Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Hervél

bjargað við

Malarrifl945

Flugvélin sem nauðlenti

á túnbalanum við

Malarrifsvitann hafði

verið á eftirlitsflugi út af

Faxaflóa en hreppti

illviðri. Flugmaðurinn

varð að nauðlenda á

síðasta bensíndropanum

við vitann.

byrjun síðari heimsstyrjaldar nauðleriti við Malarrífs-

vitann Swordfísh-hervél frá flugvélamóðurskipinu

HMS Biter, sem lá þá inni í Hvalfirði. Þessar flugvél-

ar urðu heimsfrægar, þegar þær gerðu tundur-

skeytaárás á stærsta og fullkomnasta orrustuskip

veraldar og stolt Þjóðverja, Bismarck, og lösk-

uðu það svo að það lét ekki að stjórn. Varð

þá auðveldara fyrir breska sjóherinn að

granda því. Annað atvik sem gerði Swordfísh-

flugvélarnar frægar var þegar flugvélamóður-

skipið Illustrious flutti tuttugu og eina

Swordfísh-flugvél inn á Miðjarðarhafið en þær

gerðu tundurskeytaárás á ítalska herskipa-

flotann í Tarano og sökktu helmingi af öllum

flota Mussolínis, sem þá var orðinn banda-

maður Hitlers.

Swordfish-flugvélin var tvíþekja með Bri-

stol „Pegasus" 690 hestafla mótor og flaug

með 131 mílu hraða á klukkustund og lend-

ingarhraðinn var 67 mílur á klst.

Áhöfn vélarinnar var 2-3 menn; flugmað-

ur, loftsiglingafræðingur og skytta sem sat

aftast, flugmaðurinn hafði einnig vélbyssu

og skaut kúlunum á milli skrúfublaðanna.

Auk þess flutti vélin tundurskeyti (18") 33

cm í þvermál og 3 metra löng. Kalsamt var

að fljúga þessum vélum því þær voru opnar.

Eins og áður segir var Swordfish-vélin tví-

þekja og því hægfleyg miðað við flugvélar

Þjóðverja. Af þeim sökum fullnægði hún ekki

þórfum breska flughersins og voru þær því

að mestu aflagðar og hraðfieygari lágþekjur

af ýmsum gerðum teknar í notkun í staðinn.

Flugvélin sem nauðlenti á túnbalanum við

Malarrifsvitann hafði verið á eftirlitsflugi út

af Faxaflóa en fékk mjög vont veður og sterk-

an mótvind, sem gerði það að verkum að flug-

vélin varð eldsneytislaus. Flugmaðurinn varð

að nauðlenda á síðasta bensíndropanum við

vitann. Ljóst er að Malarrifsvitinn bjargaði

áhöfninni.

Flugmaðurinn hafði séð vitaljósið í gegnum

sortann.

Flugmanninum tókst á undraverðan hátt

að lenda á örlitlum og ósléttum túnbala rétt

við vitann. Hvassviðrið hefur líka hjálpað til

að minrika lendingarhraðann við jörðu, svo

flugvélin hefur runnið stutta vegalengd eftir

túninu, enda tókst Iendingin svo giftusamlega

að ekki kom rispa á flugvélina.

Vitavörðurinn, Pétur Pétursson sálugi,

sagði mér er við sóttum flugvélina, að flug-

maðurinn hefði bankað uppá hjá honum og

spurt hvar á Reykjanesi hann væri staddur.

Pétur var lengi að fá flugmanninn til að trúa

því að hann væri lentur á Malarrifi á Snæ-

fellsnesi en ekki á Reykjanesi. Nú þurfti að

láta hérstjórnina í Hvalfirði vita um þennan

atburð. Enginn sími var á Malarrifi á þessum

tíma eða bílvegur og varð Pétur að fara fót-

gangandi, með áhöfninni, til næstu símstöðv-

ar, sem var Arnarstapi, en þangað er um 1

klst. gangur.

Nú skal gerð grein fyrir aðdaganda að

björgun flugvélarinnar. Vorið 1945 vorum við

Eftir MATTHIAS

MATTHÍASSON

SWORDFISH-vélin eins og hún var

notuð í stríðinu. Takið eftir tundur-

skeytinu sem komið hefur verið fyr-

ir undir henni.

SWORDFISH-vél á fíugi. Þær urðu frægar í striðinu, ekki síst þegar þýzka

orrustuskipinu Bismarck var sökkt. En eins og myndin gefur hugmynd um,

þótti æði kalsamt að fljúga þeim.

