Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						SÉRA MAGNÚS Erlingsson á fsafirði i predikunarstóli Staðarkirkju.

KIRKJAN á Stað i Aðalvík.

ger nýjung í Aðalvík. Ætlaði Guðrún þá aðferð

komna frá Ameríkudvölinni.

Þegar til kirkju kom hittumst við feðginin og

feðgar og sátum saman í kirkjunni þar sem

faðir minn fermdist. Kirkjan var þéttsetin og

kirkjugestir úr ýmsum áttum. Fólk var að

koma í fyrsta skipti til Aðalvíkur, án þess að

eiga þar rætur. Meira bar þó á hinum sem voru

að vitja upprunans.

Séra Agnes Sigurðardóttir, sóknarprestur í

Bolungarvík, þjónaði fyrir altari. Séra Magnús

Erlin^sson, sóknarprestur á ísafirði, predik-

aði. I predikuninni fjallaði séra Magnús um

það að menn skyldu ekki óttast heldur vera

vongóðir og tengdi saman nútíð og fortíð,

ásamt tryggð afkomenda fólks úr Sléttuhreppi

við átthagana. Hann gerði sérstaklega að um-

talsefni þær þjóðfélagsbreytingar sem einmitt

um þessar mundir eiga sér stað á íslandi, fólk

flyzt saman aðallega í Reykjavík, höfuðborg

landsins. Menn sjá ekld lengur þær björtu hlið-

ar tilverunnar og möguleikana til að lifa góðu

lífi á Vestfjörðum. Bjartsýni og von ættu allir

að ala í brjósti sér. Síðan tók hann dæmi af því

þegar íbúar Sléttuhrepps sáu sig knúna að

flytja úr heimabyggð sinni og fór lengra aftur

til þess tíma að eiginkonur og annað heimilis-

fólk átti þess ekki kost að vita neitt um bændur

sína á sjó eða ferð milli bæja í vondu veðri. En

tryggðin við átthagana hefði í fór með sér að

sumar eftir súmar iðaði Aðalvík af mannlífi.

Sóknarpresturinn á Suðureyri, séra Valdimar

Hreiðarsson,. tók einnig þátt í athöfninni, og

las fyrri pistilinn, en undirritaður þann seinni.

Prófastur, séra Baldur Vilhelmsson í Vatns-

firði, var að sjálfsögðu viðstaddur og setti und-

irritaðan til þessarar kirkjuþjónustu. Enda

vorum við sammála um það að hann réði innan

kirkju en hinn fremur utan. Asgeir Jónsson frá

Sæbóli las inngöngu- og útgöngubæn og bróðir

hans Bæring annaðist starf hringjara. í Stað-

arkirkju er ekki hljóðfæri. Það reyndist auð-

leystur vandi. Baldur Geirmundsson, ættaður

úr Fljótavík, lék undir sðng á harmóníku, en

kirkjugestir sungu. Þótt ékki væru æfingarnar

tókst söngurinn prýðilega enda margir góðir

söngmenn viðstaddir og skal þar fremst telja

tvíburasystkinin, Svein og Margréti Guð-

mundsbörn, frá Þverdal.

Meðal þeirra sem sóttu messu nú voru sem

fyrr segir þeir Bæring Jónsson og Kjartan T.

Ólafsson, sem séra Runólfur Magnús Jónsson

fermdi í Staðarkirkju fyrir 59 árum, árið 1938.

Hann sat Stað frá 1905 til 1938, en bjó á ísa-

firði síðustu árin. Var þetta síðasta embættis-

verk hans. Sá síðarnefndi bjó þá á Stað með

foreldrum sínum, afa og ömmu. Þá bar hann

nafnið Theophilus, sem breyttist þannig úr

nafninu Þeófílus vestur í Point Roberts í Was-

hington. Síðar breytti hann því með leyfi for-

seta íslands, Sveins Björnssonar, til núgildandi

háttar. Nú vorum við tveir synir með honum í

fór, auk mín Hjálmar og svo þær dætur okkar,

frænkurnar Melkorka og Freydís.

Þorbergwr Jónsson og

alþingiskosningar 1902

Eftir messu fórum við út í kirkjugarð og

fundum þar strax leiði Þorbergs Jónssonar frá

Efri-Miðvík og Oddnýjar Finnbogadóttur,

langafa og -ömmu greinarhöfundar. Nýr kross

með nafnspjaldi var kominn á leiði þeirra.

Heiðurinn af því eiga Munda, dóttir þeirra, og

Snorri, sonur hennar. Rétt hjá átti að vera leiði

Hjálmars Jónssonar frá Stakkadal og Ragn-

hildar Jóhannesdóttur, konu hans, afa og

ömmu Kjartans í föðurætt, langafa og -ömmu.

Við vorum ekki fullvissir um staðsetninguna.

Það bíður betri tíma að gera þar á bragarbót

og merkja það.

