Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						Það var stóralvarlegt mál að Rósa fengi fullgild réttindi sem yfirsetukona og lausamennskubréf sem því fylgdi. Fyrir rétti þurfti hún að leggja hönd á hina helgu bók og vinna eið og hafði þó oft, rétt-
indalaus, verið sótt til kvenna í barnsnauð. Myndlýsingin er eftir Freydísi Kristjánsdóttur.
FULLGILD YFIRSETUKONA
OG 14 RBD SILFURS
EFTIRGISLAH. KOLBEINS
Fott segir gf ferð Varnsenda-Rósu austur Ásg og um
Víðidal ário 1836. Hitter miklu frásagnarveroara,
sem geroist í stofu hjá sýslumanni sólstöðudaginn þao
sama ár. Þriðjudagurinn sá var nokkur merkisdagur
fyrir Rósu og líklega líka nokkur tímamótadagur í_
sögu mannlífs í Húnavatnssýslu._________
VirETRARRIKI eins og það
' sem við bjuggum við síðast-
liðinn vetur hefir oft á fyrri
árum haft miMl áhrif á gang
mála. Veturinn 1835-36 lék
þannig við landsmenn að
i ýmsar ferðir í Húnavatns-
sýslu, sem ekki voru bein
lífsnauðsyn, frestuðust uns gróðurangan vor-
blíðrar veraldar lagði fyrir vit og af var létt
áþján vetrarbiturðar útmánaða og vordægra
sem þjakaði fólk og fénað vetrarlangt og langt
fram á vor. Hallgrímur djákni á Sveinsstöðum
í Þingi segir í veðurlýsingu sinni á árinu 1836
að veturinn hafi verið harðæri sem með hafís
um vorið hafi valdið því að „þá var fénaði fyrst
gefið korn með heyi að ráði Blöndals sýslu-
manns."
Það var því ekki fyrr en um sólstöður að
Rósa Guðmundsdóttir í Gottorp í Vesturhópi
lét söðla hest sinn til þess að ferðast austur í
Vatnsdal að sækja heim yfirvald Húnvetninga,
sýslumanninn Björn Auðunarson Blöndal.
Fátt segir af ferð hennar austur Ása og um
Víðidal þveran, austur með Víðidalsfjalli
stystu leið í stefnu á Flöguvað á Vatnsdalsá og
svo austur um ána og allt heim á hlað í
Hvammi.
Hitt er miklu frásagnarverðara sem gerðist
í stofu hjá sýslumanni sólstöðudaginn 21. júní
1836. Þriðjudagurinn sá var nokkur merkis-
dagur fyrir Rósu og líklega líka nokkur tíma-
mótadagur í sögu mannlífs í Húnavatnssýslu.
.Forsaga þess atburðar gæti byrjað þegar
Húnvetningurinn Jón Þorsteinsson tekur til
starfa í landlæknisembætti fyrir íslendinga.
Hann fæddist laugardaginn fyrir hvíta-
sunnu, 7. júní 1794, á framdalabýlinu Kúfu-
stöðum í Svartárdal og sleit þar barnsskónum
en átti fiest uppvaxtarár sín í Holti á Ásum.
Bessastaðaskóla lauk hann og settist á lækna-
skólabekk í Kaupmannahafnarháskóla haustið
1815 og lauk þar námi með góðum vitnisburði
1819 enda afburðanámsmaður.
I samræmi við það sem ýmsir landar hans
höfðu gert breytti hann nafni sínu og varð Jón
Thorstensen og lauk sínu merka ævistarfi svo
nefndur og skráður. Landlæknisstarfið hóf
hann á vordögum 1820. Þá þegar fór hann að
reyna að bæta og laga heilsugæslu á íslandi.
