Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						,,..þau grunar víst ekki

ab ég skrifybur, þab

á heldur enginn ab

vitaþab. Nema Sigur-

geir sem ég bib ab

skrifa utan áþab og

bibja pósttetrib fyrir.

Hólmfríður Jónsdóttir

ÞJÓÐSKÁLDIÐ góðkunna, Jónas Hall-

grímsson. Hann var á ferð í Mývatnssveit

um svipað leyti og Jón Sveinsson. Honum

var fengin til fylgdar átján ára yngismær,

segir sagan. Og þau skrifuðust á til dauða-

dags hans.

ára gömul þegar hún skrifaði Jóni fyrsta

ástarbréfið og hún var bæði tilfinninga-

heit og rómantísk:

Þegar ég sá bréfið sem þér skrifuð-

uð . . . varð ég hissa hvað hjörtu mann-

eskjanna hvert öðru óafvitandi gætu eða

geta orðið samtaka eftir því sem ég bar

saman þá meiningu er ég tók úr bréfinu

við mitt eigið hjartalag.

Og hún bætti um betur í næsta bréfi

með því að játa honum ást sína opinskátt:

„fyrst þér voruð svo náðugir við mig að

elska mig þá er ég óhrædd að segja yður

það sanna, Guð veit ég elska yður líka".

Hún lagði á ráðin um hvernig þau skyldu

skrifast á með leynd: Pétur eða þau grun-

ar víst ekki að ég skrifi yður, það á heldur

enginn að vita það. Nema Sigurgeir sem

ég bið að skrifa utan á það og biðja póstt-

etrið fyrir. Ef að þér skrifið nokkuð aftur

verðið þér að slá utan um það til hans

. . . Það veit ég að þetta erþað bjánaleg-

asta bréf sem þér hafið séð. Ég vildi samt

að það yrði ekki það eina sem okkur færi

á milli. Það varð heldur ekki það eina

sem á milli þeirra fór. í kjölfarið fylgdu

eldheit og rómantísk ástarbréf. Og hún

hætti að þéra hann.

Ásf og aóskilnaóur

Glöð skulum bæði við brott síðan halda

brennandi í faðmlögum loftvegu kalda

í gullreiðum norðljósa þjóta um þá!

Væn svo þá smáblys í vindheimum glansa

um vetrarbraut skulum í tunglsljósi dansa og snjó-

skýjabólstrunum blunda svo á.

Svo orti Bjarni Thorarensen skáld og

amtmaður, náfrændi og vinur Jóns Sveins-

sonar í Sigrúnarljóðum. Bjarni var einn

af frumkvöðlum rómantísku stefnunnar

hér á landi. Mætti ætla að Jón frændi

hans hafi verið undir áhrifum frænda sfns

og vinar er hann skrifaði unnustunni, sem

honum var meinað að eiga, eftirfarandi:

mér léttir æfinlega þegar ég sé yfir sveit-

ina fögru, en fyllist ósjálfráðum harmi

þegar hún hverfur mér sýnum; þegar ég

stundum sé fellin, og sólina skína sunnan

í þau er mér sem ímynd þín sé sunnan á

hverju felli, því þau brosa svo blítt við

sólinni, eins og þú elskan besta brosir við

vonargeislunum sem guðs sól sendir brjóst-

inu þínu. Já! það er alténd auðséð, að fell-

in, hvenær sem ég sé þau gægjast upp af

heiðunum, eru að hlæja sín á milli oggleðj-

ast af að hafa þig í grennd við sig, og

segja við mig: svona eigum við nú gott,

komdu og finndu hana unnustu þína og

okkar . . . Já! komdu með hana undir

grænu ræturnar okkar einhverja blíðustu

sumarnóttina, við skulum hylja ykkur. . .

Ástin var heit og aðskilnaðurinn sár,

jafnvel óvíst hvort þau

næðu nokkru sinni

saman:

Hjartkjærasta

Hólmfríður mín! Frá

því ég sá á bak þér

suður fyrir bæinn í

Hlíð, og hjartað í mér

ætlaði að rifna, hef ég

veríð svona og svona

til skapsmunanna,

ofur stúrinn meðjafn-

aði, þó bæli ég það

sem best ég get. . .

