Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						þarna hafi hann fundið miklu fljótlegri leið til

að tjá sig um heiminn. Hann keypti sér nýja

myndavél af gerðinni Leica, sem entist hon-

um næstu áratugina og ferðaðist um Þýska-

land, Pólland, Austurríki, Tékkóslóyakíu,

Ungverjaland, Frakkland, Spán og ítalíu.

Sambönd hans við listamenn gerðu honum

kleift að setja upp sýningu árið 1933 og eftir

það sýndi hann verk sín nærri árlega.

Á næstu árum fór Cartier-Bresson til

Mexíkó og New York, þar sem hann kynntist

heimi kvikmynda. Hann fór heim til Frakk-

lands árið 1936 og þegar Heimsstyrjöldin

síðari braust út gekk hann í herinn. Hann

lenti hins vegar fljótlega í fangabúðum Þjóð-

verja, reyndi ítrekað að flýja þaðan og tókst

það loks eftir 35 mánuði í haldi.

Eftir stríðið átti Cartier-Bresson hlut að

stofnun Magnum Photos, fyrstu umboðs-

skrifstofunnar sem útvegaði myndir eftir

færustu ljósmyndara um allan heim. Hann

fór því næst til Bandaríkjanna og lagði það-

an í ferð um Indland, Búrma, Kína og

Indónesíu. Hann var fyrsti Ijósmyndarinn

sem boðið var að sýna verk sín í Louvre-

safninu í París og árið 1954 var hann fyrsti

vestræni ljósmyndarinn sem fékk leyfi til að

mynda handan Járntjalds. Hann var óþreyt-

andi við ljósmyndun 1 tvo áratugi til viðbót-

ar, en árið 1973 lagði hann frá sér myndavél-

ina. Mörgum fannst synd og skömm að svo

frábær ljósmyndari skyldi snúa sér að pensli

og blýanti, en Cartier-Bresson mun sjálfur

hafa sagt að ljósmyndun hafi aldrei verið

honum annað en eins konar skynditeikning

og nú skipti málaralistin hann öllu. Af og til

tekur hann fram myndavélina, en þá nær

eingöngu til að taka portrett-myndir. Nýja

ljósmyndin úr skíðabrekkum Sviss á sýning-

unni í Hayward er ein örfárra undantekn-

inga.

Daglegl lif eg

mannkynssagan

Árið 1955 kom út bókin „Europeans" með

myndum Henri Cartier-Bresson. Þær voru

flestar teknar í Evrópu eftirstríðsáranna,

þar sem íbúar voru að byggja upp líf sitt að

nýju innan um rústirnar og matur var enn af

skornum skammti. í nýrri útgáfu þeirrar

bókar spannar Cartier-Bresson tímabilið frá

þriðja áratugnum fram til 1973 og eins og áð-

ur sagði eru það myndirnar sem eru megin-

uppistaðan í sýningunni í Hayward Gallery.

Þótt áratugur skilji myndirnar að bera þær

allar skýr einkenni ljósmyndarans, sem

alltaf myndaði á sömu vélina, hafði enga trú

á mörgum og ólíkum linsum eða síum, mynd-

aði ávallt í svart-hvítu, notaði aldrei leiftur-

ljós og skar myndirnar aldrei. Við sjáum það

sem hann sá og hann hafði vakandi auga fyr-

ir lífinu í kringum sig. Myndirnar eru aldrei

uppstilltar og fólkið á þeim virðist kæra sig

kollótt um ljósmyndarann, hann er óþekktur

áhorfandi.

Margar ljósmynda Cartier-Bressons eru

löngu heimsþekktar. Sú fyrsta á sýningunni

er af landamæraverði við eftirlitskofann sinn

á landamærum Frakklands og Belgíu árið

1969. Sumar ljósmyndanna sýna daglegt líf

fólks í bæjum og sveitum, en aðrar varpa

ljósi á merka atburði mannkynssögunnar,

blossi frá byssukjöftum í París rétt áður en

borgin var frelsuð undan Þjóðverjum árið

1944, eða börn að príla á nýreistum Berlínar-

múrnum árið 1962. Ein frægasta mynd hans

sýnir þegar flett er ofan af uppljóstrara

Gestapó í stríðslok. Kona rífur sigri hrósandi

í öxl uppljóstrarans, niðurlútrar konu með

kreppta hnefa.

Mannslikamar Bacons

Ef menn leggja leið sína í Hayward Gall-

ery til að skoða ljósmyndir Henri Cartier-

Bresson, þá fá þeir bónus sem engan svíkur,

því á neðri hæðinni er sýningin „The Human

Body", verk breska listmálarans Francis

Bacons. Þetta er fyrsta stóra sýningin á

verkum þessa heimskunna málara í Bret-

landi í áratug og sú fyrsta sem eingöngu

byggist á helsta þema Bacons, mannslíkam-

anum. Myndirnar málaði Bacon frá 1945 og

fram á níunda áratuginn og þarna er að finna

bæði einstök málverk og þríverk eða

triptychs, þar á meðal hið fræga þríverk sem

hann málaði að ástvini sínum, George Dyer,

látnum.

