Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Search | Titles | Articles | About | FAQ |
login | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

and  
M T W T F S S
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Open in new window:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Main publication:

Morgunblašiš


Vertical fit


Your browser does not support PDF files
Click here to view the page as JPG
Lesbók Morgunblašsins

						N

m: t

Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík.

Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjór-

ar Matthías Johannessen, Styrmir Gunn-

arsson. Ritstjómarfulltr.: Gísli Sigurðs-

son. Ritstjórn: Aðalstraeti 6. Sími 691100.

Rómverska skáldið Hóras telja fræðimenn ng

bókmenntamenn að hafi verið vandaðasta

skáld Rómverja og þótt Iengra sé jafhað. Nú

hefur Helgi Hálfdanarson þýtt ljóð Hórasar

á íslenzku og heitir bókin J. skugga lárvið-

ar". Þetta er bókmenntaviðburður og af því

tilefni skrifar Siglaugur Brynleifsson um

þetta rómverska skáld.

Myndin er af málverki eftír Sígurð Þóri, myndlist-

armann, og verður meðal annarra á sýningu, sem

hann opnar í Norræna Húsinu í dag. Síðan Sigurð-

ur Þórir sýndi síðast, hefur hann dvalið um tíma

í Englandi, en yrkisefhi hans er enn sem áður

fólk; bæði samband manns við náttúru og sam-

band manna á meðal, ekki sízt karls og konu.

JON ÞORLAKSSON

Riode

Janeiro

þar sem Sykurtoppurinn og Kristsmyndin gnæfa

yfir, þar sem hálf milljón manna sólar sig í einu

á fögrum sumardegt á Copaeabana, þar sem lík-

amsræktarfólkið og upparnir þjálfa sig á Ikamena,

þar sem sumir búa í pappakössum á gangstéttum

og börnin eru rekin út tíl að betla og fara síðan

að ganga sjálfala. Frá öllu þessu og mörgu fleira

í Ríó segir Oddný Sv. Bjðrgvins.

Til Bjarna

Thorarensen

1.   Tinda fjalla eg sé alla undir snjá;

til sín kallar Þorri þá.

Gamlan salla Gerðufalla grefur Bægisá

inter ultima

2.  Bág er tíðin, bylur hríðin búkum á,

slær óhlífinn Þorri þá;

sálar híðin særir kvíðinn sinnisveikum hjá,

inter intima

3.  Allt er dofið á mér krofið ofan í tá;

afl er rofið fótum frá;

Eymstrum klofið ennishofið einn ber dimman skjá

inter extrema

4.  Dæmið galda dauða valda dólga frá,

mínum alda meiðslum á,                          *•

gigtin falda, kalda, kólíka mig þjá

inter alia

5.  Fyrirgefíð fulu kvefí fyllta skrá,

þerrið nefíð ei þar á!

Leggið bréfið loks og stefið leppadruslum hjá

inter infímat

Jón Þoriáksson, (1744-1819) venjulega kenndur við Bægisá, var frá

Selárdal við Arnarfjörð. Varð stúdent frá Skálhaltsskóla og síðan prest-

ur, lengst á Ytri-Bægisá á Þelamörk. Merkur Ijóðaþýðandi, þýddi

m.a. Paradísarmissi Miltons og höfðu þýðingar hans mikil áhrif á form

og Ijóðmál íslenzkra 19. aldar skálda.

B

B

bók um Heiðar Jónsson snyrti, sem

kom út fyrir jólin og kemur á

margan hátt skemmtilega á óvart,

er eftírfarandi málsgrein:

„Ég man ekki eftir að hafa

nema einu sinni verið beittur of-

beldi á mínu heimili, og það var

þegar ég stóð einhverju sinni og

sagði í símann: „Eg þarf að passa í kvöld."

Um leið sá ég stjörnur, því að Bjarkey gaf

mér einn léttan á vangann og tilkynntí mér

að ég passaði ekki mín eigin börn. En ég

heyri oft hjá karknönnum að þeir líta á sig

sem ólaunaðar barnapíur ef þeir þurfa að

vera heima. Konur taka aldrei svona til orða."

Það er rétt hjá Heiðari að konur taka ekki

svona til orða þegar þær eru að tala um sjálfa

sig, en fæstar eru eins skarpskyggnar og

eiginkona hans. Maður heyrir harðsvíruðustu

jafnréttissinna spyrja mennina sína hvort

þeir geti passað tiltekin kvöld og sömu konur

tala jafnvel um að mennirnir þeirra séu dug-

legir við að hjáipa til heima. Hjálpa hverjum?

