Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 8. jślķ 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						HATIÐARDAGSKRA COLLEQIUM MUSICUM OG SUMARTONLEIKA

ISKALHOLTI UMISLENSKAN TONLISTARARF

SILFURÞRÁÐUR ÍS-

LENSKRARMENNINGAR

HÁTÍÐARDAGSKRÁ fyrstu

tónleikahelgar Sumartón-

leika í Skálholtskirkju að

þessu sinni er í samvinnu

við Collegium Musicum,

samtök um tónlistarstarf í

Skálholti, en á þessu

sumri er haldið upp á 25

ára afmæli Sumartónleikanna. Undanfarin

fjögur ár hefur verið unnið á vegum samtak-

anna að rannsókn á þeim menningararfi sem

fólginn er í sönglögum fyrri alda og er þar

um að ræða fyrstu heildarrannsókn á nótum

í íslenskum handritum.

Kári Bjarnason, sérfræðingur á handrita-

deild Landsbókasafns íslands - Háskóla-

bókasafns, er formaður Collegium Musicum.

Hann lýsir hátíðardagskránni þannig:

„A föstudegi og fyrri hluta laugardags er

megináherslan lögð á Mð talaða orð en þá

flytja erlendir og innlendir fræðimenn fyrir-

lestra um tónlist í íslenskum handritum og

um samsyarandi tónlistararf í Danmörku og

Noregi. Á laugardeginum kl. 14, þegar aðal-

hátíðardagskráin hefst, þá opnum við inn í

tónlistina, sem við höfum verið að rannsaka í

íslenskum handritum undanfarin fjögur ár.

Það má segja að við leyfum gestum að heyra

hvernig hin gamla gleymda íslenska tónlist

hljómaði - en líka hvernig nýtt vín er brugg-

að á gamla belgi. Reykjavík - menningar-

borg Evrópu árið 2000 styrkir okkur mjög

myndarlega, þannig að við áttum þess kost

að ráða sex ung tónskáld, þrjár konur og

þrjá karla, til þess að útsetja hvert um sig

fimm gömul lög og úrval þeirra útsetninga

verður flutt um helgina. Þetta þýðir að við

erum í senn að grafa upp rætur okkar ís-

lensku menningar, íslenskan tónlistararf, og

leitast við að miðla honum til komandi kyn-

slóða. Þá tekur við hefðbundin dagskrá

Sumartónleikanna og um kvöldið verður

sungið upp úr gömlum sönghandritum. Á

sunnudagsmorgninum verða sungnir nokkrir

morgunsöngvar úr sönghandritum og dag-

skránni lýkur með hátíðarmessu, þar sem

við reynum að draga inn í hefðbundna

messu áður óþekkt lög. Þar eru meðal ann-

ars lög sem Jón Þórarinsson tónskáld telur

að séu sett saman af séra Oddi Oddssyni á

Reynivöllum sem var fæddur um 1565."

Geymd og

gleymd handrit

I dag verður ennfremur opnuð í Skálholti

sýning á nokkrum þeirra handrita sem nótur

og tónlistartengt efni hefur fundist í. „Og

þar til viðbótar eru dregnar fram glæsilegar

myndir úr íslenskum handritum. Þetta er

gert til þess að draga það fram að þegar far-

ið er ofan í íslensk handritasöfn kemur í ljós

að þar er fólginn silfurþráður íslenskrar

menningar, sá þráður sem þjóðin óf öldum

saman, kynslóð fram af kynslóð og menn

báru áfram af sjálfum sér. Þetta eru sálmar

og söngvar Guði til dýrðar, myndir og

skreytingar sem bera djúpa trúarlega skír-

skotun," segir Kári. „Við sem stöndum á bak

við þessa rannsókn í Skálholti erum í raun

að segja að íslenskur menningararfur hafi

grafist undir í handritunum. Um miðja 19.

öld þegar ýmsir menn tóku að safna íslensk-

um handritum og kalla eftir þeim, þá fóru

þau úr hinum vinnulúnu höndum þjóðarinn-

ar og varð fyrir vikið bjargað^ - en gleymt.

Þau voru geymd og gleymd. íslensk menn-

ing er eins og ísjakinn - það er ekki nema

órlítið brot sem stendur upp úr. Það er svo

sáralítið prentað, ýmist í Skálholti eða á

Hólum, öldum saman, að menn miðluðu

menningunni í hinum skrifuðu skræðum.

