Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						„ÞAÐ ER

STÚLKAN

MÍN"

EFTIR SIGRÍÐI ÞORGRÍMSDÓTTUR

Hólmfríóur Jónsdóttir frá Reykjahlíó skrifaÓist á vió

Jónas Hallgrímsson skáld þar til hann dó, en háöldr-

uó brenndi hún bréfin og vió vitum ekki hvort hún

var sá „engill meó rauóan skúf í peysu" sem Jónas

orti um. En til eru bréf henngr og unnustans, sérg

Jóns Sveinssonar, þeim var meinaó í fyrstu aó eigast.

. . . heilsaðu einkum ef að fyrir ber

engil með húfu og rauðan skúf, í peysu;

þröstur minn góður, það er stúlkan mín.

ÞANNIG orti Jónas Hallgríms-

son árið 1844. Fimm árum

áður var hann á ferð í Mý-

vatnssveit við rannsóknir.

Sjálfur segir hann frá því í

dagbókum sínum að sr. Jón

Þorsteinsson í Reykjahlíð,

ættfaðir Reykjahlíðarættar-

innar, hafi „góðfúslega" boðist til að vera

leiðsögumaður hans. Ég hef hins vegar

heyrt þá sögu að honum hafi verið fengin

til fylgdar átján ára yngismær, Hólmfríður

Jónsdóttir í Reykjahlíð, dóttir sr. Jóns

Þorsteinssonar og Þuríðar Hallgrímsdóttur

frá Ljósavatni, áttunda í röð tólf systkina.

Ef til vill þótti Jónasi ekki ástæða til að

minnast á samfylgd kornungrar stúlku í

tengslum við rannsóknir sínar. Þó er sú

saga einnig til að Jónas hafi fengið auga-

stað á stúlkunni. Var hún ef til vill „eng-

111 með húfu og rauðan skúf í peysu"?

Sagt er að þau Jónas og Hólmfríður

hafi skrifast á til dauðadags hans, árið

1845, sama árið og Hólmfríður giftist sr.

Jóni Sveinssyni. En bréfin hans Jónasar

eru ekki til lengur, Hólmfríður brenndi þau

áður en hún lést háöldruð árið 1915. Lík-

legast fyrirfinnast heldur engin bréf frá

henni til hans. Og ekki svaraði hún spurn-

ingum afkomenda sinna um samband sitt

við Jónas. Fannst fólki víst ekki koma það

neitt við - og það var líklega hárrétt hjá

henni. En forvitnin um ástir og örlög læt-

ur ekki að sér hæða. Það er nú einu sinni

mannlegt eðli að reka nefið í hluti sem

okkur koma ekkert við. Ég, afkomandi

Hólmfríðar í fjórða lið, get ekki stillt mig

um að hnýsast í einkamál hennar og að

velta þeim fyrir mér. Og þótt hún brenndi

bréfunum frá Jónasi, þá brenndi hún ekki

ástarbréfunum sem hún og Jón sendu sín

á milli með leynd í kringum árið 1840.

Með leynd, því þeim var meinað að eig-

ast . . .

Já, Jónasi kann að hafa litist vel á ungu

prestsdótturina, en hugur hennar var

bundinn öðrum. Það var ungur maður,

tuttugu og fjögurra ára, og hafði dvalið í

Vogum í Mývatnssveit um svipað leyti og

Jónas Hallgrímsson kom í sveitina til rann-

sókna. Það er óneitanlega freistandi að

skemmta sér við tilhugsunina um að þeir

hafi keppt um ástir ungu stúlkunnar. Og

því ekki? Var þetta ekki á rómantísku

skeiði í íslandssögunni? En hér verður

hugarflugið að ráða ferðinni, því ekki

finnast neinar heimildir um að þeir Jónas

og Jón hafi verið á ferðinni á sama tíma,

þótt báðir dveldu í sveitinni árið 1839. Og

ekki er að sjá á bréfum Hólmfríðar til

unnustans að hann hafi þurft að keppa

hart til að vinna ástir hennar. „Guð veit

ég elska yður líka," segir hún í bréfi til

hans árið 1841. En foreldrar hennar voru

andvíg þessum ráðahag og meðan svo var

kom það ekki til greina. Samþykki yrði

að fást. Og þau biðu þolinmóð og skrifuðu

hvort öðru löng og hástemmd bréf, þrung-

in harmi aðskilnaðarins. Ef til vill yrðu þau

að ganga í hjónaband með öðrum, en allt-

af skyldu þau elskast, út yfir gröf og dauða.

En hver var þessi Jón sem Hólmfríður

tók fram yfir aðra menn, jafnvel þjóðskáld-

ið rómantíska (kannski gekk hann ekki í

augun á konum, þótt ljóðin hans gerðu

það . . . ?) Jón Sveinsson var sonur

Sveins Pálssonar læknis og Þórunnar

Bjarnadóttur, landlæknis. Hann var fædd-

ur árið 1815 og lauk námi frá Bessastaða-

skóla árið 1839. Þá fór hann norður í land

og heimsótti frænda sinn og vin, Bjarna

Thorarensen, amtmann og skáld. I norður-

ferðinni kom hann við í Mývatnssveit, sem

fyrr segir.

Kennimenn og

„drykkjudónar"

Svo virðist sem Jón hafi skrifað Pétri

bróður Hólmfríðar fljótlega eftir Mývatns-

heimsóknina og falast eftir hönd hennar.

Pétur svaraði því neitandi og sagði að

Hólmfríður vildi ekki þann ráðahag. Af

einhverjum ástæðum sýndi Pétur Hólmfríði

þetta bréf sitt og hún varð „brennandi

gröm" þegar hún las það sem hann skrifaði.