Venjur eru lífseigar hvað sem breyttum

þjóðfélagsaðstæðum líður og tungumálið býr

yfir þeim gaJdri að geyma hughrif sem okkur

fer með tímanum að sjást yfir. Ef til vill er

það sérviska, en ég hef lengi undrast það,

að konur sem Iáta sig miklu varða að leið-

rétta ranghugmyndir ura hlutverk kvenna, til

dæmis í skólabókum og auglysingum, skuli

ekki ergja sig yfir orðum eins og, ólétt, ófrisk,

þunguð og vanfær. Mér er það óskiljanlegt

að konur skuli sætta sig við svo neikvæða

orðnotkun um storkostlegasta undur tilver-

unnar. Sýnu eðHlegra er að segjast eiga von

á baroi, vera barnshafandi eða með barni.

Baráttan fyrir jöfnum rétti kynjanna tekur

á sig ýmsar myndir og tungumálíð endur-

speglar oft viðhorf sem við vitum ekki að við

höfum. Rétt eins og undirvitundin sé að tala

af sér. Þegar ég var ung húsmóðir og las

dönsku blöðin, kom mér undarlega fyrir sjón-

ir skilgreiningin á dönskum húsmæðrum. Þær

voru ýmist skilgreindar sem útivinnandi eða

„hjernmegaaende" sem Iíklega mætti þýða

sem heimaverandi. Þá tíðkaðist það ekki hér

á landi að bæta þessari skýringu aftan við

husmóðurtitilinn, enda var fremur óalgengt

að konur ynnu niikið utan heimilis. I dag er

skilgreiningm líka talin óþðrf, en núna af því

Frelsi til að velja

að það telst til tiðinda að þær geri það ekki.

En íslenskan sýnir þó húsmóður- og foreldra-

hlutverki þá virðingu að hér er talað um

heimavinnandi húsmæður, ea ekki heimaver-

andi, þótt lítið fari fyrir virðingu í umræðum

manna í milli þegar þá vinnu ber á góma.

Ég þekki margar konur sem jafnréttisbar-

áttan hefur brunnið mjög á á líðnum árum.

Það er einkar forvitnilegt að fylgjast með

hvernig þær ala syni sína upp. Hvernig þær

eru oft viðkvæmari fyrir þeim en dætrum

sínum, gera ekki til þeirra sömu kröfur, eru

snortnar af því að finna að þeir hafa vissa

þðrf fyrir þær sem feðumir geta ekki upp-

fyllt og stoltar yfir þeim sérstöku tilfinninga-

tengslum sem þessi þörf fæðir af sér. Þetta

er auðvitað ekki einhlítt, en ég verð æ sanh-

færðari um að það sem oftast er skilgreint

sem jafnrétti kynjanna verður ekki til sem

afleiðing af uppeldi hinna jafnréttissinnuðu

mæðra. Mikiu fremur að það verði eðlilegt

framhald af þvi að ungt fólk er árum saman

hlið við hlið í námi eða útí á vinnumarkaðn-

um, með sðmu möguleika og sömu tekjur

(vonandi), ákveður saman hvort eða hvenær

það eignast börn og hvernig það kýs að nýta

hæfflerka sína og menntun.

Þrátt fyrir mikla asókn kvenna ekki síður

en karla í góða menntun finnst mér maður

ennþá rekast á önnur viðhorf til menntunar

dætra en sana af hálfu margra foreldra. Það

þarf ekki mikla skarpskyggni til að greina

þann blæbrigðamun, einkum hjá feðrum. Þeir

gleðjast yfir góðum árangri barna sinna af

báðum kynjum, hafa metnað fyrir þeirra hönd,

en metnaðurinn er sýnu meiri og alvarlegri

fyrir hönd sonanna. Þeir eru montnir af dætr-

um sínum en stoltir af sonunum. Þeir líta það

ekki sömu augum að sonurinn flosní upp úr

námi og dóttirin, jafnvel þótt hún sé betri

námsmaður. Svona hlutir eru aldrei sagðir

berum orðum og eru kannski ekki einu sinni

meðvitaðir, en blasa engu að síður víða við.

Því fer fjarri að allir hafi sama skilning á

hvað sé jafnrétti milli kynja. Besta skilgrein-

ing sem ég hef heyrt er slagorðið „Einstakl-

ingsfrelsi er jafnréttí í reynd", en þá er eftir

að sættast á skilgreiningu um hvað sé ein-

staklingsfrelsi í reynd. Hjón eða fólk í sam-

búð virðast stundum telja það endurspeglast

í hnífjafnri verkaskiptingu á heimili og met-

ast af mikiHi nákvæmni um hvort geri meira

af húsverkum og hvort sinni börnunum oft-

ar. Það er vitanlega saklaust meðan það

skemmir ekki heimilisfriðinn, en er engan

veginn vitnisburður um að meira jafnrétti ríki

á því heimili en öðrum. Þá væri samvinna svo

sjálfsagður hlutur að engum dytti í hug að

tala um hana, hvað þá að líta á hana eins

og reikningsdæmi sem þyrfti að gera upp.

