Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						_u
FYRSTA húsið í Gilinu. Rómverskur bogastíll á gluggum. Saltkjötstunnur á planinu framan
við. Myndin tekin 1913 eða 1914.
MJÓLKURSAMLAGIÐ um 1935. Mjólkurbúð þar sem áður var kjötbúð. Bogalínur horfnar af
gluggum.
MERKILEGT HUS I GROFARGILI
EFTIR
ÞÓRARIN HJARTARSON
Húsio geymir þroskasögu
Kaupfélags Eyfiroinga á
Akureyri. Það var byggt
sem sláturhús 1907,
varð síðar Mjólkursam-
lagshús og kaffibrenr^
með meiru.
UPP frá sunnanverðum raið-
bænum á Akureyri gengur
svonefnt Grófargil. Petta gil
varð vettvangur uppbygging-
ar Kaupfélags Eyfirðinga á
fyrri hluta aldarinnar. Þarna
var lengi helsti kjarni at-
vinnulífs á Akureyri og svæð-
ið þá oft nefnt Kaupfélagsgilið. Síðar hefur
starfsemi KEA ýmist hnignað eða hún dreifst
á aðra staði. En á seinni árum hafa margar
byggingar Gilsins verið yngdar upp í nýju
hlutverki og er farið að kalla svæðið Listagil.
Þessi nýja notkun umræddra bygginga er
afar jákvætt dæmi um mikla breytingu á við-
horfum frá því fyrir 2-3 áratugum þegar
gömul hús voru einskis virði og verra en það
því þau stóðu gjarnan fyrir nýjum húsum.
Þetta ber vott um aukna virðingu fyrir sögu-
legum verðmætum. Til að virða söguleg verð-
mæti þarf að þekkja söguna. í því sambandi
langar mig að skrifa nokkur orð um hús nokk-
urt sem ekki hefur fengið þá athygli og að-
hlynningu sem það verðskuldar. Það er gamla
ÍSHÚS efst. Sláturhús og Kornvöruhús sambyggð. Gylltur nautshaus og tveir kindahausar yfir innganginum í kjötbúðina. Myndin frá um 1926.
Sláturhúsið, síðar Mjólkursamlagið, síðar
Kaffibrennslan með meiru, neðsta hús við
Kaupangsstræti að norðan. Það er sögulega
gagnmerkt hús, svo ekki sé fastar að orði
kveðið.
Byggingarsaga hússins
Árið 1906, eftir 20 erfið frumbýlingsár
Kaupfélags Eyfirðinga, hófst hjá því mikið
blómaskeið. Þetta ár var það endurskipulagt,
breytt úr pöntunarfélagi í sölufélag og brátt
fylgdu önnur kaupfélóg fordæmi þess. Húsa-
kostur félagsins þetta ár var aðeins eitt lítið
hús, pakkhús og verslunarhús í senn, reist
1898 á Torfunefi þar sem nú heitir Hafnar-
stræti 90, og þetta sögufræga hús, allmikið
stækkað, stendur enn á sínum stað.
Öfugt við pöntunarfélag gat sölufélag safn-
að arði sem veita mátti annaðhvort til félags-
manna eða í stofnsjóð félagsins sjálfs. Með
breytingunni fékk KEA fé til uppbyggingar
sem nú hófst. Fyrsta skrefið var stigið strax
1907 þegar byggt var sláturhús, eða fyrsti
áfangi þess. Þetta hús var byggt í nokkrum
áföngum og því breytt í samræmi við breyti-
legt hlutverk. Þegar byggingarsaga þess er
skoðuð sést hvernig hún endurspeglar í senn
þróun Kaupfélags Eyfirðinga og þróun
eyfirsks landbúnaðar. Hér á eftir fylgja nokk-
ur ártöl úr þeirri byggingar- og breytinga-
sögu:
1907. Byggt sláturhús, 19 x 7,5 m, er snéri
frá austri til vesturs. Mátti þar slátra 400
kindum á dag.
1911. Þetta hús lengt um 7,5 m og auk þess
bætt við það tveimur álmum norður-suður til
beggja enda. Húsið nú alls 44,5 m langt og allt
úr steinsteypu, segir í byggingarleyfi (eitt
elsta steinsteypta hús á Akureyri). Austur-
álman tvílyft. A neðri hæð hennar var nú opn-
uð kjötbúð (mynd 1).
1914. Aföst norðan við austurálmu slátur-
hússins var steypt stór komvörugeymsla, að
hluta nýtt af sláturhúsinu á haustin (mynd 2).
1928. Húsinu breytt í mjólkursamlag og
þess vegna endurskipulagt innan stokks. Hið
ytra fólst meginbreyting í nýju risi upp úr
miðjum elsta hlutanum (mynd 3).
1949. í sambandi við byggingu Ketilhússins
svokallaða á næstu lóð ofan við var litla vest-
urálman frá 1911 klipin af. Á þeim tíma var
þarna til húsa bæði þurrmjólkur- og gos-
drykkjagerð.
1971. Bruni í gamla Mjólkursamlaginu (7.
ágúst). Gert var við húsið án ytri breytinga
(mynd 4).
1981. Bruni i Kornvöruhúsinu sem eftir það
HUSIÐ nú um stundir.
8     LESBÓK MORGUNBIAÐSINS ~ MENNING/USTIR 7. MARZ1998
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20