Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						VINNAN gerir okkur virk, við verðum þátttakendur. Við fáum tæktfæri til að vera frjó, að ná árangri. Atvinnuleysi er í raun ekkert annað en
skipulagsvandamál eða skortur á frjósemi sem ekkert samfélag ætti að sætta sig við til lengri tfma.
ÞAÐ sem flestir sækjast eftir í líf-
inu og með lífinu eru lífsgæði.
Leiðin að lífsgæðunum er því mið-
ur óþekkt, þótt hægt sé að benda
á atriði sem sMpta máli á þeirri
leið. Ég nefni samband á milli
manna og náin tengsl sem geta
verið fyrir hendi í para- og vina-
samböndum. Að tilheyra hópi eða vera í fjöl-
skyldu er miMlvægt. Einmanaleikinn er and-
stæða þessara lífsgæða. Lífsgæði fjalla um ytri
skilyrði þar sem vinna, efnahagur og bústaður
gegna þýðingarnúklu hlutverki. Það er einnig
mikilvægt skilyrði lífsgæðanna hvernig sálará-
standi manna er farið, það er í virkni, sjálfs-
mynd og í tilfinningalegum tengslum. Heilsan
skipar veglegan sess, ekki bara sú líkamlega,
heldur ekki síður sú sálarlega og andlega.
Nobelsverðlaunahafi í hagfræði, Vassilji Le-
ontief, óttaðist að fólkið fengi sömu örlög og
hrossin, það yrði of dýrt og óhentugt. Vonandi
kemur aldrei tU þess, mennirnir þurfa að vera.
Við þörfnumst þess að okkar sé þörf, að við
höfum hlutverki að gegna. Vinnan er okkur
mikilvæg, ekM einugis launanna vegna heldur
veitir hún okkur aðrar upplifanir og sambönd
en innan fjölskyldu og heimilis. Hún bindur
okkur við önnur markmið en í einkalífinu og
veitir sjálfsþekkingu og stöðu. Vinnan gerir
okkur virk, við verðum þátttakendur. Við fáum
tækifæri til að vera frjó, að ná árangri. Vinnan
er samkvæmt brasilíska uppeldisfræðingnum
Paulo Freire ekki það gjald sem við verðum að
greiða fyrir það að vera manneskja heldur að-
ferð til að elska og til að gera heiminn að betri
dvalarstað. Atvinnuleysi er í raun ekkert ann-
að en sMpulagsvandamál eða skortur á frjó-
semi sem ekkert samfélag ætti að sætta sig við
til lengri tíma. í nútímasamfélagi verður leitin
að lífsgæðunum oft endalaust kapphlaup og
margir örmagnast. Stundum er gripið til ör-
þrifaráða. Notkun áfengis og vímuefna er t.d.
orðin slík farsótt að vart er við ráðið. Forsenda
þess að skapa lífsgæði er sú að við viljum og
þorum að hugsa. í leikriti Becketts, Beðið eftir
Godot, segir Valdimar við Estragon;
„Að hugsa, það er ekki það versta."
Og Estragon svarar;
„Nei, nei, en það er nógu slæmt samt."
„Hvað þá?"
„Að hafa hugsað."
„Maður hefði bjargað sér engu að síður."
Við höfum betri möguleika til lífsgæða ef við
veljum ígrundaða afstöðu til þess sem gerist og
til þess sem við gerum sjálf. Möguleikar sem
við höfum í okkar daglega lífi eru þess virði að
þeim sé velt fyrir sér. Igrundun gerir okkur
kleift að taka skipulagðar, meðvitaðar ákvarð-
anir. Afleiðingarnar eru þá í besta falli æski-
legar eða það sem við var búist. Það er árang-
ur. Ef við tökum ígrundaðar ákvarðanir, en af-
leiðingarnar verða ekM þær sem sóst var eftir
verða mistök. Heppni er að taka illa grundað-
ar ákvarðanir ef afleiðingarnar eru engu að
síður jákvæðar og æskilegar. Það er vandi í
okkar daglega umhverfi, að allt of margir eru
að taka illa grundaðar ákvarðanir og afleiðing-
ar eru oft langt frá þvi að vera æskilegar.
