Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						4
háUWjóp aftur niður tröppurnar.
Helgi stóð upp við annan vegginn í undir-
göngunum, og fyrir firaman hann voru þrír slán-
ar í svörtum leðurjökkum.
Helgi talaði hátt og var illúðlegur á svipinn:
Ef þið haldið að það sé ykkar hlutverk að
^kenna mér, hvernig ég eigi að hegða mér í heim-
inum, þá er nú ekki nóg að vera þrír. Getið þið
ekki fundið fleiri aumingja til að eiga við mig?
Einn hinna svartklæddu ætlaði að rjúka á
Helga, en þá var þrifið í jakkann hans til að
halda aftur af honum. Sá sem það gerði, virtist
einhvers konar foringi.
Já var það ekki, sagði Helgi. Ætli það sé ekki
best að fara sér hægt. Hvernig væri að ná í fleiri?
Er það ekki ykkar siður Þjóðverjanna? Eintómar
heMtís gungur, ef þið hafið ekki SS á bak við
ykkur.
Nú sáu þessi náungar okkur koma hlaupandi.
Foringi þeirra horfði á Helga, bar hægri hönd-
ina upp að gagnauganu, bankaði á það með vísi-
m fingri, og sneri svo fingrinum nokkrum sinnum.
Við förum, sagði hann. Látum þennan fulla
hálfvita röfla við sjálfan sig. Hann skilur ekM
einu sinni sjálfur, hvað hann er að segja.
Svo snerist hann á hæli og skundaði burt
ásamt félögum sínum.
Helgi minn, sagði ég. Það er verst að það skuli
ekki vera lengur neinn þýskur her. Þú værir
annars vís með að skora alla Wehrmachtina á
hólm.OgWaffen-SSlíka.
Ég er búinn að fá nóg af þessum helvítis
labbakútum, sagði Helgi. Þeir þurfa að læra að
skammast sín. Þessir djöflar ætiuðu áreiðanlega
aðrænamig.
Við fórum upp úr göngunum, röltum yfir
Stachus og út eftir Sonnenstrasse yfir á Sendl-
ingertor Platz, þar sem Óttar áttí heima. Þegar
við komum upp til hans, sagði konan sem leigði
ar honum, að landi hans vasri kominn og hún hefði
leyft honum að fara inn í herbergið hans. Það er
vonandi í lagi? Þetta virðist vera sómapiltur.
Lilli stakk upp á því, að við stríddum Benna
svolítið, úr því að hann hefði platað okkur svona
illilega. Hann þekkti okkur ekkert nema Óttar.
Óttar var hálftregur, en sagði svo allt í lagi, ef
þið farið ekM illa með hahn.
Við Lilli rifum upp hurðina og strunsuðum
inn í herbergið. Benni var háttaður ofan í rúm,
en hrökk við, settist upp með rykk og starði á
okkur stórum augum.
Ég spurði hann á sænsku vad i helvete hann
væri að gera hér i min systers sáng, og það væri
"*> réttast að kasta honum ut genom fönstret
Benni opnaði munninn í forundran og reyndi
svo að afsaka sig á dönsku og útskýra, að hann
hefði haldið að vinur sinn Óttar byggi hér og...
Vilken jávla Óttar? sagði ég.
Óttar, sagði Benni, íslendingur, vinur minn.
Ég er að heimsækja hann.
Hár finns inga satans islanningar, sagði ég,
och nu kastar vi dig ut genom fönstret
En þá birtíst Ottar í dyrunum og sagði að
þetta væri orðið nóg, strákar.
Við skelltum upp úr.
Ég rétti Benna höndina og bauð hann velkom-
inn í þetta ríki sem ekki væri lengur númer þrjú,
og hefði ekkert númer lengur, en væri annað
Þýskaland - land menningar og lífsgleði, og nú
skyldi hann koma sér á lappir og sýna að hann
væri íslendingur. Nú skyldum við fara tíl Krist-
m ínar doktors og fá okkur búrgúndara, eins og þeir
nafnarnir Hreggviðsson og Marteinsson forðum.
Og hann þyrftí ekkert að vera hræddur um, að
hann yrði látinn borga með stígvélunum sínum.