Við krossinn leitaði hugurinn ósjálfrátt aftur

um 95 ár; til ársins 1902. Þá voru alþingiskosn-

ingar. I ísafjarðarsýslu voru frambjóðendur af

hálfu Heimastjórnarmanna þeir Hannes Haf-

stein, sýslumaður, og Matthías Ólafsson, verzl-

unarstjóri í Haukadal í Dýrafirði, en þeir Skúli

Thoroddsen, fyrrverandi sýslumaður, og séra

SERA Baidur Vilhelmssoní Vatnsfirði.

Sigurður Stefánsson í Vigur af hálfu andstæð-

inganna. Kosningin var allhörð, þátttaka var

69,6% og var aðeins betri í tveimur kjördæm-

um. Svo fór að kosningarnar höfðu nokkurn

fylgifisk og eftirmál. Arni Sigurðsson, bóndi í

Skáladal, afi Sigrúnar Finnbjörnsdóttur, móð-

ur Ágústu Skúladóttur, móður minnar og

langalangafi minn, skrifaði Skúla bréf og vakti

athygli hans á því að kjósendum Hannesar og

Matthíasar hefði verið gert tilboð um ókeypis

far til og frá kjörfundi og vildu stuðningsmenn

þeirra séra Sigurðar njóta hins sama. Skúli

sendi Árna 70 krónur til að greiða götu kjós-

enda. Tiltækið spurðist út. Sigurður Pálsson,

faktor á Hesteyri, og Brynjólfur Þorsteinsson,

hreppstjóri á Sléttu, kærðu og sökuðu Skúla

um að bera fé á kjósendur, sem að sjálfsógðu

var lögbrot. Heimildarmaður þeirra var Þor-

bergur Jónsson, bóndi í Miðvík, afi fóður míns.

Málið hlaut rannsókn Hannesar Hafstein

sýslumanns og kom til kasta alþingis er það

kom saman 26. júlí. Framsögumaður kjör-

bréfanefndar, Lárus Bjarnason, sem hafði ver-

ið settur sýslumaður í ísafjarðarsýslu til að

rannsaka mál Skúla Thoroddsen er hann var

settur af, bar sakir á hann, kosningamútur hét

það, og vísaði til rannsóknarskýrslu Hannesar.

Áttu sex menn að hafa þegið fé, auk farareyris

og fengið mat af Skúla. Skúli taldi Hannes

Hafstein hafa tekið upp þetta nýmæli fyrr í

Gullbringu- og Kjósarsýslu og hafa boðið far

úr Grunnavíkur- og Sléttuhreppum við kosn-

ingar árið 1900. Tillaga Lárusar um að sam-

þykkja kjör Skúla hlaut samþykki Heima-

stjórnarmanna, enda gert í trausti þess að ráð-

stafanir amtmanns myndu leiða sannleikann í

ljós. Árni hafði varið 55 krónum alls og kjós-

endur fengið 2-5 krónur hver. Engum mun

hafa snúizt hugur til frambjóðenda. Þeir kjós-

endur sem skriflega skuldbundu sig til að kjósa

Hannes og Matthías hafi fengið ókeypis far að

og frá kjörstað. Hinn 3. desember 1902 úr-

skurðaði amtmaður að frekari rannsókn skyldi

niður falla.

Þessi átök urðu lifandi fyrir hugskotssjónum

mínum. Skyldi þá langfeðga mína í annars veg-

ar móðurætt og hins vegar föðurætt, Árna Sig-

urðsson og Þorberg Jónsson, hafa grunað að

afkomendur þeirra næðu saman í sýslumanni

ísfirðinga undir lok tuttugustu aldar? Tefja má

öruggt að svo hafi ekki verið. En sá sem hefur

fyrir augunum á hverjum degi þrjá forvera

sína í sýslumannsembætti, þó aðeins á ljós-

myndum sé, gleymir ekki þessum átökum, sem

lýst er í bók Jóns Guðnasonar, míns gamla

sögukennara í Menntaskólanum í Reykjavík,

um Skúla Thoroddsen.

Svo héldum við upp í íbúðarhúsið á Stað og

fengum leiðsögn um húsaskipan. Faðir okkar

þekkti húsið vel úr æsku og sýndi okkur her-

bergi sitt. Því fylgdi merkileg tilfinning að sjá

hvar faðir manns, afi og amma og langafi og

langamma bjuggu fyrir 60 árum. Húsið fylltist

af lífi um stund því margir komu inn að skoða.

Svo tók þögnin við aftur.

Fermingarbörn að Stað 1997

Sonardóttir Bærings Jónssonar, Guðný

Harpa Henrysdóttir, fermdist í Staðarkirkju

fyrr í sumar að viðstöddu fjölmenni. Það var

við hæfi. Hún á ættir að rekja að Horni og Sæ-

bóli. En fleiri fermingarbörn voru við messu.