DansM heimspeMngurinn Sören Kirkegárd
taldi að miMlvægast væri að finna manneskj-
una fyrir þar sem hún er, eigi að flytja úr einu
ástandi í annað, t.d frá vanheilsu til heilbrigð-
is, en aukin sérhæfing, tækniframfarir og
hraði í nútímasamfélagi gerir það að verkum
að mönnum sést stundum ekM fyrir. Það sama
á við um samfélagið. Heilbrigðismál eru hluti
af okkar samfélagsgerð, í örlítið þrengri merk-
ingu, hluti af velferðarkerfinu í heild. Það þarf
að ræða og ígrunda þörfina á að endursMpu-
leggja þetta kerfi og í heildarsamhengi þess
raunveruleika sem við lifum í en ekM sem
A EG AÐ GÆTA
BRÓÐUR MÍNS?
EFTIR SKÚLA THORODDSEN
Samfélagið þarfnast siðferðis og sjálfsaga. Siðferðis-
reglur eru umferðarreglur þess sem er rétt eða rangt.
Engu að síður ber að varast hinn harða, ógnandi
mórolisma, sem þvingar aðra að sínum skoðunum.
Menn þurfg frelsi en ekki endilega þannig frelsi
að engu sé að tapg.
HIN AUKNA velmegun er nýtt á rangan hátt af mörgum, til sællífis í stað vetferðar og lífs-
gæða. Það má segja að nú sé tími velmegunarsjúkdóma og hið þríðja tfmabil í þróun heilsu-
fars sé hafið. Alltof feit og þunglamaleg börn (eins og drengurinn á myndinni) eru ekki góð
visbending.
þröngt afmarkað sérsvið öðru óviðkomandi.
Á þessari öld er hægt að tala um þrjú skeið í
þróun heilsufars í okkar heimshluta. Fyrst er
tímabil fátækrasjúkdóma með rætur aftur i
öldum kulda, vosbúðar og næringarskorts þeg-
ar hvers kyns sýkingar voru ráðandi heilsu-
vandi. Stjórnmálaástæður fyrir bættum kjör-
um virðast hafa verið jafn þýðingarmiMar fyrir
útrymingu sjúkdómanna og hinar læknisfræði-
legu ástæður. Hinir Massísku smitsjúkdómar
eru úr sögunni og dánartíðni af þeirra völdum
hverfandi á Norðurlöndum. Hjarta- og æða-
sjúkdómar hafa nú teMð forystu sjúkdóma sem
valda dauða. Krabbamein fylgir fast á eftir.
Síðastliðinn aldarfjórðungur hefur verið tíma-
bil tæknilækninga. Að sjúga fituvef úr líkam-
anum í stað þess að grafast fyrir um orsaMr
offitu er dæmi um þetta. Hjartaaðgeðir og líf-
ÞVÍ MIÐUR eru niðurrifsöfl heilbrígðis vfða.
Þeim er komið á framfæri í auglýsingum og
kvikmyndum og jafnvel meðvitað f duldu
formi. Þannig smjúga eiturlyfjaauglýsingar
inn f vinsæla popptónlist og myndbönd.
færaflutningar eru önnur dæmi. Þrátt fyrir
samdóma álit vísindamanna um helstu áhættu-
þætti vanheilsu, er aukin velmegun nýtt á
rangan hátt af mörgum, til sællífis i stað vel-
ferðar og lífsgæða. Því má segja að tími vel-
megunarsjúkdóma og hið þriðja skeið í þróun
heilsufars sé hafið.