Benni horfði stórum augum á Óttar og mig tíl
skiptis. Hann vissi greinlega ekM hverju hann
ættiaðtrúa.
En þegar Óttar sagði honum sólarsöguna um
kvöldævintýri okkar, dreif hann sig á fætur og
klæddi sig. Og við fórum á búlu handan við hornið
í þeirri vafasömu götu Sendhngerstrasse, þar
sem stúlkur voru sums staðar ektó feimnar við að
fækka fötum og láta fala bliðu sína.
Búlan okkar var að vísu ekki svoleiðis staður.
Þangað fer maður tæpast með ungan mann í guð-
fræði. En þetta var glaðvær búla, sem við þekkt-
um, þar sem ungt fólk þyrptíst saman að
skemmta sér. Og við skemmtum okkur dágóða
jyStund og drukkum vín, þótt ekki væri það búrg-
undarinn þeirra Jónanna. Við runnum inn í hóp
ungs fólks, og ég man það síðast frá þessum stað,
að Lilli var að bjóðast til að kenna laglegri stulku
grænlensku. Mér sýndist hún taka því svona
mátulegavel.
Svo var Benni orðinn þreyttur, og við vorum
allir orðnir þreyttir.
Þeir Óttar fóru inn, en við Helgi og Lilli geng-
um út á torgið. Það var enn stíllilogn, en kafaldið
hafði færst í aukana. Þessar stóru hægsvífandi
flygsur voru orðnar svo þéttar, að rétt grillti í
götiújósin. Úti á miðju torginu lagðist Helgi endi-
langur á bakið með útrétta handleggi, eins og
hann væri að búa til engil í snjónum. Svo galopn-
•aði hann munninn og lét snjóa upp í sig. Allt í einu
fór hann að syngja. Hann söng hægt og skýrt,
tærriröddu:
Anderes Deutschland uber alles, uber alles
aufderWelt...
Það Þýskaland var nú algerlega hulið snjó.
Höfundurinn er prófessor við Háskóla íslands.
BREFFRAÞOR-
BERGITIL RITHAND-
ARFRÆÐIKONU
ÞÝÐING ÚR ESPERANTO: KRISTJÁN EIRÍKSSON
ÞAÐ ER alkunna að Þórbergur
Þórðarson var einhver eldleg-
asti boðberi alþjóðamálsins
esperantos hér á landi og helg-
aði því um': árabil nær alla
krafta sína. í fyrsta sendibréf-
inu, sem hann skrifar á esper-
anto (líklega til Hailbjarnar
Halldórssonar) og dagsett er 19. júlí, 1926
segir hann: „Ég er að hugsa um að hætta að
skrifa á íslenska tungu og gerast alþjóð-
legur höfundur á esperanto. Það er stór-
kostleg hugmynd. Þá munu menn geta lesið
hin viðurstyggilegu verk mín jafnt í Japan
og Kína sem í ÖnundarfirðL . . . Hvers
vegna ætti ég að skrifa fyrir Islendinga. Að
skrifa nytsamar bækur fyrir íslendinga er
eins og hella úr einum hjólbörum af kúa-
mykju yfir Góbíeyðimörkina."
Og á næstu árum, allt til 1937, beindi
hann atorku sinni óskiptri að esperanto.
Mestum tíma varði hann til kennslu- og út-
breiðslustarfa, skrifaði og gaf út þrjár
kennslubækur og einnig bókina Alþjóðamál
og mátteysur, mikið áróðurs- og upplýs-
ingarit um esperanto. Þá vann hann í mörg
ár að íslensk - esperantískri orðabók sem
aldrei kom út en var orðin um tuttugu þús-
und seðlar þegar hann lét staðar numið. Er
safn þetta ekki síður merkilegt fyrir ís-
lenska tungu en esperanto. Það er nú varð-
veitt á handritadeild Landsbókasafns. Auk
þessa skrifaði hann ýmis bréf og ritgerðir á
málinu og hefur sumt af því birst með öðr-
um verkum Þórbergs í íslenskri þýðingu
hans sjálfs. Nægir þar að nefna: Þrjúþús-
und þrjúhundruð sjötíu og níu dagar úr lífi
mínu, Heimspeki eymdarinnar og Bréf ttt
nazista. Þá þýddi Þórbergur allnokkurt safn
af íslenskum þjóðsógum á esperanto og
skrifaðist á við erlenda esperantísta. Eru til
afrit hans af sumum þeirra bréfa er hann
sendi vinum sínum ytra.
