Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						MÓTTAKA og vigtun f Mjólkursamlaginu.

var rifið, allt niður að kjallara. Honum var þó

haldið og platan yfir honum er enn notuð sem

bílastæði þarna bak við gamla sláturhúsið.

Gullöld saiticjötsins

Framan af byggðist bærinn Akureyri upp

sem þjónustu- og verslunarmiðstöð fyrir ná-

lægar sveitabyggðir fremur en kringum út-

gerð. Um 1907 voru erfiðleikar í landbúnaði.

Sauðasalan hafði skyndilega hrunið um tíu ár-

um áður þegar Bretlandsmarkaður lokaðist.

Tekjumöguleikar bænda voru stórskertir og

varð ekki breyting á fyrr en með uppgangi

saltkjötssölunnar eftir aldamótin. Fram að

því var íslenskur kjötútflutningur frumstæður

og verðlítill á dönskum markaði. Vöruvöndun

var lítil í þessari framleiðslu, fénu slátrað á

blóðvelli undir berum himni.

Upp úr aldamótum jókst þó eftirspurn eftir

saltkjöti í Danmörku og Noregi. Það varð því

mál málanna fyrir Kaupfélagið að geta tilreitt

gott saltkjöt til útflutnings. Til þess þurfti að

reisa sláturhús, en það var erfítt átak fyrir

peningalausa bændur. KEA tókst það þó árið

1907 og var eitt af þremur fyrstu kaupfélög-

unum til þess. Þetta markaði tímamót. Húsið

var þó of lítið. Til að flýta fyrir stækkun þess

samþykktu félagsmenn að leggja allan ágóða

félagsins 1909 og 1910 í stofnsjóð. Árið 1911

var húsið stækkað. Allan antian áratuginn

blómstraði svo sala gæðasaltkjöts á erlendan

markað og var langmesta tekjulind eyfirskra

bænda. Miðpunktur þeirrar framleiðslu og

tekjuöflunar var sláturhús KEA á Akureyri.

Það var fyrst og fremst í krafti saltkjötsvið-

skiptanna að KEA sigldi fram úr

H^epfnersverslun og varð helsta verslunar-

veldi á Akureyri.

Kýrnar ssekja fram

Viðskiptakjör íslenskra bænda versnuðu

mjög frá 1920 vegna verðfalls á saltkjöti, ull

og gærum. Saltkjötsmarkaðurinn náði sér

aldrei aftur, en innlendur kjötmarkaður skán-

aði á 3. áratugnum, einkum fyrir frosið kjöt.

Árið 1923 var byggt ísgeymsluhús vestan við

sláturhúsið. Og 1926 var svo keypt lítið frysti-

hús á Oddeyri þangað sem sláturhúsið fluttist

litlu síðar.

A 3. áratugnum var farið að tala um hvort

ekki væri hagkvæmara að framleiða mjólk að

einhverju leyti í stað kjötsins. íslenskir bæir

uxu hratt og gerðust mjólkurþyrstir. Jónas

Kristjánsson fór á vegum Kaupfélagsins utan

til náms í mjólkurvinnslu árið 1925. Þegar

slátrun var lokið í Sláturhúsinu haustið 1927

var húsið að nokkru leyti endurskipulagt og

því breytt fyrir mjólkurvinnslu. Mjólkursam-

lagið hóf rekstur 6. mars 1928.

Þetta skref var ekki minna en hið fyrra fyr-

ir eyfirskan landbúnað. Líklega var það enn-

þá stærra. Eyjafjörður hentar miklu betur til

kúabúskapar en kinda. Þar eru afréttarlönd

lítil en snjóalög annáluð. Hins vegar býður

jarðvegur og veðurfar upp á bestu skilyrði til

framleiðslu á góðri töðu. Enda fór sem fór:

„Tilkoma mjólkursamlagsins breytti héraðinu

á skömmum tíma úr þv£ að vera slakt miðl-

ungshérað frá landbúnaðarlegu sjónarmiði í

það að vera í fremstu röð búskapar og al-

mennrar velmegunar bændasamfélagsins,"

segir Hjörtur E. Þórarinsson í KEA-sögu

sinni. Og velgengni eyfirskra sveita var lykill-

inn að velgengni KEA og átti stóran þátt í

vexti Akureyrar.

