Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						f aldarminningu Gunnars Gunnarssonar
Meinleg örlög
unnar Gunnarsson rithöfundur (1889-1974) á
aldarafmæli á fimmtudaginn kemur, 18. maí,
og er þessi grein rituð af því tilefni.
Gunnar er einn merkasti rithöfundur þjóð-
arinnar frá upphafi vega, og ef til vill það
Eftir 5 daga eru liðin 100
ár frá fæðingu Gunnars
Gunnarssonar, eins
merkasta rithöfundar
þjóðarinnar frá upphafi.
Eins og   •
greinarhöfundurinn
tekur fram, var Gunnar
ekki aðeins djúpvitur
höfundur, heldur einnig
mjög afkastamikill og
samdi yfír tuttugu
skáldsögur, þrjár
ljóðabækur, þrjú leikrit,
urmul smásagna,
heimspekirit og fjöldann
allan af ritgerðum og
pistlum um ýmis
málefni. í örfáum orðum
má segja, að hann er
heimspekilegt skáld, sem
glímir við hinstu rök
tilverunnar af
takmarkalausri ástríðu.
Eftir
SIGURÐ HRÓARSSON
íslenskt skáld sem hvað rækilegast hefur
rýnt í hugarfylgsni hins vitiborna manns —
gjörðir hans, vitund og vit-leysur. Gunnar
er mjög alvarlegur og ábyrgðarfullur rithöf-
undur, honum er ávallt mikið niðri fyrir.
Hann er heimspekilegt skáld sem glímir við
hinstu rök tilverunnar af takmarkalausri
ástríðu og kröftugri innri þrá — eða kröfu.
Allt höfundarverk hans er blóðlitað af ódrep-
andi lífsháska. Skáldverk hans eru tæpi-
tungulaus styrjöld við angistarfull spurning-
armerki tilvistarinnar; krafa um svör sem
hvergi eru til. Viljandi velur hann sér ósigr-
andi andstæðing.
Þessi í senn meðvitaða og ósjálfráða al-
vörugefni veldur því að flestar eru skáldsög-
ur Gunnars ekkert áhlaupaverk. Þær henta
illa þreyttum og skemmtisjúkum. Þær ýfa
öldur í heilabúum og vekja efa um allt sem
áður var víst — þær eru menntandi í þess
orðs bestum skilningi. Og þess vegna eru
þær ekki vinsælar — a.m.k. ekki nú á tímum
ofáts og ævisagna. Hvað varðar okkur um
almætti og örlagaglímur? — spurning dags-
ins er um 16. sætið í Sviss.
En Gunnar má ekki gleymast, og tilgang-
ur þessarar greinar er sá einn að minna á
mikil skáldverk sem eiga við okkur síungt
erindi.
Fyrst verður tíndur til einhver fróðleikur
um skáldið, þá vikið að ýmsum meginein-
kennum skáldverka hans, því næst minnst
á þátt Gunnars í uppstokkun íslenskra bók-
mennta á árunum eftir heimsstyrjöldina
fyrri, og í lokin vikið að skáldsögum hans
Ströndin, Vargur í véum og Sælir eru
einfaldir (1915-20) — sem fyrir ýmsar sak-
ir eru meðal merkustu skáldverka á íslenskri
tungu.
II
Gunnar Gunnarsson fæddist fyrir réttum
eitt hundrað árum austur á Valþjófsstað í
Fljótsdal. Þar og í Vopnafirði eyðir hann
æsku- og uppvaxtarárum. Fyrstu ár Gunn-
Gunnar Gunnarsson snemma á Dan-
merkurárunum.
ars voru áhyggjulaus leikur áð stráum. At-
lætið var gott, náttúran sátt, lífið auðskiljan-
legt, og þægilegt samræmi í öllu sköpunar-
verkinu. Gunnar bjó við ástríki sinna nán-
ustu aðstandenda, og almáttugur Guð veitti
honum óskeikula vernd. En fullkomnun
reyndist Gunnari snemma svikull fðrunaut-
ur. Barn að aldri-missir hann móður sína
og hafði sá atburður gríðarlega djúpstæð
og langvarandi áhrif á huga hans; frækorn
efans var sáð, hann varð aldrei samur mað-
ur. Við tóku ár knýjandi sjálfsleitar. Innra
með honum brann skáldskapur sem engu
eirði. Örlögin voru ráðin; rithöfundarbrautin
var óumflýjanleg og metnaðurinn mikill:
„Skáld verður maður ekki, — annað hvort
er maður fæddur skáld eða ekki... En það
eru meinleg örlög" — segir Begga gamla í
Fjallkirkjunni.
