

Meira var þar jafndægri en á Grænlandi

eða íslandi. Sól hafði þar eyktarstað og dag-

málastað um skammdegi.

Þessi stutta glefsa gefur okkur gleggri

hugmynd um legu Vínlands en nokkuð atrið

annað í fornum letrum okkar, en þó þykir

hinum fróða snillingi Ólafi Halldórssyni ekki

ýkja mikið á slíkri vitneskju að græða. Hann

telur að „orðalagið Sól hafði þar eyktarstað

og dagmálastað um skammdegi [hafi] ekki

svo nákvæma og afmarkaða merkingu að það

verði notað sem grundvöllur og forsenda

stærðfræðilegra útreikninga". (Grænland í

miðaldaritum, 101). Hér ætla ég þó að svei-

tunga Bjarna Herjólfssonar, hins óforvitna

farmanns í Grænlendinga sögu, hafi að öllum

líkindum skotist yfir atriði sem glöggum

Norðlendingum hafa löngum verið kunn, allt

frá því að Stjörnu-Oddi gerði grein fyrir sólar-

gangi „norður á íslandi",_ svo að notað sé

orðbragð í gamalli skrá. Olafur Halldórsson

skilur mætavel að orðin dagmálastaður og

eyktarstaður vita að þeim stundum sólar-

hrings sem nú eru nefndar klukkan níu að

morgni og hálf-fjögur síðdegis, en hins vegar

virðist bögglast fyrir brjósti hins spaka manns

hverja merkingu eigi að leggja í setninguna

í heild. Hér verða lærdómsmenn ekki á einu

máli, en þó má sennilegt þykja að nú sé ver-

ið að ýja að því að sól beri vel yfir sjóndeildar-

hring á tilteknum stundum. Sólargangur vex

og þverr, segir í fornum letrum okkar, en þó

munu menn aldrei hafa sætt sig við þá hug-

mynd að sól hefði „eyktarstað" eða „dagmála-

stað" nema hún væri nógu hátt á lofti til að

yppa sér yfir þau kennileiti sem miðað var

við. Hér hnígur því allt í sömu átt, eins og

ráðið verður af gleggstu landabréfum þessa

heims: Vínland hið góða getur ekki hafa ver-

ið öllu norðar en þar sem New York stendur

nú, og ástæðulítið er að leita landsins langt

fyrir sunnan New Jersey.

ULF GUDMUNDSEN

Flóki

Jóhann Hjálmarsson þýddi

Mynd: Flóki

Nú rotnar

englahjörð Guðs

og varúlfurinn ósýnilegi

vælir

undir gálganum

Töfrandi

og alvörugefin kona

tekur leyndar þrár sínar

með sér í

gröfina

Rotturnar breytast

í blóðugar leðurblökur

og grátandi fugla

Óttinn fær vængi

Þú opnar dyrnar

fyrir vargamyrkrinu

og ógnvænlegri

fegurð

framandi

landslags

Höfundur er skáld og ritstjóri í Dan-

mörku. Ljóðið er í nýrri bók með Ijóöa-

þýöingum eftir Jóhann Hjálmarsson og

heitir hún „( skolti levítans". Alfreö Flóki

lézt fyrir aldur fram 1986, en hann

hefði orðið 50 ára 19. desember sl.

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS    7. JANÚAR 1989    13

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20