Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						TIZIAN: Bakkus og Aríaðna. Myndin er máluð í kringum 1520 og er í eigu National Gallery í        TIZIAN: Bakkusargleði á Androseyju. Myndin er frá því um 1525 og er varðveitt á Prado-safn-

London.

inu í Madrid.

BAKKUS OG ARIAÐNA I

HUÓMSKÁLAGARÐINUM

il safns erlendra verka í Lista-

safni íslands var stofnað árið

1884 með veglegri stofngjöf um

50 erlendra listaverka, sem

flest voru eftir danska lista-

menn frá síðustu öld. Á þeim

114 árum sem liðin eru síðan

hefur erlenda myndlist rekið á

fjörur þess af og til, og virðist tilviljun oft

hafa ráðið hvað fyrir valinu varð, nema á

tímabili í tíð Selmu Jónsdóttur, þegar safnið

eignaðist nokkuð gott safn grafíkmynda eftir

evrópska listamenn er stóðu COBRA-hreyf-

ingunni nærri. Meðal þeirra erlendu mynda

sem þannig hafa komist í eigu safnsins, og

nú eru til sýnis í sölum þess, eru tvö málverk

sem greinilega segja söguna af Bakkusi og

Ariöðnu og eru eftir óþekktan höfund, en tal-

in gerð eftir frummynd flæmska málarans

Hendrik van Balen (1575-1632). Málverkin

bera öll einkenni barokktímans og þeirrar

hefðar goðsögulegrar myndlistar sem rekja

má aftur til endurreisnartímans á ítalíu. Þau

voru af ókunnum ástæðum keypt í Lundún-

um árið 1944, að því er virðist fyrir atbeina

sendiherra íslands þar í borg og með sam-

þykki Menntamálaráðs. Engin skýring er til

á því hvers vegna verk þessi voru keypt til

safnsins og ekki verður séð af fundargerð

Menntamálaráðs að því hafi verið kunnugt

um efni myndanna né höfund, þegar kaupin

voru samþykkt.

Bakkusarmyndir í Ferrara

En hver er sagan sem þessi málverk

segja, og hvernig lá leið hennar inn í evr-

ópska listasögu á sínum tíma og síðan alla

leið upp í listasafnið við Hljómskálagarðinn?

Málverkin tvö sem rakin eru til Henriks

van Balen, eiga sér greinilega fyrirmynd í

tveim málverkum sem feneyski málarinn

Tizian málaði á árunum 1519-25 fyrir við-

hafnarsal Isabellu d'Este í hertogahöllinni í

Ferrara. Þau voru hluti af skreytingu sem

hertoginn Alfonso d'Este hafði gert áætlun

um árið 1505, í tilefni þess að systir hans,

sem var víðfræg og valdamikil menntakona,

hafði þá orðið þunguð. Upphaflega pantaði

hertoginn verk hjá þrem af fremstu málur-

um ítalíu á þeim tíma, þeim Giovanni Bellini,

Rafael og Fra Bartolomeo og virðist hafa

gefið nákvæm fyrirmæli um myndefnið.

Skyndilegt fráfall tveggja síðarnefndu mál-

aranna gerðu að engu áformuð verk þeirra,

og það kom í hlut Tizians að ljúka ófullgerðu

málverki Bellinis, Gleðskapur guðanna,

(hann málaði bakgrunninn) og bæta við

þrem öðrum verkum, Fórn Venusar, Bakk-

EFTIR ÓLAF GÍSLASON

Sýningin Erlend verk í eigu safnsins verour opnuð í

Listasafni Islands í dag og það kennir ýmissa grasa,

þegar litast er um í því safni gf erlendri myndlist, sem

______________er í eigu listasafnsins.______________

usarhátíðin og Bakkus og Aríaðna. Tvö fyrr-

nefndu verkin eru nú varðveitt í Prado-safn-

inu í Madrid, en Bakkus og Aríaðna er í

National Gallery í London.