Síðan þegar handritin komast í öruggt skjól

handritasafnanna lokast þau þar inni - og þá

fær bara hluti af þeirri menningu sem í þeim

er að lifa. Það eru íslendingasögurnar,

Eddukvæðin, o.s.frv. - hið skrifaða orð - en

tónlistin og myndlistin gleymist vegna þess

að  það  er  ekkert  auga  vakandi  í  hand-

Trú og tónlist í íslenskum handritum er yfirskrift fyrstu

tónleikahelgar Sumartónleika í Skálholtskirkju sem nú

er gengin í garð. MARGRÉT SVEINBJÖRNSDÓniR

ræddi við Kára Bjarnason, formann Collegium Mus-

icum, um hátíðardagskrá helgarinnar, málþing um ís-

lenskan tónlistararf og sýningu á íslenskum tónlistar-

handritum sem opnuð verður í Skálholti í dag.


Á sýningu sem opnuð verður í Skálholti í dag gefur m.a. að líta mynd af þessari síðu úr handriti

salma- og kvæðasafns sem skrlfað var um 1800 af Vlgfúsl Jónssynl Scheving (1749-1834).

ritasöfnunum  sem horfir  á þennan heim.

Þannig að við höldum því fram að í þessum

rannsóknum séum við ekki að draga fram

staka mola úr fortíðinni sem fyrir tilviljun

hafi gleymst, heldur

séum   við   að   draga

fram    samhengi    ís-

lenskrar   menningar,

samhengi hinnar trú-

arlegu hugsunar sem

var miðlað í sálmum

og      söngvum      og

myndum öldum sam-

an. Við höfum farið

kerfisbundið yfir öll

íslensk  handrit  sem

varðveitt eru í Þjóð-

arbókhlöðunni,      frá

1100 og fram  á 19.

öld og höfum dregið

saman í gagnagrunn á þriðja þúsund færslna

um  íslenska  tónlist.  Við  erum  líka  með

gagnagrunn um myndlist sem í eru um þús-

und færslur. Þetta verkefni fjallar um að

draga fram þá hlið menningarinnar sem hef-

ur verið í skugganum fram til þessa, þ.e.a.s.

þá hlið sem snýr að tónlist og myndlist,

vegna þess að menn hafa einfaldlega gleymt

að horfa á hana."

Söngur þjóðarinnor

hefur verið hljóður

„í Landsbókasafni eru 15.000 handrit og

það er seinunnið verk að fara í gegnum þau

öll. Við í Skálholti höfum verið svo lánsöm

að hafa getað haft milli 20 og 30 manns í

starfi við að fara í gegnum þessi handrit og

afraksturinn er ævintýri um íslenska menn-

ingu," segir Kári,

„þegar við byrjuðum

sáum við fyrir okkur

að það væri kannski

hægt að ráða eins og

einn góðan kven-

mann!"

En þó að nú sé

búið að fara í gegnum

öll handritin og til sé

orðinn mikill gagna-

grunnur er margt

eftir enn. „Það sem

þarf að gera er að

vinna úr þessu og

fyrsta verkefnið í

úrvinnslunni er að koma þessum arfi í hend-

ur ungra tónskálda. Vegna þess að listin er

dauð nema hún sé í sífelldri endursköpun og

það er í þessari endursköpun sem við

finnum kjarnann í því sem við erum að

draga fram, hvað lifir og hvað er sístætt,"

segir Kári. Hann segir að það sem hafi kom-

ið sér mest á óvart sé að í þeim þúsundum

sálma- og kvæðabóka sem varðveitt eru í

handritasöfnunum sé ekki að finna nótur

nema á stöku stað. „Hins vegar er þar nán-

ast alltaf að fmna lagboða - alveg eins og við

sjáum í sálmabókinni núna, þar sem stendur

t.d. fyrir ofan sálm að hann skuli syngjast

eins og „Allt eins og blómstrið eina". Þetta

segir mér að íslensk kvæða- og sálmahandrit

eru söngbækur þjóðarinnar - söngur þjóðar-

innar hefur verið hljóður og nú þegar við

drögum hann fram kemur í ljós að hann er

miklu víðfeðmari en þetta brot af söngnum

sem er prentað. Vegna þess að allt fram til

1776 er bara ein prentsmiðja í landinu, ým-

ist í Skálholti eða á Hólum, sem prentar

bara opinbert efni, meðan söngur þjóðarinn-

ar er einungis varðveittur á vörum og i

handritum," segir Kári, sem hyggst ekki láta

staðar numið við þau handrit sem varðveitt

eru í Þjóðarbókhlöðunni.