Þetta var einmitt á móti því sem ég

hafði sagt. Ef ég á að segja yður hverja

orsök þau báru fyrir verðið þér að lofa

mér því að taka það ekki illa upp fyrir

þeim elsku vin! þó hún sé röng!. . . Þau

þóttust hafa með sönnu frétt að þér væruð

ákaflegur drykkjumaður og að því skapi

mislyndur utan brennivíns.

Já, ljótt var það og vart að undra að

foreldrar Hólmfríðar væru ófús á að gefa

dóttur sína slíkum manni. Hans heittelsk-

aða trúði samt engu illu upp á hann, en

hafði þó áhyggjur, enda þekkti hún böl

drykkjunnar frá eigin heimili. Sr. Jón Þor-

steinsson var víst „nokkuð mikilfenglegur

við vín", eins og sagt er um hann í ævi-

skrám. „Drykkjuskapur föður míns er eina

efni til óánægju í þessum bæ því hann er

sá grófasti sem ég hefi heyrt um getið",

sagði Hólmfríður í bréfi til Jóns. Og ef

sögusagnirnar eru sannar þá var faðir

hennar ekki ónýtur í kvennamálum heldur.

Jón Sveinsson taldi sig „tekinn fyrir"

og drykkjuskapur hans sagður miklu meiri

en hann var. Að vísu neyddist hann til að

umgangast „drykkjudóna", en það var

vegna þess að hann var tilneyddur, sagði

hann Hólmfríði:

HÓLMFRÍÐUR JÓNSDÓTTIR. „Ég kvíði fyrír að þér hafið ímyndað yður mig langtum

fullkomnari en ég er, en - . . . ég ætla að segja fyrst frá geðsmununum, þeir eru

voðalega stórír, í meira lagi viðkvæmir og að því skapi minnugir með og mótgjörða

. . . Þá tekur eigi betra við þegar ég þarf að segja yður, að ég sé dauðans litið að mér

til munns og handa. Ég veit ekki sjálfhvernig ég er gáfuð. Þannig lýsti Hólmfríður sjálfri

sér í bréfi til unnustans. Myndin sýnir Hólmfríði háaldraða í hópi afkomenda sinna.

Ég hugga mig og þig einungis með því,

að ef við næðum saman mundi ég hvorki

verða mér né þér nein vansæmd eða hug-

raun, nei! þvert á móti, þvíþá mundi öllu

því óveðri slota, sem nú bylur á mér í bak

og fyrir . . . Þú biður mig elskan blíða

þess, sem þú mátt skipa mér, nefnilega

að forðast selskap með drykkjudónum, ég

vií það af hjarta, en - á illt með að kom-

ast svo af að ég ei sé stundum með þeim

sem öðrum, þar ég verð að hafa umgengni

við þá, með því líka ég er sem útskúfaður

af flestum hinna; en - ég finn svo mikið

til sjálfs míns, að ég vil feginn svo sem

get sporna við umgengni þeirra, sem láta

svínum og vörgum verr, ég er of vel viti

borinn - enda þó kenndur væri, að vera

í flokki þeirra hunda, sem bítast og rífast,

og sé maður nærri, fær maður orð fyrir

sama, þó maður sé meir en saklaus, og

hafi óbeit á þess háttar, þetta sem fleira

hef ég mátt reyna.

Hvergi er þess getið í æviskrám að Jón

Sveinsson hafi verið „mikilfenglegur við

vín" eins og nafni hans og tengdafaðir.

Hins vegar segir hann sjálfur frá því af

og til í dagbókum sínum að hann hafi feng-

ið sér ótæpilega neðan í því við viss tæki-

færi. En það hefur sennilega ekki verið

meira en sjálfsagt þótti af góðum kenni-

manni á miðri 19. öld.

„Guó veit ég elska your líka"

Háa skilur hnetti

himingeimur,

blað skilur bakka og egg;

en anda, sem unnast,

fær aldregi

eilífð að skilið.

Að þeim Jóni og Hólmfríði skyldi meinað

að eigast féll fullkomlega að rómantíkinni,

ástin var harmræn og elskendur gátu oft

ekki sameinast fyrr en í öðru lífi. Jón og

Hólmfríður lifðu sig inn í harmleikinn og

skrifuðust á leynilega í gegnum Sigurgeir

bróður hennar. Hólmfríður var aðeins 19

JÓN SVEINSSON. Ekki er annað að sjá

en að hann hafi verið mesti myndarmað-

ur, enda leist stúlkunum vel á hann, sagði

hann í bréfi til Hólmfríðar: Ég gladdist af

þvíþegar þú fórst að biðja mig um portra-

it af mér, því ég sé á því að þér þykir

gaman að hafa þó ekki sé nema skuggann

af mér. Það er annars undarlegt, svo ég

farí nú að spauga, að ykkur stúlkunum

skuli Iftast vel á mig, því ég sé mig aldrei

svo að ég hræðist mig ekki. Því ég stend

mér æfinlega sjálfur fyrir hugskotssjónum

lengi eftir að ég hefséð mig íspegli, enda

skyldi það ei oft verða, ef ég ei þyrfti að

vera að skafa á mér granirnar, en - allt

um það má ég samt raupa af því og furða

mig á, að stúlkunum líst mörgum dável á

mig, og því betur sem ég hef lengi kynni

við þær. Og það eru fleiri en þú elskan

bliðai sem eru með því marki brenndar,

svo ei er þér einni að lá, en ég vil nú eng-

um unna Ijótleika minn nema þér . . .

16    LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR    22. FEBRÚAR  1997

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20