Regla og óreiða á Otympstindi

Sagan af Bakkusi og Aríöðnu leiðir okkur

aftur í þann skemmtilega félagsskap, sem

átti sér samastað á Olympstindi í Grikídandi

hinu forna. í hópi hinna grísku guða hefur

Bakkus eða Dionysos þá sérstöðu að hann

átti sér dauðlega móður, þótt hann væri son-

ur Seifs. Semele, móðir hans, varð lostin eld-

ingu er hún sá barnsföður sinn augliti til

auglitis, en Seifi tókst að bjarga fóstrinu og

fela það í lend sér fyrir Heru, eiginkonu

sinni, þannig að Bakkus fæddist tvisvar,

fyrst úr skauti deyjandi móður sinnar, síðan

úr föðurlend. Seifur sendi Bakkus til fósturs

á Nísufjalli þar sem allt var vaxið vínviði og

þar varð hann guð vínsins, vímunnar og þess

guðdómlega æðis sem kemur mönnunum í

samband við náttúruna og guðdóminn.

Bakkus var verndari Þebu, en goðsögnin

tengir hann frekar við sveitina en borgina á

sama hátt og hann tengist hinu kvenlega

frekar en hinu karlmannlega. Borgin með

sínu fullkomna skipulagi er ímynd þeirrar

reglufestu og rökhyggju, sem kennd er við

sólina, sólarguðinn Apolló og karlmennsku-

ímynd hans, á meðan Bakkus tengir saman

frjómagn og óreiðu náttúrunnar og hið

heilaga. Eins og lárviðurinn er einkennisjurt

Appolós, þá er bergfléttan einkennisjurt

Bakkusar. Alls staðar þar sem hann fer

blómgast gróður og svignar undan ávöxtum

jarðar, skógurinn laufgast og fyllist af villi-

dýrum, bergfléttan flæðir um og sprengir af

sér kaldan marmarann og fylgdarlið hans,

þau Sflenos, Pan, Marsia og Bakkynjurnar

eru í stöðugri vímu þar sem hömlulaus kyn-

kvöt blandast linnulausri víndrykkju, kjötáti,

hljóðfæraslætti og stöðugri hólmgöngu við

dauðann. í fylgd þeirra sjáum við gjarnan

asnann, snákinn, hlébarða og önnur dýr

merkurinnar.

Bakkynjurnar fró Þebu

I leikriti Evrípídesar, Bakkynjurnar1 yfir-

gefa konurnar í Þebu eiginmenn sína og

borgina til þess að fylgja Bakkusi til fjalla.

Marmarahöll konungsins molnar undan

bergfléttunni, og eldar Seifs taka að loga á

gröf Semelu móður Bakkusar. Utan borgar-

innar töfra bakkynjurnar fram óþrjótandi

lindir vatns, hunangs, mjólkur og víns um

leið og þær ráðast á búsmalann og rífa hann í

sig, umturna ökrunum, ráðast á húsin í borg-

arjaðrinum og reka karlpeninginn á flótta.

Konungurinn sér að endingu ekki annað ráð

en að klæðast kvenklæðum og halda á fjallið

í bakkynjugervi til að bera „hið forboðna"

augum. Bakkynjurnar taka þennan hold-

gerving stjórnviskunnar í konuklæðum hins

vegar fyrir villidýr og lumbra á honum þar

til móðir hans nær að veita honum bana-

höggið í þeirri trú að hann sé skynlaus

skepna. Svo er allri borginni boðið til mann-

átsveislu þar sem konungurinn er á borðum

sem aðalrétturinn. Mitt í þessari upplausn

birtíst Bakkus í allri sinni dýrð til að festa

Bakkusardýrkun í sessi í borginni. Synd

borgarinnar hafði verið sú að vUja byggja á

hreinni rökhyggju og útiloka hin myrku dul-

mögn náttúrunnar og allt hið óvænta í ver-

öldinni. I harmleiknum eru konurnar fulltrú-

ar upplausnaraflanna og þeirrar óreiðu sem

á í krafti Bakkusar að tryggja borginni

frjómátt, næringu og líf. Borg sem lýtur al-

gildum reglum skynsemi og rökvísi er yfir-

seld dauðanum og þannig verður Bakkus

frelsari Þebu.

