Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 9. nóvember 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Frumteikningar gf íslandsbankahúsinu eru dag-
settar í febrúar 1905 og sýng húsió eins og
þaó var byggt. PALL V. BJARNASON grkitekt
hefur hins vegar fundió aórar teikningar, dag-
settar í janúar sama ár og skrifar hér um húsið
eins og upphaflega stóó til aó það yrói
RIÐ 1903 var íslandsbanki
Astofnaður og hóf hann
starfsemi sína í Ingófs-
hvoli við Hafnarstræti árið
1904. Sama ár var danski
arkitektinn          Christian
Thiiren fenginn til að gera
teikningar af stórhýsi fyrir
bankann við Austurstræti á suðurhluta
Melstedshússlóðar (Hafnarstræti 18). Hann
hafði þá þegar hannað Landsbankahúsið
(byggt 1899) á horni Austurstrætis og Póst-
hússtrætis og Laugarnesspítala (byggt
1898). íslandsbankahúsið var byggt á árun-
um 1905-06 og flutti bankinn í það árið
1906. Það var mjög vandað að allri gerð og
byggt með tvöföldum útveggjum, ytra lagið
úr grágrýti en hið innra úr verksmiðjufram-
leiddum hleðslusteini. Sérstaklega var vandað
til gluggaumbúnaðar úr tilhöggnum steini
og dyraumbúnaðar með dórískum súlum og
gaflhlaði sem sneri að Austurstræti. Það var
síðar flutt til og snýr nú að Lækjartorgi.
Ágrip aí sögo bankans
Bankinn, sem var hlutafélag og var að
mestu í eigu Dana og Norðmanna, fékk fljót-
lega einkarétt á útgáfu peningaseðla til 30
ára. Hann veitti miklu fjármagni inn í ís-
lenskt atvinnulif og lánaði einkum til íslensks
UPPHAFLEG teikning af ísfandsbanka frá janúar 1905. Samhverf framhlið í klassísku jafnvægi og gullinsniði.
ISLANDSBANKAHUSIÐ
VIÐ LÆKJARTORG
sjávarútvegs. Má segja að hann hafi átt stór-
an þátt í að hleypa af stokkunum togaraút-
gerð íslendinga og þar með vélvæðingu sjáv-
arútvegsins. Eftir stofnun bankans hófst
togaraútgerð landsmanna fyrir alvöru, en
bankinn lánaði mikinn hluta þess fjár sem
útgerðarfélagið Alliance greiddi fyrir fyrsta
úthafstogarann sem smíðaður var fyrir ís-
lendinga, Jón forseta, sem kom til landsins
árið 1907. Eflaust var það ekki tilviljun að
Alliance var stofnað sama ár og bankinn tók
til starfa, árið 1906.
Bankinn var eina lánastofnunin hér á landi
sem lánaði fé til starfsemi sem einhver
áhætta fylgdi, en til þess taldist m.a. tog-
araútgerðin. Af þessu leiddi að afkoma bank-
ans var jafnan mjög sveiflukennd. í byrjun
kreppunnar fór hagur hans mjög versnandi
og árið 1930 var honum lokað. Hann var þó
talinn svo mikilvægur fyrir íslenskt atvinnu-
líf að hann var endurreistur sama ár sem
Útvegsbanki íslands.
Útvegsbanki íslands var sameinaður Iðn-
aðarbankanum, Alþýðubankanum og Versl-
unarbankanum árið 1989 og hætti hann þá
starfsemi sinni í húsinu. Þar er nú tii húsa
Héraðsdómur Reykjavíkur og húsið nefnt
Dómhúsið við Lækjartorg.
Ýmsir þekktir Islendingar tengjast sögu
þessara banka og er vert að nefna fyrstan
Hannes Hafstein sem var bankastjóri íslands-
banka 1909-1912 og aftur 1914-1918. Ás-
geir Ásgeirsson, síðar forseti, var banka-
stjóri Útvegsbankans frá 1938 og þar til
hann tók við embætti forseta Islands 1952.
Nokkrir starfsmenn íslandsbanka voru virkir
í leiklistarlífi Reykjavíkur og má þar nefna
Brynjólf Jóhannesson og Indriða Waage.
Frumteikningar fimtast
i Kovpmannahöf n
Teikningar af íslandsbankahúsinu, sem
varðveittar eru hjá byggingarfuHtrúa Reykja-
víkur, eru dagsettar í febrúar árið 1905 og
undirritaðar af Thiiren. Þær.sýna húsið í
þeirri mynd sem það var endanlega byggt,
ENDANLEG útgáfa af teikningum Thúrens dagsettar í febrúar 1905. Byggingin hefur
misst hluta af jafnvægi sínu með sparnaðarráðstöfunum stjórnar bankans.
GÖMUL mynd sem sýnir húsið í sinni upprunalegu mynd.
þ.e. ein hæð með valmaþaki og einum inn-
gangi á austurenda suðurhliðar (að Austur-
stræti) með dórískum súlum og gaflhlaði.
Húsið virðist eilítið sligað af svo miklu þaki,
sem bendir til þess að ekki sé allt sem sýnist.
Þegar undirritaður var við rannsóknir og
skráningu á íslenskri byggingarlist í Kaup-
mannahöfn í janúar síðastliðiium fundust
áður óþekktar teikningar af íslandsbanka-
húsinu í teikningasafni Listaháskólans í
Kaupmannahöfn. Þessar teikningar, sem
voru ranglega flokkaðar og höfðu því ekki
fundist fyrr, sýna húsið í annarri mynd. Þær
eru dagsettar í janúar 1905 og eru því eldri
en þær endanlegu. Á þessum teikningum er
húsið með sama sniði, en tvær hæðir í stað
einnar. Einnig eru á því inngangar á báðum
endum suðurhliðar með hinum virðulegu dór-
ísku súlum og gaflhlöðum. Þessi er augljós-
lega hin upphaflega hugmynd arkitektsins
og má segja að þá fyrst gangi byggingin upp
í hlutföllum og útliti. Miðhluti hússins, á
milli útbygginganna, er í gullinsniði og húsið
verður samhverft með hinum klassísku inn-
göngum til beggja enda. Þetta er nýklassík
samkvæmt ströngustu reglum og í sínum
fínasta búningi.
Efri hæðin átti að hluta að vera íbúð
bankastjóra og áð hluta skrifstofur bankans.
Reikna má með að forráðamenn bankans
hefi hætt við byggingu hennar í sparnaðar-
skyni og arkitektinum verið send skipun um
að breyta teikningum í þá veru. Hann hefur
augljóslega valið þann kost að að fjarlægja
efri hæðina án annarra og meiri breytinga
svo og vestari innganginn sem fylgdi efri
hæðinni. Engu er líkara en að klippt hafi
verið úr teikningunni. Við þetta setur húsið
verulega niður og verður sligað af þakinu
eins og gamlar ljósmyndir sýna glöggt. Einn-
ig missir húsið við þetta sína upphaflegu
klassísku samhverfu. Leiða má að því líkur
að þetta sé upphaf þeirrar eyðileggingar sem
síðar átti sér stað á húsinu. Vegna pess hve
það var lítið voru árið 1962 byggðar fjórar
hæðir ofan á það eftir teikningiuJi Eiríks
14    tESBÓK MORGUNBtAÐSINS ~ MENNING/tlSTIR     9.  NÓVEMBER   1996
' •.iV\vVM\

4
_
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20