Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						p—
•nmmi ítgnttt
úi íiutö txítttítís antttttttt
|||m mínt ttt tcmpítc fttöj
ftftttm cttts tton triit
Fyrsti Davíössálmur, upphafsstafur og myndlýslng. Gotneskur stíll frá 14. öld.
_______+
f/, i«rlðglioíff^ftrl8iiíölsp|
i: ÍtíkciftcjK'lniyft'ii^í
- %l)irm«a9ftfiöft^íw
d' :p8i» ^útTunitepf f)
íjtterífeil
efrmttta
¦..¦¦I-   -^ •»? ^ .^t
Myndlýslngar í íslenskum handritum eru elsta grein fslenskrar myndllstar. Myndir af sögupersónum em oft fellda
haf sstaR eins og hér sést: Ungur maður tekur vlð föður sfnum og baml til framfærslu. Ur Jónsbókariiandriti (Sk;
AHUGI á fornri menningu
þjóða hefur farið vaxandi
undanfarin ár og hafa ferða-
lög til framandi menningar-
svæða oft orðið til þess að
opna augu manna fyrir
menningu eigin þjóðar. Einn
merkasti menningararfur
okkar er miðaldahandritin, en þrátt fyrir að þau
fái mikla umfjöllun hafa myndlýsingarnar í þeim
verið minna kynntar. Myndlýsingarnar gefa þó
til kynna að handritaskrifarar okkar hafa fylgst
vel með straumum og stefnum í myndskreyt-
ingum á handritum í Evrópu á miðöldum.
Fyrstu myndlýsingarnar sem þekktar eru í ís-
lenskum handritum eru frá um 1200 og koma
fram í handritabrotum úr Physiologus og Róm-
verja sögu og þykir stíllinn í þeirri bók bera vott
um engilsaxnesk áhrif. Myndirnar þykja mjög
faglega unnar og bera með sér að skreytinga-
listin hafi þá þegar verið orðin vel þróuð hér á
landi.
Myndlýsingar í handritum eiga sér forna
sögu, þær voru iðkaðar á dögum Forn-Egypta
eins og sjá má í „Bók hinna dauðu" sem er frá
1250 f. Kr. í þessum egypsku bókum, sem eru
uppvafðar bókarollur úr papýrus, eru myndlýs-
ingar sem áttu að leiðbeina hinum látnu í næsta
lífi. „Lýsing" í handritum þýðir að handritin
voru skreytt með litríkum teikningum, glæsi-
legum upphafsstöfum og máluðum „miniature"
en svo nefndust myndskreytingar í fornum
handritum og fengu nafn sitt af rauða litnum
sem notaður var. í dag er „miniature" notað yfir
litlar myndir. Myndlýsingar í handritum hafa
farið í gegnum mörg þróunartímabil og stfl-
breytingar í aldanna rás og renna þau oft saman
svo ekki er auðvelt að greina hvenær ný stflgerð
hefur tekið við af annarri eldri. Myndlýsingar
handrita voru iðkaðar á tímum Grikkja og Róm-
verja og frá þeim þróuðust stflgerðir sem hðfðu
mikil áhrif víða í hinum kristnu löndum á miðöld-
um. Bókagerð er talin hafa þróast fyrst á skipu-
EFTIRMARGRÉTI
ÞORVALDSDÓTTUR
Elstu myndlýsingarnar í íslenskum handritum
eru frá um 1200, en myndlýsingar í handritum
eiga sér forna sögu, eða allt frá dögum Forn-Egypta.
Þetta form myndlistar blómstraði glæsilega
í keltneska stílnum sem þróaðist á Irlandi á 6. öld,
en síðar fengu myndlýsingar á sig einkenni
sem kennd eru við Karlamagnús, rómanskan stíl,
endurreisnina og gotneskan stíl.
»*>«*

0 euoa
Tttifaxdi etpeoKjjjjixip
asinampiíiijs cazv lucltnj
ho SemnoDcdisapulus
SamidoxnjTn niJSJiahet
legan hátt í hinni fornu Alexandríu í Egypta-
landi undir verndarvæng Ptolemaic konunga
sem réðu yfir Egyptalandi frá 300-30 f. Kr.
Bókagerð var einnig talsverð á tímum Agást-
usar keisara í Róm og frá Rómartímanum hafa
varðveist góð sýnishorn af bókum um vísindi,
læknisfræði og klassísk verk. Flestar bækur
sem varðveist hafa eru frá miðöldum og eru um
kristileg efni og voru þær búnar til og varð-
veittar í klaustrum. Fyrsta myndskreytta hand-
ritið um kristileg efni sem varðveist hefur er
Bók Genesis rituð á grísku á 5. öld og er hún
geymd í konunglega bókasafninu í Vín. Úr henni
hafa varðveist 26 blöð úr kálfskinni, purpuralit-
uðu, með 88 myndum og gull- og silfurletruðum
texta.
Myndskreyttar helgisiðabækur gegndu mik-
ilvægu hlutverki við útbreiðslu kristninnar. Þær
voru skrifaðar guði til dýrðar og gerðu mynd-
skreytingarnar prestum auðveldara að ná at-
hygli fólksins í kirkjum og boða hið heilaga orð.
Mikil áhersla var lögð á að klaustur og kirkjur
ættu veglegar helgisiðabækur og virðist svo
einnig hafa verið hér á landi. í elsta máldaga
Hólakirkju frá 1318 er þess getið að 80 kirkjur
eigi að meðaltali tíu helgisiðabækur sem nú eru
að mestu glataðar. í handrit voru aðallega notuð
lambskinn (pergament) og kálfskinn (vellum) og
forn gerð af pappír (papýrus). í alfræðibók
Colliers segir að notkun á pergamenti hafi verið
ævaforn. Eumenes II sem var konungur í
Pergamum í Mysiu (Mið-Austurlöndum) um 150
f. Kr. er sagður hafa endurvakið notkun á
pergamenti til bókagerðar. Sagan segir að hann
hafi haft mikinn áhuga á að byggja upp stærra
og betra bókasafn en bókasafnið í Alexandríu, en
Lindisfarne-guðspjöllin voru skrlfuð í munka-
klaustri á Norðumbralandi laust fyrir árið 700.
Potelomy Epiphanes konungur hafi í afbrýði
harðneitað að láta papýrus af hendi. Eumenes
hafi þá ákveðið að pergament, þ.e. skinn, yrði
notað í stað papýrus, en hann kom frá Egypta-
landi og er talið að hann hafi verið notaður þar í
3000 ár. Papýrus er því mun eldri en bæði lamb-
og kálfskinn sem bókfelH handrit. Papýrus var
notaður í Grikklandi, á ítalíu og í öðrum Evr-
ópulöndum allt fram á miðja tíundu öld, og þá
aðallega til bréfaskrifta og í reikninga en einnig í
bækur. Stundum var blöðum úr kálfsMnni
brugðið á milli blaðsíðna úr papýrus, til stuðn-
ings. Til eru sjö til átta slflcar bækur á evrópsk-
um söfnum.
Kálfskiiin var eftirsóttara til bókagerðar en
lambskinn þar sem það þótti bæði þynnra og
stífara. Skinn af ófæddum kálfum var kallað „ut-
erine vellum", þótti það þynnst og fínast og er
MYNDLYSINGA
20     LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 23. DESEMBER 2000
4
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40