VW Malarrif á Snæfellsnesi. Árið 1942 var þar enginn sími og varð að

fara suður á Arnarstapa til að láta vita um afdrif flugvélarinnar.

svifflugfélagar við flugæfíngar á Sandskeiði

er maður að nafni Guðni Oddsson frá Hafnar-

fírði gaf sig á tal við okkur og var með þá

hugmynd að fá okkur í hlutafélag með sér

til að bjarga breskri Swordfish-herflugvél sem

hefði nauðlent við Malarrifsvitann á Snæfells-

nesi árið 1942. Flugvélin stæði þar óskemmd.

Guðni kvaðst hafa gert kaupsamning við

breska flugherinn um kaup á vélinni á staðn-

um. Herinn sendi tvisvar sinnum leiðangra"

til að athuga með björgun flugvélarinnar en

þeir lentu í villum og óhöppum vegna vegleys-

is. Því var vélin talin ónýt og afskrifuð af

hersins hálfu. Guðni taldi möguleika að ná

flugvélinni sjóleiðis. Svifflugfélögunum leist

illa á þetta ævintýri vegna erfíðra aðstæðna

mót opnu hafi, engin bryggja nærri og fjaran

brött og grýtt. Þyngd flugvélarinnar var rúm

2 tonn og yrði því að taka vængina og mótor-

inn af til þess að hægt væri að flytja vélina út

í skip. Öllum fannst þetta fráleitt nema mér

og Guðna og reyndi ég að kveikja áhuga félag-

anna á ævintýrinu. Benti ég félögunum á að

með því að selja Swordfíshinn til Bandaríkj-

anna í flugminjasafn eða til annarra flugsafna

gæfíst olckur möguleiki á að fjármagna kaup

á minni flugvél til kennslu og til að dr.aga

svifflugur á loft.

Vegna kunnugleika Guðna í Hafnarfirði

tókst að fá mótorbátinn Mugg GK 15, 12

tonn að stærð, trébát fjóræring og 15 manna

kork-björgunarpramma. Formaður bátsins

var Óli Færeyingur og aðeins einn vanur

háseti var með, Tryggvi, mikil rumur og svo

við sjö svifflugmenri ásamt Guðna.

Veðurstofan spáði loks góðu veðri og var

okkur nú ekkert að vanbúnaði að leggja á

stað í björgunarleiðangurinn. Frá Hafnarfirði

var lagt af stað fagran vormorgun 1945.

Stefnan var tekin á Malarrifsvitann og eftir

9 klst. siglingu stönsuðum við utan við skerja-

garðinn á móts við vitann. Óli formaður gaf

Tryggva skipun um að taka einn landkrabb-

ann með sér til lands og fá vitavörðinn til

að lóðsa sig inn fyrir skerjagarðinn. Tryggvi

spurði með sinni miklu bassarðdd:

—  Kann einhver af þessum sjóveiku

landkröbbum að róa?   -¦

Löng þögn, enginn svaraði, því það var

ekkert árennilegt að róa á móti þessum tröll-

karli { mikilli haföldu.

Þá rumdi í Tryggva:

—  Grunaði ekki Gvend, ekki get ég róið

þetta einsamall.

Sá sem þetta skrifar, hrópaði þá til hans:

—  Þú verður ekkert í vandræðum með að

róa þetta einsamall, því þú ert með helmingi

stærri hendur en við. Þú þarft ekki einu sinni

árar og getur auðveldlega róið þennan smá-

spotta með höndunum.

Tryggvi sagði nokkur vel valin orð og skip-

aði mér út í árabátinn og skyldum við sjá

til, hvort risið á mér yrði eins hátt er við

kæmum til baka með vitavörðinn.

Nú rerum við lífróður í land og er við vor-

um nærri hálfnaðir þá hrópaði Tryggvi:

—  Þú drepur okkur, þú drepur okkur, við

lendum á skerinu mín megin ef þú slakar

ekki á róðrinum.

Þá sagði ég:

—  Taktu bara betur á árinni karl og sýndu

landkrabbaræflinum að þú hafir við honum.

Orð Tryggva hef ég hér ekki eftir. Skýring

á, þessum róðri mínum var sú að ég æfði

gríðarlega mikið kappróðra í 3 ár hjá Glímufé-

hginu Armanni í von um að komast á næstu

Ólympiuleika eftir stríð.

Þegar í land var komið þótti okkur fjaran

brött og með erfiðismunum tókst okkur að

draga bátinn nógu hátt upp í fjöruna, svo að

aldan næði ekki að soga hann út.

Ég hljóp heim til vitavarðarins, sem hét

Pétur Pétursson, og sagðist vera sendur af

Óla formanni með beiðni um að hann kæmi

út til hans og lóðsaði skipið inn fyrir skerja-

garðinn.

Pétur vitavörður svaraði því til að hann

lóðsaði engan eins og sjórinn væri núna, ha-

falda og fallið út að auki.

Ég lagði hart að Pétri vitaverði að taka á

þeim stóra sínum og lóðsa flotann inn fyrir

en hann svaraði því til að hann gerði sig

ekki að fífli með að láta hafa sig út í slíkt,

við skyldum velja okkur betra sjóveður og

koma seinna.