í kvennabaráttunni hefur mikil áhersla

verið lögð á sjálfsvirðingu, sem ekki sist fæl-

ist i fjárhagslegu sjálfstæði og því að geta

séð fyrir sér sjátfur. Þess vegna gætí engin

kona með sjálfsvirðingu verið á framfæri

karlmanns. Arangurinn af þessari baráttu

blasir við. Tvær fyrirvinnur eru nú á flestum

heimilum, en það virðist hins vegar ekki hafa

bætt kjörin mikið. Núna þarf tvær fyrirvinnur

þar sem ein dugði áður til að geta framfleytt

fjölskyldunni og margar konur (eða karlar)

sem vildu svo gjaman vera l'aunalausir fram-

kvæmdastjórar og foreldratæknar heima hjá

sér fremur en illa launaðir starfskraftar úti

í bæ, hafa ekki efni á þvi. Það er ekkt lengur

um val að ræða.

Sjálfstæði er mikilvægt hverjum og einum

og eins hitt, að geta séð fyrir sér sjálfur,

hvoru kyninu sem maður tilheyrir. Hins veg-

ar er það f mínum huga alveg jafn tengt

sjálfsvirðingu að geta séð um sig og geta séð

fyrir sér. Mér finnst að það hljóti að vera

jafn eftirsóknarvert fyrir karlmann að geta

séð um sig sjálfur og vera ekki upp á umðnn-

un kvenna kominn með nauðsynlegustu bjarg-

ráð, eins og það er fyrir konu að geta fram-

fleytt sér. En ekki verður þess oft vart að

talað sé með lítilsvirðingu um bjargarlausan

karlmann. Mikiu fremur að það þyki „sjarmer-

andi" þegar karlmaður talar um það eins og

lýsandi dyggð að hann rati ekki í skápana í

eldhúsinu, kunni ekkert að elda, nema hvað

hann sjái am grillið á sumrin (nágrannarnir

geta þá líka fylgst með og dáðst að leikn-

inni), þvottavélinni komi hann aldrei nálægt,

enda sé þvottahúsið umráðasvæði konunnar.

Það er greinilegt þegar maður hlustar á karl-

menn gefa sjálfum sér svona einkunnir að

þeim þykir þetta nokkuð glúrin frammistaða

og síst af öllu særir það sjálfsvirðmgu þeirra

að vera algjðrlega háðir umönnun kvenna.

Þeir geta klætt sig sjálfir og matast hjálpar-

laust og una því glaðir við sitt.

Það þykir ekki einu sinni hallærislegt, að

strákar, sem Ieika sér að hinum flóknustu

tölvukerfum, gera við reiðhjólin sín eða vél-

hjólin sjálfir og kunna jafnvel betur á mynd-

bandstækið en foreldrarnir, ráði ekki við að

þvo af sér fþróttaföt eða gallabuxur í sjálf-

virkri þvottavél. Til þess þarf að kunna á

einn takka á þvottavélinni og hitastillingu.

Vita að hvítt og mislitt er ekki þvegið saman

og ekki á sama hita. Flóknara er það nú ekkL

Konur bera mesta ábyrgð á að hakfa lífi í

þessum hjálparleysissjarma; Tíl dæmis tíðkast

það ef kona skreppur til útlanda að manni

hennar og börnum sé boðið í mat hingað og

þangað, meðan engum kæmi í hug að bjóða

konunni þótt maðurinn færi burt. Ég hygg

að það séu ekki karlar sem hvetja til þessa.

Fremur konur.

Raunverutegt jafnrétti, sömu laun fyrir

sömu vinnu og frelsi til að vetja, varð fyrst

mögulegt með öruggum getnaðarvðrnum.

Fyrst þá gat kona skíputagt sitt líf á sama

hátt og kari. Og við erum alltaf að velia án

þess endilega að veita þvf athygli. Við veljum-

ekki einungis námsbrautir og starfsvettvung,

heldur veljum við Iífi okkar farveg með vali

á notkun orða um það sem við erum að gera

og með viðbrögðum gagnvart litlu atvikunum

í hinu daglega lífi. Með því mótum við um-

hverfi okkar meira en við erum okkur kannski

meðvituð um.

Um leið og það hlýtur að vera mikilvægt

fyrir konu að geta séð fyrir sér og karl að

geta séð um sig, er ekki endilega nauðsyn-

Iegt fyrir þau að gera það. Þau geta valið

aðra verkaskiptingu ef það hentar þeim. Lyk-

ilatriðið er að þau velja sjálf og bera ábyrgð

á þvf valt.     JÓNtNA MICHALESDÓTTIR

LESBÓK MORGUN8LAÐSINS    29. FEBRÚAR 1992    3?

					
Hide thumbnails
Page 1
Page 1
Page 2
Page 2
Page 3
Page 3
Page 4
Page 4
Page 5
Page 5
Page 6
Page 6
Page 7
Page 7
Page 8
Page 8
Page 9
Page 9
Page 10
Page 10
Page 11
Page 11
Page 12
Page 12