Nokkuð af því, sem Þórbergur ritaði á
esperanto en ekki birtist að honum lifandi,
hefur verið gefið út í tímaritinu La Traduk-
isto. Það hófgöngu sína á afmælisdegi Þór-
bergs, 12. mars 1989, og er ttteinkað honum.
í pví eru nær eingöngu birtar þýðingar úr
íslensku á esperanto og úr esperanto á ís-
lensku.
Hér á eftir fer þýðing á fyrsta þriðjungi
bréfs Þórbergs ttt óþekktrar rithandar-
fræðikonu í útlöndum. Svo virðist sem hann
hafi áður sent henni sýnishorn af rithöndum
nokkurra manna og hafi hún reynt að ráða í
skapgerð þeirra út frá fræðum sínum. I
bréfinu bregst Þórbergur við þeim skap-
gerðarlestri. Þessi hluti bréfsins hefur áður
birst bæði á esperanto og í íslenskri þýð-
ingu Kristjáns Éiríkssonar í 34. tölublaði La
Tradukisto. Er það hér birt með góðfúslegu
leyfi Máls og menningar og ritstjórnar La
Tradukisto.
Reykjavfk 1932,
á þeim helgum degi,
er vor mikli Jesús
mettaði fimm þúsund manns.
I
Heiðraða rithandarfræðikona!
Undanfarna sex daga hef ég legið sjúkur í
okkar árlega kvefi. Þessi skammarlegi ósig-
ur lífsins hefur gefið mér ágætt tækifæri til
þess að efna gamalt loforð um nokkrar
hneykslissögur. Og nú þegar mér er batnað
hreinskrifa ég á þessi blöð þau uppköst sem
ég setti á önnur blöð á meðan ég lá á bakinu
með 39 stiga hita. Ég hef bréf mitt á nokkr-
um minnisverðum atvikum úr lífi háttvirtra
rithandarviðfangsefna þinna.
II
Nikolína Árnadóttir var einu sinni ung og
falleg, guðhrædd mær, eigandi sér þúsundir
Svo virðist sem Þórbergur
hafi áður sent rithandar-
fræðikonunni sýnishom
af rithöndum nokkurra
manna og að hún hafi
reynt að ráða í skap-
gerðþeirraútfrá
fræð
um sinum.
fánýtra drauma, eins og allir, sjáandi lífið
gegnum fölsk gleraugu hins heimska upp-
eldis. Faðir hennar var kaupmaður og miðl-
ungi vel þokkaður spekúlant. Móðir hennar
var komin af grónu ríkisfólki, fhaldssömu að
eðlisfari, staðföstu í skapi, fornu í hugs-
unarhætti. Eitt sinn voru þau hjónin í góð-
um efnum. En „illur fengur illa forgengur"
og með árunum runnu eignir þeirra burt
eins og vatn í sand.
I fyrstu bjó fjölskyldan í smábæ á Vest-
fjörðum þar sem presturinn og kaupmað-
urinn voru mikilvægustu skepnur alheims-
ins, þar sem fólkið hafði í tíu alda rás verið
hert af galdramætti djöfulsins og þrotlausri
baráttu við öldur sjávar. En árið 1915 flutt-
ist fjölskyldan til Reykjavfkur og þar hefur
hún átt heima síðan.
Um þessar mundir stundaði nám við
Menntaskólann í Reykjavík ungur sveinn,
laglegur í andliti og með heillandi rödd.
Skáldgáfu hafði hann einnig og hann var
skínandi upplesari. Hann sagði draugasögur
af svo mikilli list að menn skynjuðu nálægð
hinna hræðilegu afturgangna og engu var
líkara en andrúmsloftið fylltist af braki nak-
inna beinagrinda og mettaðist grafarþef. En
annað hné hans var stíft af völdum berkla
sem hann hafði einhvern tímann fengið og
var hann því orkusmár til vinnu. Hann var
skínandi fátækur og sagt var að hann ynni
fyrir sínu daglega brauði með því að láta
greiðasölukonum ást sína í té.