Margir sem leita til sérfræðilækna í dag,
kannsM þrír af hverjum fjórum, þjást ekM af
líkamlegum kvillum fyrst og fremst. Vanheils-
an á sér margþætta skýringu. Ein getur verið
lífið sjálft. Fyrir marga er oft of erfitt að vera
til og vanheilsan stafar af geðræum, tilfinn-
ingalegum, andlegum eða félagslegum ástæð-
um. Hin nýja vanheilsa birtist í formi mis-
notkunnar á eigin lífi og annarra, lélegri
sjálfsímynd, árásarhneigð, valdbeitingu og til-
iínningalausri hegðan. Þessi tegund vauheil.su
flæðir yfir eins og farsótt sem lesa má um og
sjá í fjölmiðlum nánast daglega. Nærri því
þriðja hver manneskja hefur sjálfsvígshugleið-
ingar einhverju sinni í líSnu.
Að skapa traust er sennilega miMlvægasta
félagslega verkefnið sem samfélagið, stendur
frammi fyrir í dag, bæði pólitísM og meðal að-
ila vinnumarkaðarins. Traust er tilfinning og
sannfæring fyrir því að aðstæður batni eða
verði a.m.k. eins góðar og mögulegt er. Skorf>
ur á trausti felur í sér vanhæfni til að takast á
við áhættur lifsins og óöryggi. Velferðar- og
heibrigðiskerfið verður að skapa traust. Fyrir
einstaklingana er það eigið eftirlit með sinni
andlegu heilsu sem er lyMlatriði. FinnsM
heilsusérfræðingurinn Aarons Antionovsky
telur miMlvægast til að geta teMst á við stöðu
sína í lífinu, að sMlja og finna að lifið sjálft
sMpti máli, hafi þýðingu. Því miður er margt í
nútíma samfélagi sem vinnur gegn og grefur
undan trausti. Starfsöryggi fer hverfandi. Fjöl-
skyldur riðlast. í rannsókn meðal skólabarna í
fimm löndum svöruðu 11% sænsku barnanna
spurningunni um hvort einhverjum þætti vænt
um þau, að svo væri aldrei. Maður veltir fyrir
sér hvort „stofnunin", leikskólinn eða skólinn
sé að verða fasti punkturinn í lífi margra barna
í þeim svokölluðu velferðarsamfélögum.
KannsM sá eini hjá mörgum börnum.
Allt mannlegt líf er umgirt reglum. Sumar
eru lögfræðilegar og byggjast á lögum og
samningum. Aðrar eru ósMáðar. Reglurnar
hafa það makmið að auka væntingarnar í
mannlegum samsMptum. Fyrirfram ákveðið
hegðunarmynstur köllum við siðvenjur. Þær
fjalla um hvað sé fáguð eða ófáguð hegðun.
Fylgi maður þessum reglum, hegðunar-
mynstri, er maður í sátt við umhverfi sitt og
virtur. Ef ekM er manni útskúfað. Sá sem
hugsar hefur hæfileika til að taka afstöðu út
frá skynsemi sinni.
Annar flokkur mannlegra reglna, hinar sið-
ferðislegu reglur, fjalla um hið góða eða hið
vonda. Með siðferði (ethic) er átt við hvað
manni ber að gera eða ber ekM að gera. Sið-
ferði er á nokkurn hátt sett yfir aðrar reglur
um mannleg samsMpti. Hótun um refsingu
gerir ekM manninn siðferðislega réttlátan.
Baráttan gegn siðferðisbrotum er háð með því
að höfða til hins góða í manneskjunni, með
upplýsingum og félagslegum þrýstingi. Sið-
ferði er sMlgreingin á siðferðisreglum (moral)
og endurspeglun á mikilvægi þeirra í mann-
legri hegðan. Siðferðisreglur fjalla um það sem
er gott og vont. Siðferði gerir ráð fyrir sam-
kennd milli manna það er ábyrgð sem gengur
lengra en hin lagalega. Hin klassíska saga úr
biblíunni um Kain og Abel; „Á ég að gæta
bróður míns?" endurspeglar hvaða ábyrgð ég
ber á því sem gerist í kringum mig.
Það eru tengsl milli þess hvernig fólM Iíður
og þeirra siðferðislegu reglna sem gilda. Þeit
sem menn eru háðir hverjir öðrum vakna
12     ŒSBÓK MORGUNBIAÐSINS ~ MENNING/USTIR 3. OKTÓBER 1998
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20