Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						IRINA Björklund leikur Lulu í Svenska Teatern í Helsingfors.

ASKJA Pandóru eftir Frank

Wedekind var sýnd í

Svenska Teatern í Helsing-

fors í byrjun árs 1905 og

nefndist þá Jarðarandinn

eftir þýska titiinum sem var

þá Der Erdgeist. Leikritið

var kynnt sem verk fulltrúa

hins nýjasta í þýskum leikbókmenntum og á

það var minnt að frumsýning verksins í Þýska-

landi 1898 hefði kallað á hörð viðbrögð og

heiftarlegar ritdeilur. Eftir umsögn gagnrýn-

anda Hufvudstadsbladet að dæma 18. janúar

1905 var leikritinu vel tekið og frá því er sagt

að áhorfendur hafí fagnað því, jafnvel ákaft

undir lokin.

Þeirri Lulu sem Svenska Teatern í Helsing-

fors sýnir nú leikstýrir sænski leikstjórinn Hilda

Hellwig, skærasta von Svía meðal íeikstjóra ef

marka skal ummæli Ingmars Bergman. Um

leikmynd og búninga sér frægur landi hennar,

Ralf Forsström. Hilda Hellwig hefur unnið þessa

gerð Öskju Pandóru upp úr frumgerðinni frá

1894. Sýning Lulu nú tekur þrjá tíma og tutt-

ugu mínútur og hefur frumgerðin verið stytt

um helming. Á tímum Wedekinds voru leikrit

lengri en nú ti'ðkast.

Gestir Svenska Teatern í febrúar 1997 virt-

ust sumir hverjir á báðum áttum að lokinni

sýningu, nokkrir greinilega hneykslaðir á viss-

um atriðum. Fólk sem sækir leikhús að stað-

aldri er þó ýmsu vant og þarf mikið til að það

verði fyrir verulegri geðshræringu. Ég heyrði

aftur á móti raddir sem töldu að í sumu hefði

verið gengið of langt, til dæmis í atriðum sem

sýndu kynferðislega mis-

notkun stúlkubarns og

Kobba kviðristu við

myrkraverk sín.

Til hvers er

listln?

í samtali mínu við

Hildu    Hellwig    leik-

1 stjóra sagði hún að til-

gangur sinn væri ekki

að  ganga  fram  af fólki

heldur vekja það til um-

hugsunar. Hún væri ánægð

ef sýningin kallaði á við-

HÖFUNDURINN

Frank Wedekind.

brögð. Fyrir sér vekti að bæta heiminn og hún

væri vongóð. „Lulu er óhugnanleg saga og ég

geri mér grein fyrir að þetta er ekki leikrit

sem fólk elskar. Aðalatriðið er að elska þau

áhrif sem maður verður fyrir frá verkinu og

byrja að ræða það og tala saman um það." I

greinargerð í leikskrá skrifar hún: „Grunnhug-

mynd í samstarfi okkar Ralfs Forsströms er

að skapa fegurð til að geta sagt þessa hræði-

legu sögu svo að áhorfandinn njóti þess. Feg-

urð leikmyndarinnar er í mótsögn við frásögn-

ina, hún hjáipar áhorfendum til að þola það sem

gerist á sviðinu um leið og leikmyndin þjónar

efni sýningarinnar sem er mótsögnin milli glitr-

andi yfirborðs og þess sem er að baki."

Hilda Hellwig telur það gott að sýningin

setji áhorfendur úr jafnvægi. Það merki að hún

hafi náð til þeirra.

Timarnir eru vendir

I Forspjalli Wedekinds að Jarðarandanum

1898 sem hefst á orðunum Tímarnir eru vond-

ir segir um Lulu: „Hún var sköpuð til að valda

óhamingju/ lokka, tæla, eitra -/ að myrða án

þess nokkur vissi."

Lulu er dóttir götunnar og hefur frá bernsku

verið nýtt í því skyni að stytta öðrum stundir,

fyrst með því að dansa fyrir þá og smám sam-

an til að láta undan fýsnum þeirra. Sjö ára

selur hún blóm á börum, berfætt og buxna-

laus. Maður að nafni Schigoich sem hugsanlega

er faðir hennar hefur kennt henni lestina, mis-

notar hana kynferðislega og fylgir henni eftir.

Þegar sýningin hefst er hann orðinn algjört

úrhrak en þó ekki hættur að þjóna hinu illa.

Ritstjórinn Schöning hefur tekið Lulu að sér

unga, en það verður ekki til að líf hennar öðl-

ist tilgang. Hún er umkringd karlmönnum sem

líta á hana sem lejkfang, girnast hana og dýrka

líkama hennar. I þessum undirheimum yfir-

stéttarinnar er ekkert rými fyrir ást eða ein-

lægar tilfinningar. Allt er gervi, svik og undir-

ferli. Lulu endar sem skækja, gegnir því hlut-

verki að halda öðrum uppi, þar á meðal „föð-

ur" sínum uns hún mætir blóðidrifnum örlögum

í faðmi Kobba kviðristu.

Nakió og sœrt barn

Leikkonan Irina Björklund sem leikur Lulu

er nakin mest allan tímann og fer vel á því.

Hún er augnayndi, heillandi í hlutverki sínu

með mikið aðdráttarafl, en hefur ekki glatað

sakleysinu þrátt fyrir aílt. Eins og bent hefur

verið á í leikdómi túlkar hún fremur hið særða

barn sem níðst hefur verið á en hina kynósa

spilltu heimskonu sem kann á karlmennina og

valdhafa samfélagsins. Hún er kannski einum

of lítið snortin af öllum þeim ósköpum sem

dynja yfir og á henni sérstaklega. Þar á hlut

að máii leikmynd Ralfs Forsströms sem er svo

glæst að unun er að njóta hennar og leikstjór-

inn teflir sem fyrr segir gegn hinum ógnvæn-

legu öflum í manninum og samfélaginu í kring.