Mig dreymir stundum

vakandi, að ég hvíli í

blessuðum blíða faðm-

inum þínum, en iilir

andar komiþá að okk-

ur, og rífi okkur hvort

frá öðru, og ég með

fáeinum tárum segi,

vertu sæl! og þú

eins . . .

Þótt bréf Hólmfríð-

ar séu ekki eins meitl-

uð í stíl og bréf Jóns,

sem var sex árum

eldri, bera þau engu

að síður vott um að

hún hafi kynnst róm-

antískum skáldskap.

En hvað skyldi hún

hafa lesið? Væntan-

Iega má þar fyrstan

telja vin hennar Jónas

Hallgrímsson, höfuðskáld rómantíkurinn-

ar. Það var ekki óeðlilegt að bæði Hólmfríð-

ur og Jón væru uppfull af rómantískri ást

á þessum rómantíska tíma og í persónuleg-

um kynnum við höfuðskáldin rómantísku.

Hví hafa örlög

okkar beggja

skeiði þannig skipt?

hví var mér ei leyft

lífi mínu

öllu með þér una?

Nei, Jónas fékk ekki ástina sína. Hins

vegar fengu Jón og Hólmfrfður að eigast.

Þau kynntust víst nægu mótlæti í stað þess

að líða um í eintómri sælu á rósrauðu skýi

ástarinnar. En þau voru „með öllum jafn-

aði nokkurn veginn ánægð með okkar kjör,

og vel ánægð hvort með annars sambúð"

eins og þau sögðu í bréfí til móður Hólm-

fríðar árið 1866. Og betra gat það varla

verið eftir rúmlega tuttugu ára sambúð.

Og þótt Jón kunni að hafa sullað með vín

af og til, þá gerði hann það líklega af meiri

varfærni en þjóðskáldið Jónas. Það var

Hólmfríði trúlega fyrir bestu að lítast betur

á Jón en Jónas. Eða hvað?

Enn er forvitni minni ósvalað. Voru þeir

Jón og Jónas samtímis í Mývatnssveit?

Hvernig var kynnum Jónasar og Hólmfríðar

varið? Hafði Jónas augastað á henni eins

og sagan hermir? Sennilega fæ ég seint

svar við þessum spurningum. Og þótt okk-

ur kunni að gremjast það að gamla konan

skyldi eyðileggja bréfin sín, er ekki hægt

annað en að fyrirgefa henni þegar manni

verður hugsað ein 150 ár fram í tímann,

þegar afkomendur okkar taka sig til og

róta í eigum okkar! Það gæti verið að eitt

og annað yrði eldinum að bráð áður en við,

lesendur góðir, kveðjum þetta tilverustig.

Heimildir:

Bjarni Thorarensen: Kvæði, Rv. 1954.

Jón Jóhannesson: Siglufjarðarprestar, Ak. 1948.

Páll Eggert Ólason: fslenskar æviskrár. Frá landn-

ámstimum til ársloka 1940 III, Rv. 1950.

Ritverk Jónasar Hallgrímssonar. Ljóð og lausamál

I, Skýringar og skrár IV. Rv. 1989. Ritstjórar:

Haukur Hannesson, Páll Valsson og Sveinn Yngvi

Egilsson.

Handritadeild Landsbókasafns: Lbs. 3179, 4to.

Þjóðskjalasafn: Þjskjs. E.15. Dagbækur og bréf

Jóns og Hólmfríðar.

Viðtal við Þorgrím Starra Björgvinsson.

Höfundur er scignfræðingur.

MERGUR MALSINS 20

SIGANDI LUKKA

ER BEST

EFTIR JÓN G. FRIÐJÓNSSON

Mér hefur verið bent á að stundum

er farið rangt með málsháttinn

Sígandi lukka er best (19.

öld) þannig að í stað sígandi

er notað „stígandi. Þar með er sú viska

sem að baki liggur fyrir borð borin þar sem

merking málsháttarins vísar ekki til „vax-

andi (stígandi) gæfu eða láns" heldur „ham-

ingju, láns" sem kemur „jafnt og þétt (síg-

andi)".