Rerum við Tryggvi nú út í Mugg aftur og

sögðum Óla formanni að Pétur vildi ekki lóðsa

okkur við þessar aðstæður.

Var okkur öllum mjög brugðið og óttuð-

umst að þurfa nú að hætta við björgun flug-

vélarinnar, því annar leiðangur. yrði okkur

fjárhagslega ofviða. Oli sá hvernig okkur leið

og eftir stutta umhugsun sagði hann:

— Svo siglum við bara inn sjálfir.

Og allt fór vel í öruggum skipstjórahöndum

Óla. Var lagst við akkeri og við rerum í land

með flotprammann í eftirdragi og lending

gekk vel.

Var nú hafist handa við að taka fjóra

vængpartana og hæðarstýrin af og róið með

það út í Mugg og híft um borð. Skrokkur

Swordfísh-vélarinnar var okkur erfiður vegna

þyngdar og stærðar. Það varð ekki hjá því

komist að taka mótorinn af skrokki vélarinn-

ar. Hestvagn án hests fengum við að láni hjá

Pétri til að flytja flugvélarskrokkinn að pram-

manum og gekk vel að róa út með prammann

og hífa skrokkinn um borð.

Erfiðastur var þó 690 hestafla mótorinn

vegna þyngdar og umfangs. Það þurfti að

leggja þverslár ofan á vagninn og lyfta mót-

ornum að mestu með höndum upp á vagninn.

Síðan drógum við vagninn á höndum eftir

túninu og fram af fjörukambinum. Þegar við

vorum komnir rúma 2 metra niður fjöruhall-

ann sukku hjólin í fjörugrjótið, vagninn sat

fastur. Þá bárum við prammann upp að vagn-

inum og renndum mótornum á trjám um borð

í hann. Reyndum við nú að draga prammann

niður að sjávarmáli, en það tókst ekki.

Muggur var of langt frá landi til þess að

hægt væri að koma dráttartaug við. Flæddi

nú ört að og sáum við að þess yrði ekki langt

að bíða að flæddi undir prammann. Við notuð-

um tímann til að skila hestvagninum og hvíla

okkur eftir stritið. Eftir rúma klst. fór að flæða

undir prammann og gátum við fljótlega ýtt

honum á flot og dregið hann á trébátnum sem

róið var með fjórum árum og veitti ekki af á

móti stígandi öldunni. Tókst giftusamlega að

ná til Muggs og hífa mótorinn um borð.

Strax og lokið var við að ganga frá bátnum

og binda farminn setti Óli formaður á fulla

ferð til Hafnarfjarðar.

Hafaldan var að mestu hjöðnuð og land-

krabbarnir læknaðir af sjóveiknni.

Heimsiglingin gekk vel og hægur veltingur

bátsins svæfði örþreytta björgunarmenn.

Loftleiðir hf. voru með starfsemina í flugskýl-

inu í Vatnagörðum, þar sem Sundahöfn er

núna, og voru þeir svo vinsamlegir að leyfa

okkur að hafa Swordfish-vélina inni í skýlinu

um óákveðinn tíma.

Nú eru kannski margir forvitnir að vita,

hver urðu afdrif flugvélarinnar.

Kemur nú að lokakafla þeirrar sögu.

Eftir að flugvélin hafði verið í geymslu í

Vatnagarðaflugskýlinu í nokkrar vikur kom

að þvf að Loftleiðir þurftu á öllu flugskýlinu

að halda fyrir flugvélar sínar. Swordfish-vélin

varð því að fara út í nokkra daga og var henni

stillt upp Kleppsspítala megin við skýlið. Fyrsta

sunnudag eftir að vélin var sett út úr flugskýl-

inu voru brennuvargar á ferð þarna og sáu

sér leik á borði og kveiktu í vélinni. Daginn

eftir hringdi í mig Loftleiðastarfsmaður og

sagði mér að kveikt hefði verið í flugvélinni

og ég yrði að koma á staðinn og skoða flakið.

Er ég kom á staðinn þá blasti við mér upps-

núin röragrind, stálvírar og afglóðaðir málm-

hlutir.

Það var eins og ég hefði misst vin þegar

ég horfði á öskuhrúguna af Swordfish-flugvél-

inni þarna við Vatnagarðaflugskýlið.

Hvort ástæðan fyrir því að kveikt var í

vélinni þarna var að hún var merkt hinum

konunglega breska flugher eða að sjúkir

brennuvargar voru að svala fýsn sinni, skal

ósagt látið.

Má því segja að hér sannist hið forn-

kveðna: Að ekki eru allar ferðir til-fjár.

Höfundur er fyrrverandi yfirverkstjóri

Rafmagnsveitu Reykjavíkur.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12