Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						
VESTURHLUTI Hafnarstrætis um 1900.
• •
PJETUR HAFSTEIN LÁRUSSON
HAFNARSTRÆTI
Hér hafa hjörtun borið harmasár
og sorgir kvalið
þyngri en tárum tæki.
En huggun veitti lítið koggaglas
- alsælu svartadauðaflaskan blíða.
„Sjáið þennan letiiýð", fólkið kvað
er skjögruðu um stéttir þínar
rónarnir vöitum fótum.
Þá gleymdist oft
að mörg er búmannsraunin
harmabænda.
Og þótt að ekki yrði á suma logið
er hitt þó satt
að allir bera sér í hjarta
bernsku sinnar drauma Fagurey.
ÞAR SEM nú er Hafnarstræti, elsta gata
Reykjavíkur fyrir utan Aðalstræti, lá forð-
um hluti aðalleiðarinnar að Reykjavíkur-
jörðinni, í Hólmskaupstað (Örfirisey) og
fram á Nes, vestur frá Arnarhólströðum
og Læknum. Fyrr á öldum og raunar allt
fram á þá síðustu, var hlaðinn grjótgarður
í fjörunni frá Lækjarósnum og vestur að
Grófinni, og skyldi hann verja Austurvöll
ágangi sjávar. Leiðin lá sjávarmegin við
garðinn.
Þegar Innréttingarnar hófu starfsemi
sína, var reist austarlega við stíginn all-
stórt geymsluhús úr torfi og grjóti. Þar
stunduðu menn síðan kaðlagerð á vegum
Innréttinganna. Var húsið þá kallað Rebsla-
gerhuset eða Reipslagarahúsið. Dró stígur-
inn nafn sitt af því, og nefndist Rebslager-
banen eða Reipslagarabrautin.
Þá er byggð óx við stíginn um aldamótin
1800 var farið að kalla hann Strandgaden
eða Strandgötu. Þegar götum bæjarins voru
gefin formleg nöfn, árið 1848, hlaut hann
sitt núverandi heiti, Hafnarstræti.
Snemma á þessari öld varð Hafnarstræti
aðsetur drykkjumanna, enda margar knæp-
ur við götuna. Þá varð til orðið Hafnar-
strætisróni. Knæpum þessum fjölgaði mjög
1 á árum síðari heimsstyrjaldar.
Einn af þegnum Bakkusar í strætinu var
Jón Kristófer kadett í Hernum, sem Steinn
Steinarr gerði ódauðlegan í tveimur ljóða
sinna, „Þegar Jón Kristófer Sigurðsson lét
úr höfn, stóð herinn á bryggjunni og söng"
og „Hjálpræðisherinn biður fyrir þeim synd-
uga manni, Jóni Sigurðssyni, fyrrverandi
kadett". Kristófersnafnið gaf Steinn reynd-
ar Jónij rímsins vegna. Síðar meir ritaði svo
Jónas Árnason samtalsbók við Jón, „Syndin
er lævís og lipur". Er það ein af merkari
bókum þeirrar gerðar, sem ritaðar hafa
verið á íslensku. Þar kemur m.a. fram, að
í bernsku sinni dvaldi Jón hjá móðurbróður
sínum og hans fólki í Fagurey á Breiða-
firði. Til þess er vísað í lok ljóðsins.
Ekki get ég stillt mig um að segja smá
sögu af Jóni Kristófer, enda sýnir hún vel,
að menn skyldu spara sér sleggjudóma um
þá, sem gæfuleysið leiðir í strætið.
Snemma á síðasta áratug, gekk ég einn
góðviðrisdag fram á Jón, þar sem hann
svaf á bekk á Lækjartorgi, skartklæddur
eins og ævinlega og bar barðastóran og
virðulegan hatt. Ég settist við hlið hans og
vakti hann. Hann horfði á mig, langdrukkn-
um augum og til að segja eitthvað, spurði
ég, hvort eitthvað amaði að honum. „Já,"
svaraði Jón, „það er ekki lengur hægt að
vera róni í Reykjavík." Sem vonlegt var,
vildi ég vita, hver væri orsök svo válegra
tíðinda. Svarið lét ekki á sér standa: „Það
er ekki eftir einn einasti maður í Strætinu,
sem hægt er að ræða við um Eyrbyggju,
hvað þá heldur Heimskringlu." Að svo
mæltu hneig höfuð Jóns virðulega fram á
bringuna og hann hélt áfram að hrjóta
framan í heiminn.
P. H. L.
FOÐUR-
LANDSVINIR
OG ÞJÓÐ-
ERNISSINNAR
EFTIRJONÞ. ÞOR
Hugleióing um stöóu Islands og Isiendingg
_____í danska ríkinu á 18. og 19. öld._____
Danskir sagnfræðingar hafa á
undanförnum árum fengist
mikið við rannsóknir á
dönskum þjóðareinkenn-
um, þjóðarvitund og þjóð-
ernishyggju. Hefur margt
verið gefið út um þessi efni
í Danmörku, bækur og
tímaritsgreinar, og er þar stærst ritröðin Dansk
identitetshistorie, sem Ole Feldbæk, prófessor
í hagsögu við Hafnarháskóla, ritstýrði.