Landlæknarnir forverar hans höfðu einnig
reynt það eftir mætti. Vorið 1833 settist hann
við bréfagerð til stiftamtmanns og kom víða
við í tillögum um bætta heilsugæslu. Sérstak-
lega fór hann fram á úrbætur á kjörum ljós-
mæðra. Hann lýsti því ófremdarástandi sem
verðandi mæður yrðu að una vegna þess hve
fáar Ijósmæður væru uppfræddar og prófaðar
af lækni í ljósmóðurfræðum. Þegar kona þyrfti
á fæðingarhjálp að halda víðast í sveitum
landsins væri eina ráðið að senda til næstu
góðrar grannkonu og biðja hana að koma og
sitja hjá sængurkonunni uns barnið væri fætt
og gera því þá til góða eftir bestu getu af
brjóstviti einu saman eða þá að senda til ein-
hverrar af þeim „klóku kellingum" sem þætt-
ust vita nokkuð lengra en nef þeirra næði en
væru litlu færari eða brjóstvitrari. En hann sá
ekki fram á að ljósmæðrum myndi fjölga þrátt
fyrir þörfina vegna þess að laun væru lág og
tekjur óvissar og litlar fyrir lærðar ljósmæður
eins og málum væri háttað. Úrbóta væri ærin
þörf. Til skýringar fjallaði hann m.a. um það
hve lítið munaði nú um þá 100 rbd. (ríkis-
bankadali) silfurs sem ákveðið hefði verið að
prófaðar ljósmæður skyldu fá árlega af kóngs-
ins kassa til að skipta á milli sín skv. konungs-
bréfi 20. júní 1766. Þær hefðu ekki verið svo
margar þá, en nú kæmi ekki nema liðlega 3
rbd. silfurs í hlut hverrar og það væri lítið til
að framfæra sig af jafnvel þótt þeir foreldrar
sem yfirsetukonurnar þjónuðu launuðu fyrir
þjónustuna með 4 rbd. silfurs þeir sem best
væru megandi, 3 rbd. silfurs þeir næst best
megandi, 2 rbd. silfurs þeir lakar settu og 1
rbd. þeir sem enn lakar væru settir, en svo
ekki neitt þeir sem minnst mættu sín. Fyrri
landlæknar höfðu gert uppástungu um þannig
greiðslur til yfirsetukvenna löngu fyrr. Launa-
skrá í þeim anda gæti hafa verið til viðmiðunar
að einhverju leyti frá því að fyrst var stungið
upp á henni, þótt gera megi ráð fyrir því að
annar greiðsluháttur hafi verið á vegna þess
hve lítið var um peninga og þess vegna miklu
líklegra að hagfæringarnir, þ.e. fráfærðu
lömbin smáu sem aðeins nutu móðurmjólkur
svo sem 6 vikur af lambsævi sinni hafi verið
gjaldmiðillinn eða eitthvað annað sem bóndinn
hafði ráð á að láta í té af afurðum búsins eða þá
svo og svo margir fiskar eða jafnvel hertir
þorskhausar þar sem útvegsbændur nutu
starfs yfirsetukonunnar. En þeir voru víst
ekki margir sem voru greiðendur í hæsta
flokki. Líklega voru flestir í næstlægsta flokki.
Það sést vel á skattskránni í Þverárhreppi á
þessum árum, þar sem Ólafur á Vatnsenda var
einn af sex gjaldendum sem greiddu 5 rbd. í
skatt til sýslumanns af þeim 51 búanda sem í
hreppnum tíunduðu tekjur til skatts. Ólafur
og hinir fimm voru þeir tekjuhæstu. Þeir voru
miklu fleiri sem greiddu aðeins nokkra skild-
inga og því í lægri eða lægsta flokki.
Landlæknir færði ítrekuð rök fyrir því að
fjölga þyrfti enn yfirsetukonum. Hann hefði
verið sóttur til kvenna í barnsnauð þar sem
grannkonan góða sem sat yfir konunnni sem
vænti sín, fór með góðar bænir á meðan hún
beið en kunni engin ráð til að hjálpa ef fæðing-
	fir
	f8E
	re
	ar
	ha
	og hu
	ál
	hv
;	R(
i	ar
	gi
	Gi
	ef
	Þí
	í \
	so
	vi
	UI
	er
	M
	UI
	til
	le
	af
	fn
ít	fe
	fe
•)l	as
	le
i'i	ei
	fe
B	le
¦V	ai
rI	V(
	la
	ác
	10
	m
	se
	6r Ó
	ái
	t\
	Vi
	h
>i ;< n i	sl k S( ,.< ai a tí '3 a þ o r h r k n V s E f« g n P n b u t s U k h 3 t a
4     LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 10. JÚNÍ 2000
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20