Fyrir 75 árum fermdist Guðmunda Þorbergs-

dóttir Jónssonar frá Efri-Miðvík í Staðarkirkju

og fyrir 60 árum þau tvíburasystkin Sveinn og

Margrét frá Þverdal. Þorbergur Friðriksson,

systursonur Guðmundu, fermdist í Hesteyrar-

kirkju fyrir 60 árum. Smám saman tíndist fólk

frá kirkju og gekk niður að skóla. Við feðgar og

frænkur höfðum viðkomu á leiðinni, í Þverdal,

og þáðum góðgerðir. Að lokinni messu var

kirkjukaffi á vegum átthagafélagsins í skólan-

um. Mjög fjölmennt var í kirkjunni og í gesta-

bók eftir kaffið reyndust meira en 150 manns

hafa ritað nöfn sín.

Deginum var ekki lokið því um kvöldið yrði

slegið upp dansleik í skólahúsinu. Þar lék Bald-

ur einnig, en nú annars konar tónlist en í kirkj-

unni. Með þessum hætti varð sjálfsagt fleirum

en mér hugsað til þess hvernig trú og daglegt

líf, amstur og skemmtan hlutu að tengjast í

byggðinni fyrr á öldinni. Enda var það svo að

fólk skemmti sér hið bezta þótt ekki væru tæk-

in og tólin sem þarf til hinna smæstu skemmt-

ana í þéttbýlinu nú orðið. Asta, föðursystir

mín, sagði mér eitt sinn frá því að þær systur

létu sig ekki muna um að ganga frá Látrum á

ball að SæbóH að loknu dagsverki og til baka

fyrir vinnu daginn eftir. Þetta væri ekki frá-

sagnarvert nema vegna þess að leiðin var mjög

ógreiðfær. Fara þurfti fyrir Hvarfnúp og sæta

fjöru um Posavog eða fara Hyrningsgötu, sem

einnig var nefnd Posavogssylla, og þótti vond-

ur vegur. Séra Jón Eyjólfsson sagði í sóknar-

lýsingu 1847 að í minni þálifandi manna hefðu

20 menn hrapað til bana úr götunni. Ekki hef-

ur það verið svo síðan, en gatan talin háskaleg.

Engir farartálmar voru þó nú er komu í veg

fyrir sókn á ballið.

Flestir höfðu gert ráðstafanir til veizluhalda

áður en ballið byrjaði. Enn á ný naut greinar-

höfundur gestrisni Siggu frænku á Bólinu og

nú með öðrum gestum, þeim Guðrúnu, Rann-

veigu og Sverri, ásamt Hjálmari og Freydísi,

og aftur bættust sögur og fróðleikur í safnið.

Auk þess þurfti að húsvitja víða og alls staðar

var tekið á móti gestum af rausn. Á meðan

kepptust afkomendur Gísla Bjarnasonar frá

Hesteyri við að byggja nýtt hús á Sæbóli, sem

bera skal nafnið Hjálmfríðarból, því ekki mátti

missa af ballinu. Er líða tók á kvöld fór fólk svo

að safnast að skólanum.

Um kvöldið skemmti fólk sér hið bezta fram

til þess að Fagranesið kom aftur um miðnætti

og sótti þá sem héldu til ísafjarðar á ný. Þang-

að var komið um 3-leytið á sunnudagsmorgni

eftir viðkomu á Látrum og vel heppnaða, en

fremur erfiða, ferð.

Það sérstæða við að fara í þessa kirkjuferð

er ekki aðeins sá fjöldi fólks sem mætir. I raun

er um ættarmót að ræða í tvennum skilningi,

líkindin með fólki, að auki eru flestir skyldir og

kunna að rekja saman ættir sínar og fjölskyld-

ur. Það eitt er mikils virði. Melkorku þótti

gaman, Hjálmari og Freydísi einnig. Mesta

ánægjan var þó fólgin í því að eiga þess kost að

vera með fóður okkar á þessum slóðum, í

„kirkjunni" hans. Alls kyns hugmyndir kvikna

og líf liðinna kynslóða verður raunverulegra.

Kynslóðabilið hverfur.

Heimildir:

Kristinn Kristmundsson og Þórleifur Bjarnason: Sléttu-

hreppur fyrrum Aðalvíkursveit, 1702-1952; Átthagafé-

lag Sléttuhrepps 1971, bls. 236 og 307-308.

Jón Guðnason: Skúli Thoroddsen, síðara bindi,

Heimskringla, Reykjavík 1974, bls. 277-279.

Þórleifur Bjarnason: Hornstrendingabók, Land og líf,

Bókaútgáfan Örn og Örlygur 1983, bls. 48-49.

Kjartan T. Ólafsson, munnlegar frásagnir 1997.

Höfundur er sýslumaður á fsafirði á ættir sínar á

báða vegu að rekja til Aðalvíkur og Sléttuhrepps.

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTTR 7. MARZ 1998   5

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20