Mjólkursamlagið var rekið í þessu húsi í 11

ár, fram til 1939. Frá fyrsta heila starfsárinu

þarna til hins síðasta þrefaldaðist mjólkur-

magnið. Þá var starfsemin fiutt þrjár hús-

lengdir upp Grófargilið, í nýtt hús þar sem

húnfórframallttill980.

Síðari saga hússins

Þessi tvö framantöldu hlutverk eru mikil-

vægust á æviferli þessa húss. En hlutverkin

voru miklu miklu fleiri, og sum gagnmerk.

Haustið 1923 var farið að afulla og „rota"

gærur í Sláturhúsinu á vegum SIS undir

verkstjórn Þorsteins Davíðssonar. Næsta

sumar var starfsemin flutt í eigið húsnæði

ofar í Gilinu, og var þetta upphafiðað langri

sögu skinnaiðnaðar á Akureyri. Árið 1923

kom KEA upp lítilli kornmyllu í kornvöru-

húsinu til mölunar á innfluttu korni og einnig

tengdist það kornræktartilraunum sem

Kaupfélagið litlu síðar hóf að Klauf í Eyja-

firði. Árið 1932 hafði KEA víkkað athafna-

svið sitt og lagt út á braut iðnaðar í smáum

stíl. Það ár hóf rekstur Kaffibætisgerðin^ á

lofti Kornvöruhússins, rekin í samvinnu SÍS

og KEA Árið 1944 keyptu KEA og SÍS

Kaffibrennslu Akureyrar sem hafði verið

rekin af einkaaðilum í átta ár. Nú var hún

sameinuð Kaffibætisgerðinni, og flutt hvert?

Jú, í gamla Sláturhúsið/Mjólkursamlagið og

var þar rekin allt til ársins 1957 að hún var

flutt þangað sem hún er nú. Eftir að Mjólk-

ursamlagið flutti sig voru á vegum þess alin

svín í vesturálmu gamla hússins, þar sem

þau drukku mysu og annað tilfallandi frá

Samlaginu. Það var upphafið að Grísabóli.

Eftir daga Kaffibrennslunnar var samtímis

a.m.k. tvenns konar framleiðsla í húsinu:

þurrmjólkurgerð í miðhlutanum en í austur-

hlutanum blandaði Flóra gosdrykki og tapp-

aði á flöskur. í kjallaranum var Böggla-

geymsla KEA.

Nú má ljóst vera að hús þetta kann marg-

ar sögur. Sumar þeirra eru meginþættir í at-

vinnusögu Akureyrar. I sögulegri þýðingu

keppir það óhikað við hús Gránufélagsins á

Oddeyri. Þessu fallega húsi verður að sýna

sóma og finna því nýtt hlutverk í framtíðinni

sem hæfir sögu þess.

Höfundurinn býr á Akureyri.

LJÓDRÝNI   XIV

STEFÁN HÖRÐUR

GRÍMSSON

Á TÍMUM VOR

BJÖLLUDÝRA

Smæðir og stærðir...

allt nær harla skammt.

Vísast að hið sanna

reynist hvergi satt

og sönnun engin sönn

né nokkur merking,

en forsendur liðist

hægt í andstæð tákn.

Njótum þess morgunglöð

að villast rétta leið!

Næsta fótmál skín í undraSrð.

Það er held ég við hæfi að minna á þetta ljóð Stefáns Harðar

Grímssonar hér í LesbóMnni nú þegar umræða um það hvort

aðferðir og rök póstmódernismans hafi leitt okkur spöl áfram í leit

að þekkingu eða skotið okkur aftur í forneskju stendur sem hæst.