Bernskuverk Gunnars eru tvær ljóðabæk-
ur; Vorljóð og Móðurminning, báðar gefn-
ar út á Akureyri 1906. Gunnar var kominn
á skrið — löng og ógnarströng leið var fram-
undan — og nú héldu honum engin bönd.
Aðeins 18 ára að aldri siglir hann til Dan-
merkur, staðráðinn í að menntast og gerast
rithöfundur á danska tungu, fylgja fordæmi
Jóhanns Sigurjónssonar, Guðmundar Kamb-
ans og fleiri samlanda sem þar voru að
hasla sér völl undir merki ný-rómantíkur.
Fyrstu Danmerkurárin voru þrotlaus kvöl,
andstyggileg barátta við fátækt, hungur og
hyldjupt vonleysi. Lífið var lagt að veði.
Og svo fór um síðir að Gunnar fékk erfiði
sitt ríkulega ávaxtað; skáldsaga hans Saga
Borgarættarinnar, sem út kom á dönsku
í fjórum bindum á árunum 1912-14, fékk
afburða viðtökur þar ytra og skóp höfundi
sínum frægð og frama. Gunnar kynntist líka
ástinni einu um líkt Ieyti, festi ráð sitt og
leið vel á líkama og sál. En alsælan boðaði
ógæfu á nýjan leik — heimsstyrjöldin fyrri
helltist yfir Gunnar af ægilegri grimmd,
angistin var vakin sem aldrei fyrr og ógnir
mannkynsins lögðu heimsmynd hans í rúst.
Alvaldið reyndist haldlaust; guð var lygi,
og ekkert framundan nema nákalt, tilgangs-
laust tóm.
Nánar um það síðar.
III
Gunnar Gunnarsson er ekki aðeins djúp-
vitur rithöfundur, hann er líka mjög afkasta-
mikill. Hann hefur samið yfir 20 skáldsög-
ur, þrjár ljóðabækur, þrjú leikrit, urmul
smásagna, heimspekirit og fjöldann allan
af ritgerðum og pistlum um ýmis málefni.
Sjálfur hefur Gunnar skipað skáldsögum
sínum í samstæða flokka og oftar en einu
sinni ætlað hópi sagna að kortleggja tiltek-
ið tímaskeið íslenskrar sögu eða afmörkuð
viðfangséfni úr þjóðmálasögu landsins.
Með nokkurri einföldun — en til glöggv-
unar — má líka skipta höfundarferli Gunn-
ars í fernt, eftir aldartugum: 1910-20/
1920-30/ 1930-40 og 1940 =>. Allt fram
undir 1930 hafði Gunnar mikinn meðbyr í
dönskum bókmenntum. Borgarættin féll
vel að ný-rómantískum tíðarandanum og
þá einkum þeim anga hennar sem kenndur
hefur verið við átthagaskáldskap; dýrkun
hins einfaldá og upprunalega, frumstæða
og jarðnána. Þetta voru „tískubókmenntir"
á Norðurlöndum (og víðar) fyrir fyrra stríð;
Iífsþreyttir, pakksaddir borgarar vildu ólmir
lesa um frumstæða lífshætti og ólgandi til-
finningar í afskekktum byggðariögum.
Blómstruðu þá skáld eins og Selma Lager-
löf og Knut Hamsun. Ásamt, jósku-skáldun-
um" svonefndu urðu íslensku útlagarnir í
Danmörku átthagaskáld danskra bók-
mennta, og ekki spillti fyrir að íslensk mál-
efni voru þar um þessar mundir mjög vin-
sæl. Hadda-Padda Kambans, Bóndinn á
Hrauni, Rung læknir, Fjalla-Eyvindur og
Galdra-Loftur   Jóhanns   Sigurjónssonar,
Fjölskyldan saman komin í stofúnni á Fredsholm árið 1938. Skáldið situr lengst til hægri, við hlið hans er Úlfur síðar
læknir, þá eiginkona Gunnars, Franzisca og lengst til vinstri situr Gunnar yngri, síðar Hstmálari.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16