Rannsóknastofnun í

helgisiðafræðum í Skálholti

„Við eigum enn eftir að fá styrki til að

fara út í heim, því það eru hundruð íslenskra

handrita til úti í heimi sem þarf að rannsaka.

Hér þarf að gera stórátak og nú er komið að

kirkjunni að taka þennan menningararf upp

á sína arma og búa honum farveg."

Að sögn Kára mun Sigurður Sigurðarson

vígslubiskup í dag kynna nýstofnaða Rann-

sóknastofnun í helgisiðafræðum sem valinn

hefur verið staður í Skálholti. „Henni verður

ætlað að finna þessum mikla arfi farveg inn-

an kirkju og kristni. Það er ástæðulaust að

vera að draga þennan arf ef hann er ekki

nýttur," segir Kári sem fagnar tilkomu hinn-

ar nýju stofnunar. Þá kveðst hann vonast til

þess að hægt verði að gera myndlistinni

sams konar skil og tónlistinni, en til þess

þurfi bæði fjármagn og skilning, sem hingað

til hafi hvort tveggja verið af skornum

skammti til þessa. „Við verðum að sjá hvað

gerist en myndlistardæmið er miklu stærri

pakki," segir hann.

Einblínt ó bókmenntirnar

á kostnað annarra lista

Kári segir það merkilegt með bókmennta-

þjóðina íslendinga að svo virðist sem ein-

blínt hafi verið á bókmenntirnar á kostnað

annarra lista. „Jafnvel Arni Magnússon

hafði ekki álit á hinni gömlu tónlist, hann

tók heil skinnhandrit með tónlist, reif þau og

notaði sem kápu utan um sín verðmætu

pappírshandrit." Kári segir íslenskan tón-

listararf í raun hafa koðnað niður í skeyting-

arleysi þjóðar sem varðveitti handritin en

gleymdi innihaldinu. „Það er hin hliðin á

bókmenntaþjóðinni sem elskar hinn skrifaða

texta en gleymir hinu, tónlist og myndlist."

Kári segir að nú sé komið að ákveðnum

vatnaskilum í starfi Collegium Musicum.

Fyrir dyrum standi að byggja upp í Skál-

holti framtíðarheimili íslensks tónlistararfs,

þar sem menn geti sótt í hann, rannsakað

hann og miðlað til nýrrar kynslóðar. „Við

munum halda áfram að draga fram sam-

hengi íslenskrar menningar, sem verður

ekki gert sýnilegt fyrr en búið er að skila til

þjóðarinnar þeim handritum sem kallað var

eftir til Kaupmannahafnar um miðja 19. öld.

Markmið okkar er að skila þjóðinni aftur

eigin menningu," segir hann.

Kári kveðst að lokum vilja leggja áherslu

á að þetta verkefni Collegium Musicum sé er

samvinnuverkefni með Helgu Ingólfsdóttur

og Sumartónleikunum. „Og það hefði aldrei

orðið til ef Helga hefði ekki rutt brautina

fyrir 25 árum og gert mögulegt að menn

beindu athyglinni að íslenskri tónlist. Það er

þessi samvinna þeirra sem þekkja til hand-

rita og þeirra sem þekkja til tónlistar sem

hefur gert alveg nýja sköpun mögulega,"

segir hann.

Menntamálaráðherra, Björn Bjarnason,

mun flytja ávarp á hátíðardagskránni en

hann hefur, að sögn Kára, styrkt starf sam-

takanna dyggilega þau fjögur ár sem það

hefur staðið yfir og meðal annars veitt öflug-

an stuðning á lokasprettinum til að taka há-

tíðina upp. „Þannig eigum við þess kost að

miðla menningararfinum áfram til komandi

kynslóða."

6     LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 8. JÚLÍ 2000

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20