Sýningin á verkum Francis Bacons stend-

ur til 5. apríl næstkomandi, líkt og sýningin á

ljósmyndum Henri Cartier-Bresson.

Ástæða er tíl að benda fólki á að vera tím-

anlega við Hayward Gallery, sem er opnað

klukkan 10 á morgnana. Þegar líður nær há-

degi er komin myndarleg biðröð við galleríið,

a.m.k. um helgar, enda er þess vel gætt að

ekki séu fleiri inni í einu en svo að allir fái

notið sýninganna.

FYRIRBÆRI   FJÖLDAMENNINGARINNAR  2

SKRÁSEH

VÖRUMERKI

EFTIR

HERMANN STEFÁNSSON

Það má hugsa sér ao

grískir og norrænir guðir

hafi lifað af og smyglao

sér, ef svo má segja, inn í

tuttugustu öldina; að forn

goðafræði og goðsagnir

lifi góðu lífi í samtímanum.

Astæoan er sú að vöru-

merki af ýmsu tagi, heiti á

vörum, fyrirtækjum og

verslunum, eiga rætur

sínar að rekja einmitt til

goðsagnaheima og

fornra bókmennta.

STUNDUM er deginum Ijósara af

hverju þessi nöfn eru valin. Að

baki liggur hugmyndafræði og

ímyndin sem goðanöfnunum er

ætlað að skapa er í beinum

tengslum við fyrirbærið sjálft.

Þannig eru til dæmis heitin á ís-

lensku varðskipunum til komin:

Ægir og Týr eru þjóðarvitundin holdi klædd,

hlutverk þeirra er sambærilegt hlutverki nor-

rænu goðanna sem þeir sækja nafn sitt til. En

málið vandast þegar kemur að því að finna

tengsl ástar- og frjósemisgyðjunnar Freyju

við karamellur og sælgæti eða skáldaguðsins

Braga við kaffi. Freyju karamellur, Braga

kaffi. Þó má finna þessi tengsl með góðum

vilja: sætleiki karamellunnar getur átt sér

hliðstæðu í fegurð, frjósemi og ást gyðjunnar

Freyju og framleiðendur Bragakaffis gætu

með nokkrum rétti haldið því fram að kaffi sé

skáldlegur drykkur.

Valið á vöruheitum úr goðafræði lýtur yfir-

leitt ákveðnum lögmálum. I fyrsta lagi eru

valin goð sem standa tvímælalaust og án allr-

ar margræðni fyrir jákvæð gildi - Ödipus hf.

er ekki til og ekkert varðskipanna gæti borið

nafnið Loki. í öðru lagi eru valin þekkt goð:

Freyjukaramellur og Bragakaffi hafa á sínum

tíma klingt bjöllum í hugum íslenskra neyt-

enda auk þess að vekja jákvæð hugrenninga-

tengsl. í þriðja lagi þarf átrúnaðurinn að vera

löngu liðinn undir lok - ekki aðeins til að særa

ekki trúarkennd fólks heldur til að vekja hug-

hrif klassískrar menntunar; eða með öðrum

orðum: til að gæða stundleg fyrirbæri einsog

karamellur og kaffi ívafi varanleika og tíma-

leysis.

Ölgerð Egils Skallagrímssonar, Ekkó skór,

Appollo lakkrís, Málaskólinn Mímir, mysu-

drykkurinn Grettir sterki, Sápugerðin Frigg,

Hótel Óðinsvé, Bókaútgáfan Iðunn. Og svo

má lengi telja. Nútíma markaður er uppfullur

af vísunum í horfna heima.

Lítum á afmarkað fyrirbæri í Reykjavík

samtímans: hárgreiðslustofur. Það er með

ólíkindum hvað hárgreiðslu- og rakarastofur

virðast vera þenkjandi á sviði goðsagna, bók-

mennta og menningar. Sevilla, Valhöll og Fíg-

aró eru allt nöfn á íslenskum rakara- og hár-

greiðslustofum; það er vísað jöfnum höndum í

heim óperunnar og norræna goðafræði. Hár-

greiðslu- og rakarastofan Hera, Hárgreiðslu-

stofan Aþena og Hárgreiðslustofan Venus

hafa valið sér nöfn á grískum gyðjum, nöfn

sem gefa til kynna kvenlegan þokka, glæsi-

leika, jafnvel ákveðinn framandleika og dulúð.


H^9reiö

&&?*> o

>     ABéolo lakkris palshraunOO ...^|

^W, Hársnv?11".

0&>*L.&*

m Kfeppsve





Nöfnin eru ekki aðeins grípandi og líkleg til

að festast í minni viðskiptavina heldur gæða

þau staðina sterkum yfirborðsmyndum og

andblæ sem strangt til tekið er ekki af þess-

um heimi. Ef til vill er tilgangurinn einnig

veraldlegri: að gefa til kynna að stofurnar séu

fyrst og fremst fyrir konur eða starfræktar af

konum. Hárgreiðslustofan sem slík er hold-

gervingur kvenleikans á sama hátt og rakara-

stofan í sínu gamla formi (Egill rakari á Vest-

urgötunni) er, að svo miklu leyti_sem hún er

ennþá til, tákn þess karilega. I heiti Hár-

snyrtistofunnar Adams og Evu er ekki aðeins

goðsagnahugsunin að verki heldur er heitið

tákn samruna formanna tveggja, kyngreindu

hárgreiðslustofanna.