Ariaðna á mörkum sögulegs

og goðsogulegs lima

Aríaðna var dóttir Mínosar konungs á

Krít. Hún lagði ástarhug á hetjuna Þeseif og

hjálpaði honum til að sigrast á Mínótárnum,

ófreskjunni er nærðist á börnum Rrítar, og

finna leiðina út úr Völundarhúsinu. í því

skyni varð hún sér úti um leiðarþráð í hnykli

hjá Dedalusi, sem var þúsundþjalasmiður og

upphafsmaður tækniþekkingar í mannheim-

um. Þeseifur endurgalt Aríöðnu aðstoðina

með því að taka hana með sér á ástarfund út

á eyjuna Naxos, en skildi hana svo eftir, eina

og yfirgefna. Þá kom Bakkus og sefaði ör-

væntingu Aríöðnu, hélt síðan í sigurfór sína

til Austurlanda en sneri aftur í sigurvagni

dregnum af hlébörðum og gekk að eiga

Aríöðnu. Við samruna þeirra dó Aríaðna en

öðlaðist um leið eilíft líf sem stjörnumerki

kórónunnar á himinfestingunni.

Því hefur verið haldið fram2 að á meðan

Bakkus og hans fylgdarlið séu persónugerv-

ingar hins goðsögulega tíma þar sem maður-

inn er fullkomlega á valdi náttúrunnar og

æðri máttarvalda í tímalausri tilvist sinni, þá

standi Aríaðna, Þeseifur og Dedalus fyrir

mörk hins goðsögulega og sögulega tíma,

þegar maðurinn fer að móta sögu sína sjálfur.

Leiðin út úr völundarhúsi Mínótársins mark-

ar jafnframt leið mannkyns frá hinum myrku

öflum goðsögulegs tíma til þess sögulega

tíma þar sem maðurinn gat beitt hyggjuviti

sínu í viðskiptum sínum við náttúruöflin.

Goðafrwði og kristindómwr

Þetta eru sögurnar sem Tizian byggði á og

hafði lesið í ritum skálda eins og Óvíðs, Filia-

strosar og Catúllusar, sem voru í hávegum

höfð á ítalíu á endurreisnartímanum. Það

var ekki bara að áhugi húmanistanna ítölsku

beindist að fornöldinni, heldur leituðust

nýplatónistarnir beinlínis við að samræma

heiðnar goðsögur hinnar klassísku menning-

ar og kristna guðfræði. Grísk-rómversk

goðafræði verður viðfangsefni myndlistar-

manna í Flórens og Mantovu þegar á 15. öld.

Sandro Botticelli, Piero Cosimo og Man-

tegna máluðu allir goðsögulegar launsagnir,

þar sem táknmál goðafræðinnar var að ein-

hverju leyti heimfært upp á heimsmynd

kírkjunnar. Þannig myndskreytti Rafael

Segnatura-salinn í Vatikanhöllinni í upphafi

16. aldar með myndum um fjögur þekkingar-

svið mannsins, þar sem skáldskaparlistin er

tákngerð með Parnassosfjalli og guðinum

Apolló, sem trónir þar í öndvegi. Síðan eru

þekkingarsviðin tengd við höfuðskepnurnar

fjórar, pláneturnar og guðina. Þar gerir Raf-

ael líka mynd af refsingu Marsia, fylgisveins

Bakkusar, sem hafði sagt að fiautuleikur

Pans væri fegurri og göfugri en hörpuleikur

Apollós og galt fyrir með því að vera fleginn

lifandi. Báðar myndirnar fjalla í raun um

göfgun og hreinsun sálarinnar í gegnum

bælingu og fórn hins dýrslega og frumstæða

í mannlegu eðli, sem kennt er við Bakkus og

hirðmenn hans.

16    LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 7. MARZ1998

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20