En þessi ritröð var engan veginn lokaorðið
í rannsóknum á þessu sviði og fyrir skömmu
birtist í danska blaðinu Weekendavisen viðtal
við sagnfræðinginn Ove Korsgaard. Hann hef-
ur að undanförnu unnið að rannsóknum á þjóð-
ernisvitund Dana á 18. og 19. öld og þeim
breytingum, sem á henni urðu, m.a. í ljósi
þeirra breytinga, er urðu á danska ríkinu. Mun
rit hans um þetta efni væntanlegt áður mjög
langt líður.
I viðtalinu setur Korsgaard fram athyglis-
verðar hugmyndir - kenningar er kannski of
mikið að kalla þær - sem vissulega eiga erindi
við islenska sagnfræðinga. Megininntak þess-
ara hugmynda er að á 18. og 19. öld hafi
Danir búið við tvennskonar þjóðernis-eða þjóð-
arvitund, ef svo má áð orði kveða. Á 18. öld-
inni, og reyndar allt fram til 1864, var danska
ríkið giska víðfeðmt og byggt fólki af mörgum
þjóðernum. Hafði svo verið frá því á miðöldum.
Hver þjóð átti sína menningararfleifð og hélt
sínum menningarlegu sérkennum, án þess að
ríkisvaldið - eða öllu heldur konungsvaldið -
reyndi nokkuð tii að draga úr þeim og skapa
eina menningarlega heild. Á þessu skeiði var
danska konungsríkið fjölþjóðlegt, í bestu merk-
ingu þess orðs. Auk Dana, þ.e. Eydana og
Jóta, bjuggu þar danskir og þýskir íbúar her-
togadæmanna, Slésvíkur, Holtsetalands og
Láenborgar, Norðmenn (fram til 1814), Færey-
ingar, íslendingar og Grænlendingar.
Allar bjuggu þessar þjóðir saman í sátt og
samlyndi. Ríkið var ein stjórnarfarsleg og efna-
hagsleg heild og innan hennar vann hver þjóð
að eigin málum. Ekkert þótti t.d. eðlilegra en
að Þjóðverjar í Holtsetalandi, Norðmenn eða
íslendingar leggðu rækt við menningarleg sér-
kenni sín eða reyndu að efla eigið atvinnulíf,
eftir því sem þörf var á og best þótti henta í
hverju landi. Það braut engan veginn í bága
við þau grundvallaratriði, sem ríkisheildin
byggðist á, og skaðaði hana ekki. Og oft reyndu
stjórnvöld í Kaupmannahöfn að ýta undir
menningarstarfsemi og þær athafnir í atvinnu-
málum, sem til framfara þóttu horfa í hjálend-
unum. Þeir, sem þar bjuggu, voru þegnar
Danakonungs, en ekki Danir. Þeir tilheyrðu
öðrum þjóðum ríkisins og þótti bæði sjálfsagt
og eðlilegt að þeir vildu hag eigin föðurlands
sem mestan, væru föðurlandsvinir.
Á 19. öldinni tók þetta að breytast og þeg-
ar kom fram yfir 1830 óx þjóðhyggjunni fylgi.
í henni fólst, að fæðingarstaður og tungumál
skiptu æ meira máli í hugum fólks en ríkisborg-
araréttur og þá var þess skammt að bíða að
sneiðast tæki af danska ríkinu. Noregur var
klofinn frá því árið 1814 og færður Svíum,
þótt hvorki Norðmenn né Danir hefðu óskað
eftir því. Um 1830 fóru þjóðernissinnar, sem
vildu losa um tengslin við Danmörku og fá
meira sjálfstæði, að láta meira að sér kveða í
hertogadæmunum. Árið 1848 kom til styrjald-
ar, sem stóð í full þrjú ár, til 1850. í dönskum
sagnarítum eru þau átök tíðast nefnd treárskr-
igen, þriggja ára stríðið, en íslendingar hafa
lengst af þessari öld litið á þau sem stríð þý-
skra Holtseta gegn dönskum yfirráðum. Féll
það álit vel að skoðunum þeirra íslendinga,
sem um þessi mál fjölluðu á fyrri hluta þessar-
ar aldar, og hafa mótað söguskoðun megin-
þorra þjóðarinnar framundir okkar daga.
Þriggja ára stríðið var í raun ekkert annað
en borgarastyrjöld og í áðurnefndu viðtali í
Weekendavisen líkir Ove Korsgaard þróun
mála í samskiptum Dana og íbúa hertogadæm-
anna á þessum árum við það, sem gerst hefur
á Balkanskaga á síðustu árum. Hér skal eng-
inn dómur lagður á þá samlíkingu, en hitt er
víst að þarna börðust danskir þegnar hvorir
við aðra. Styrjöldinni lauk án þess niðurstaða
fengist og árið 1864 blossuðu átökin upp að
nýju. Þá fóru Prússar fyrir Holtsetum og danski
herinn mátti sín lítils. Danir misstu hertoga-
FRA konungskomunni 1907. Þá voru komnir nýir og breyttir tímar, en alla 19. öldina
virðast landsmenn hafa litið á sig sem hluta dönsku ríkisheildarinnar.
12    LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR    7. SEPTEMBER  1996
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16