Póstmódernisminn hefur unnið að því um skeið að benda á veikleika - og

raunar rífa niður - þekkingarmyndun upplýsingarinnar, hina rétthyrndu

og miðjuleitandi heimssýn skynsemishyggjunnar og orðið svo ágengt að

jafnvel hin sannfærðustu afkvæmi þessarar heimssýnar hafa séð sig knúin

til að láta til skarar skríða gegn honum.

Ljóð Stefáns Harðar, Á tímum vor bjölludýra, birtist í bók hans, Yhr

heiðan morgun, sem hlaut Islensku bókmenntaverðlaunin fyrsta árið sem

forsetí íslands veitti þau, 1990.

Ljóðið er einfalt að allri gerð og ber glögg merki hins alúðlega

upphafningarleysis sem einkennir svo oft ljóðstfl Stefáns Harðar. Að

vanda talar skáldið hófsamlega, látlaust og án vífilengja þegar hann

bendir á að í raun viti maðurinn ekki neitt, jafnvel ekki það sem tejjist öllu

jöfhu sannleikur og að fullu sannað. Hin hefðbundnu rök duga bara ekki

lengur, allt nær það harla skammt, eins og skáldið segir. Það er heldur

engin haldbær merking, engin sönn merking og forsendur liðast hægt í

andstæð tákn.

Stefán Hörður lýsir hér kjarnanum í póstmódernískum kenningum um

upplausn sannleikshugtaksins og ístöðuleysi merkingarinnar; það er

enginn sannleikur til, að mati póstmódernista, hann er mesta lygi

mannsins, eins og helsti forsprakki þeirra, þýski heimspekingurinn

Friedrich Nietzsche, sagði.

Sömuleiðis hefur merkingarhugtakið verið gjaldfellt, merkmgm hefur

tapað miðju sinni með afbyggingu hugtaka eins og höfundur og upphaf,

táknmyndin er ennþá stöndug en táknmiðið er á sífelldu flökti, villt og

óhöndlanlegt. Forsendur hinnar upplýstu skynsömu heimsmyndar hafa

verið rifnar niður, þær hafa einmitt liðast hægt í andstæð tákn, eins og

segir í ljóðinu. Maðurinn gæti allt eins verið bjölludýr, svo fátt veit hann

um eiginlegar forsendur og rök heimsins.

Niðurstaðan af þessu niðurrifi gilda og viðtekinna hugmynda er hins

vegar ekki að fullu Ijós, við erum stödd í ljósaskiptunum og sjáum ekki

hvað dagurinn ber í skauti sér. En við hljótum að villast rétta leið,

áfangastaðurinn er þarna einhvers staðar út við sjóndeildarbaug, næsta

fótmál skín í undrafirð.

Þemað um þekkingarleysi mannsins, villu hans í tröllslega flóknum og

framandi heimi, upplausn sannleikans og merkingarinnar, er

allfyrirferðarmikið í skáldskap Stefáns Harðar. Oft er maðurinn í Ijóðum

hans eins og viðfang stórrar vélar sem hann hvorki þekkir né skilur. Líkt

og í yóðinu hér að ofan er tónninn samt iðulega kankvís eða háðskur;

maðurinn er svo sem ekki merkilegri en hvert annað kvikindi sem skríður

um á yfirborði jarðar, þótt okkur þyki nokkurt hald í því að finnast annað

- og sárabót: „Já hundvísi vorri er hætt, / þegar heiðri vorum er ógnað /

af þeim fundvísa fugli / á fánahátt manna og rakka" segir í Ijóðinu

Frónska sem einnig birtist í YSr heiðan morgan.

Og þá þykir líka sumum gott að hlusta á gamalkunnugt samspil

geðfelldra tóna, eins og Stefán Hörður bendir á í Jjóðinu Samleikur í sömu

bók:

Sannleikur

er landamæralaus

eins oglygi

Hún er sennilegri

en bæði hafa geðfelldan tón

ÞROSTUR HELGASON

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNiNG/USTIR 7. MARZ 1998   9

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20