Málshættir fela í sér visku eða sannindi

sem dregin eru af reynslu genginna kyn-

slóða, enda eru það alkunn sannindi að Oft

er gott það er gamlir kveða (Hávamál)

og Spakir menn henda á mörgu mið

(Sturlunga). í þessu tilviki eru sannindin

þau að betri er sígandi arður en snúandi

en þá gerð málsháttarins er að finna í fornu

máli, Páls sögu. Þar merkir arður „plógur"

þar  sem  -r-  er  stofnlægt  [arður-arður-

arðri- arðurs] en arður merkir einnig hagn-

aður farður-arð-arði- arðs], rétt eins og

plógur vísar oftast til „verkfæris" en getur

einnig vísað til „hagnaðar", sbr. fjárplógur

og fjárplógsstarfsemi. Sígandi lukka vís-

ar því til „gæfu sem kemur hægt og bít-

andi" alveg eins og sígandi arður sem

notaður er sem andstæða við snúandi arð-

ur.

í mörgum málsháttum koma fram efa-

semdir um þessa heims gæði, t.d. Allt er

fallvalt í heimi hér og Hamingjan er

óstöðug. Svipuð efahyggja kemur fram í

málshættinum Það þarf sterk bein til að

þola góða daga og því er það ekki hollt

fyrir ungt fólk sem er að byrja búskap, að

fá allt upp í hendurnar, sígandi lukka er

best. Þessi afstaða kemur fram í ýmsum

myndum, m.a. í málshættinum Hollari er

húsbruni en hvalreki á fyrsta ári.

SLAANDI, EKKISATT?

(Tileinkað Jóni Hreggviðssyni)

EFTIRGUNNI ÓSK FRIÐRIKSDÓTTUR

LENGST inní mér er demantur, ég veit

það. Þú sérð hann ekki nema þú kryfjir

mig til mergjar. Daginn sem ég missti vit-

ið, skein stjarna á himninum allan daginn,

hún endurspeglaðist í demantinum inní

mér. Ég öskraði þann dag af ánægju. Ég

brosti þangað til sást niður í maga. En

enginn sá demantinn minn. Hljóp um á

nærbuxunum og skríkti eins og smástelpa.

Og þegar þú vaknaðir varstu hissa. Hljóp

berfætt yfir grýtt landið, skreið uppá Lang-

jökul til að hvíla mig.

Rödd mín bergmálaði út um allt, ég tjáði

mér ást mína á sjálfri mér. Demanturinn

skein, þar sem hann lá bakvið lungun, garn-

irnar vöfðust utan um hann og huldu hann

fyrir röntgenmyndatökunni.

Það blæddi úr fótum mínum og skinnið

á mér fraus fast við jökulinn. Núna þegar

ég hef fundið hamingjuna er mér alveg

sama hvað þér finnst. Og þegar ég er í

stuði öskra ég á marga vegu en það vakn-

ar enginn í fjölbýlishúsinu mínu því íbúðin

mín er hljóðeinangruð. Það skiptir mig engu

máli þó að maturinn sem þú gefur mér

innihaldi eitthvað róandi. Ég tek demantinn

minn með til himna þó þú sendir mig þang-

að í spennitreyju.

Höfundur er nemi i Menntaskólanum á Akureyri.

EVA HEIÐA ÖNNUDÓTTIR

FYRIRHEITNA

LANDIÐ

Stend í stafni

skips,

sigli hraðbyri

til austurs.

Reyni að öskra

út fyrir heimsins

haf.

Alltaf sést glitta í

glóandi landið

við sjónlínuna,

landið, þar sem

frægðin bíður

þar sem rödd mín

mun hljóma.

Vatnsdropar

fylla vit mín

og brátt siglum við

í kafi.

Og skipið líður dáleitt

áfram,

uns það strandar

í guilsandinum.

Sé fólkið sem fór

á undan mér,

fast í sandinum

og það argar.

Enginn syngur

allir slást

og brátt er ég hrifin með.

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR    22. FEBRÚAR 1997    17

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20