Leikur er mjög góður og yfírleitt erfitt að

fínna missmíð á sýningunni. Ef til vill hefði

mátt stytta hana enn meira, enda heyrðist

mér á leikstjóranum, Hildu Hellwig, að hún

væri með áform um það. „Ég elska að stytta,

elska að stytta," sagði Ralf Forsström og

gæddi sér á bjór og ísköldum vodka í hádegis-

verði á listamannakránni Cosmos.

Við sama tækifæri, frumsýningardaginn,

sagði Hilda Hellwig: ^Leikararnir vita ekki á

hverju þeir eiga von. Eg ætla að láta þá fara

í gegnum alla sýninguna, einu sinni enn."

ögrandi sýning

Menn voru sammála um að Lulu væri

ögrandi sýning og það væri ágætt og við

hæfí þegar Svenska Teatern væri annars veg-

ar. Leikhússtjórinn Lars Svedberg tók undir

það. Hann baðaði út höndunum og augun skutu

gneistum þegar hann var að lýsa hrifningu

eins roskins kynbróður meðal áhorfenda á

nekt aðalleikkonunnar.

Hilda Heilwig var afar sátt við orð eins

gestanna við hádegisborðið sem sagði að hann

hefði hugsað ýmislegt meðan á sýningunni

stóð og fleira hefði hvarflað að honum en það

sem fram fór á sviðinu. „Þannig vil ég að það

sé, það er tilgangur minn," sagði Hellwig.

Ég spurði Hildu Hellwig hvort hún gæti

hugsað sér að stytta og setja upp hið tveggja

daga langa leikrit Austurríkismannsins Karls

Kraus um endalok mannsins. Hún tók vel í

það og spurði hvort ég vissi að það var ein-

mitt gagnrýnandinn Kraus sem hvatti Wede-

kind. Þetta var tilefni til þess að rifja upp gildi

Wedekinds sem brauytryðjanda í nútímaleikrit-

un, en hann var einn fyrsti expressjónistinn.

Meðal þeirra sem hann hafði augljóslega áhrif

á var Bertolt Brecht. Sá síðarnefndi, sem var

viðstaddur útför Wedekinds í Miinchen 12.

mars 1918 (Wedekind fæddist í Hannover 24.

júlí 1864), segir í eftirmælum að við útförina

hafi hann fyrst áttað sig á að Wedekind var

SKJUNA

látinn: „Asamt Tolstoj og Strindberg telst hann

meðal helstu uppalenda nýrrar Evrópu. Mesta

verk hans var persónuleiki hans."

Ættingjar, vinir, rithöfundar, leikhúsmenn

og fyrirfólk fylgdi skáldinu til grafar. Það sem

aftur á móti setti mestan svip á útförina var

að flækingar og misheppnaðir menn voru ekki

síður áberandi, einkum hórur. Þetta fólk tróð

sér framarlega í röð syrgjenda og var fyrst

að gröfinni til þess að missa ekki af neinu.

Frank Wedekind var leikritaskáld, leikstjóri

og leikari, lék m.a. í Lulu, og einnig ljððskáld.

Hann var líka kunnur fyrir greinar sínar í hinu

áhrifamikla ádeilutímariti Simplicissimus. Eins

og margir rithöfundar úr borgarstétt var það

honum íþrótt að hæðast að borgarastéttinni.

Wedekind hitti tilvonandi konu sína, Tilly

Newes (sem var 21 ári yngri), 1905. Hann lék

á móti henni í Öskju Pandóru, hún Lulu, hann

Kobba kviðristu. Á tíunda áratug liðinnar ald-

ar átti hann í ástarsambandi við Fridu Strind-

berg (f. Uhl) og þau eignuðust saman soninn

Friedrich. Wedekind hélt ekki sambandi við

soninn sem hallaðist að nasisma og átti sinn

þátt í að verk föðurins voru úrskurðuð úrkynj-

unaríist og bönnuð í Þýskalandi.

Sjálfselskan i fyrirrúmi

Ungur lét Frank Wedekind eftirfarandi orð

falla sem þykja lýsa tíðaranda hans og hafa

nokkurt gildi enn í dag:

„Fólk gerir aldrei neitt fyrir náungann án

þess að hugsa um launin. Eina ástin sem

bærist í brjósti fólks er sjálfselskan."

Einhverjir munu þekkja óperu Albans Bergs

um Lulu frá 1934 sem hann byggði á Jarðar-

andanum og Öskju Pandóru og þótti um margt

hneykslanleg. Árið 1988 var Lulu tekin til

endurfrumsýningar hjá Deutsches Schauspiel-

haus í Hamborg. Nokkrum árum áður hafði

hinn upprunalegi Lulutexti fundist í banka-

hólfí í Miinchen.

Lulu í Helsingfors er unnin upp úr þessum

fundna texta og þriðji og fjórði þáttur leikrits-

ins gerðir að einum. Sýningin, sem í senn er

mikilsverð heimild um framsækna leikritun

fyrir tæpri öld og lifandi sýning unnin af metn-

aði og vel að merkja ástríðu, mun að öllum

líkindum stuðla að uppreisn Lulu á Norðurlönd-

um. Hilda Hellwig lætur Lulu opna öskju Pand-

óru fulla af böli og þjáningu. Vonin ein verður

eftir á botninum og úr henni smíðar leikstjór-

inn sýningu sína hvað sem öðru líður.

20    LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR     22. FEBRÚAR  1997

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20