Fikrum okkur eftir nafnalistanum: það er

engu líkara en að hárgreiðslustofurnar

Medúsa og Andrómeda hafi haft samráð um

að skrifa grískan goðsagnaheim í íslenska til-

veru. Stofan Medúsa kynnir til sögunnar öllu

meinlegri gildi á markaðinn. Medúsa, fyrir-

myndin í goðafræðinni, var með snákahár og

allir sem sem litu hana augum urðu að steini,

ef ég man rétt. Þess vegna leit Perseus, sonur

Seifs, á spegilmynd hennar þegar hann hjó af

henni höfuðið sem hann færði svo Aþenu.

Medúsu varð að sögn ekki meint af. Perseus

hélt að því loknu á vit Andrómedu og bjargaði

henni frá sæskrímsli. Og allt þetta er gefið í

skyn í heitum íslenskra hárgreiðslustofa.

En látum vera. Við skulum ekki fara út í

hártoganir einsog að velta fyrir okkur hvort

samkeppnin sé ámóta hörð hjá hárgreiðslu-

stofunum. Hárgreiðslustofan Delfla og Sam-

son sækir nafn sitt í gamla testamentið. Sam-

son var stríðskappi sem sótti kraftinn í hár

sitt sem aldrei hafði verið skorið þegar ást-

kona hans, Delíla, sveik hann í hendur óvina

sinna með því að skerða hár hans meðan hann

svaf. Hér hefur myndmál svika hafið innreið

sína í vörumerkjaheiminn sem gæðir mynd-

málið léttúð um leið og hann ljær ímynd sinni

alvöruþunga, varanleika í fallvöltum heimi.

Hárgreiðslustofan Stúdíó Hallgerður er ekki

á ósvipuðum slóðum. Hallgerður Langbrók

neitaði sem kunnugt er Gunnari á Hlíðarenda

um lokk úr hári sínu til að nota sem streng í

bogann þegar hann átti líf sitt að verja. Þetta

er þjóðlegt nafn á hárgreiðslustofu og það er

ekki laust við að nafnið feli í sér ákveðinn lest-

ur á Njálu: kvenlegan lestur. Stöku sinnum

em verslanaheiti beinir bókmenntalegir

brandarar eða túlkanir. Hársnyrtistofan Höf-

uðlausnir er einn slíkur. Vísunin er auðvitað í

Höfuðlausn Egils Skallagrímssonar og reynd-

ar fleiri kvæði fornra skálda sem leystu sig

undan dauðarefsingu konunga með því að

yrkja lofkvæði um þá. Hugsunin með nafn- •

giftinni er hvorki meira né minna en þessi: sú

athöfn að láta klippa eða snyrta hár sitt er nú:

tímalegt jafngildi þess að yrkja sér til lífs. í

hárskurði er fólgið frelsi og lausn frá óeigin-

legum dauða.

Innreið goðsagna og fornra bókmennta í

heim auglýsinga og vörumerkja er ekki ný af

nálinni. Bandaríska ljóðskáldið T.S. Eliot

skrifaði snemma á öldinni fióðabálkinn

Eyðilandið og eitt af viðfangsefnum

Eyðilandsins eru birtingarmyndir fornra goð-

sagna í vörumerkjum og auglýsingaheimi nú-

tímans. Það er skemmst frá því að segja að

Eliot sá í nútímanum og meðferð hans á goð-

sögnum hrun siðferðilegra og menningarlegra

gilda. í Eyðilandinu er klassískum mennta-

heimi og húmanisma teflt gegn fánýti og

sundurieysi, yfirborðsmennsku og trúleysi

sem sögufirrtur nútíminn felur í sér. En gæt-

um að því að Eyðilandið kemur út snemma á

þriðja áratugnum, á tíma sem stundum er

kenndur við upplausn áranna eftir fyrra stríð

og afdráttarlaus höfnunin á nútímanum kann

að markast af því.

Aðstæður hafa breyst og við getum leyft

okkur þá léttúð að slá stórum siðferðilegum

spurningum um vörumerki úr heimi goðsagna

á frest. Einfaldur hlutur einsog að fara í

klippingu eða hárgreiðslu felur í sér að kafa í

foma goðsagnaheima; hárgreiðslustofan spar-

ar sér sporin við sköpun ímyndar með nöfnum

úr goðafræði og skapar þannig umsvifalaust ,

hughrif og hugrenningatengsl. Um leið gæðir

hún líf okkar goðsögulegri vídd - hvort sem

sú vídd er yfirborðskennd eða ekki.

Höfundur er bókmenntafræðingur.

-r

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 7. MARZ 1998    13

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20