Þessi sveinn fann einhvern veginn hinn
þrönga stíg að foreldrahúsum Nikolínu. Þar
fékk hann fæði á seinni árum sínum í
menntaskóla, í þetta skipti ekki vegna ástar
á húsmóðurinni - enda hún orðin gömul -
heldur má þakka það einhvers konar eining-
arsambandi við ungfrú Nikolínu. Og fjjót-
lega eftir að hann tók stúdentspróf gengu
þau í hjónaband. Og mitt í ölvun hveiti-
brauðsdaganna fóru þau til Þýskalands,
hann til að leggja stund á bókmenntir, hún
til að hlýðnast skipun vors himneska föður
og bæði til þess að njóta í leynum draums-
ins um neðri mörk ástarinnar.
Þau reistu hjónarúm sitt við hliðargötu í
Leipzig. Og í nokkur ár lifðu þau þar í „heil-
ögu samræmi". Hinn gáfaði eiginmaður fékk
dálítinn styrk frá íslenska ríkinu til að nema
þýskar bókmenntir og hin trúfasta eig-
inkona var studd af föður sínum til þess að
halda áfram að hlýðnast skipun vors
himneska herra. Þetta var á tímum lágs
gengis í Þýskalandi. En skyndilega jókst
gildi peninganna. Vegna þessa varð stuðn-
ingurinn sem faðir hennar hafði látið í té
næstum að engu og styrknum frá ríkinu var
um það bil að ljúka.
Þá féll hinn ungi eiginmaður í arma
þýskrar fegurðardísar og nokkru seinna
varð ósamræmið milli hinna útslitnu hús-
gagna til þess að skilja hjónin endanlega að.
Með brostið hjarta sneri hún aftur til ís-
lands en hann vinnur ennþá, berklaveikur,
fyrir sínu daglega brauði í Þýskalandi, alltaf
jafn harðákveðinn í þeirri ætlan sinni að
byrja á morgun á hinu sígilda meistaraverki
sínu.
I mörg ár leið Nikolína miklar hjartakval-
ir. Og oft varð hún að liggja langtímum
saman í rúminu vegna þessara þjáninga. Á
seinustu árum er heilsa hennar miklu betri
þrátt fyrir nokkur misheppnuð ástarævin-
týri sem hún hefur orðið að ganga í gegnum
annað slagið. En hvernig sem örlagahjólið
veltist er Nikolína alltaf í góðu skapi,
greind, fyndin og hugrökk. Og hún óttast
hvorki Guð né hans afhaldskumpána við
elda helvítis.
Ég hygg að lesturinn úr rithönd hennar
sé nokkuð góður. Samt verð ég að við-
urkenna að ég þekki hana ekki nægilega vel
til að dæma fullkomlega um það. Ég hef
alltaf forðast að vera einn með Nikolínu því
þá verða hennar eigin tilfinningar og að-
stæður svo yfirþyrmandi að ekki er hægt að
tala um það. Sjálf kvartar hún um rithand-
arlesturinn. Reyndar viðurkennir hún að
hann standist að vissu marki en sé þó ábóta-
vant. Hún þekkir sig í honum að hluta en
telur þó nokkuð skorta á lýsinguna. Til
dæmis segist hún vera mjög trúhneigð og
músíkölsk. En ekki er vikið að þessum eig-
inleikum í rithandarlestri hennar.
Leyfist mér að lokum að bera fram eft-
irfarandi spurningu.
Er ekki unnt að greina alvarlegan, lang-
vinnan sjúkdóm, líkamlegan eða andlegan, á
rithöndinni?
Og með því lýk ég sorgarsögu Nikolínu
Árnadóttur.
III
H. Laxness, hvers fullt nafn er nú Hall-
dór Kiljan Laxness, er rithöfundur og þó
einkum sagnahöfundur. Faðir hans var mús-
íkalskur hjartagæðingur og vann sem vega-
vinnuverkstjóri hjá ríkinu. Seinustu árin
sem hann lifði var hann einnig bóndi á bæn-
um Laxnesi, nokkra kílómetra frá Reykja-
vfk. Kona hans og móðir Laxness er mikil
húsmóðir og snjöll fjármálakona, að minnsta
kosti í eigin þágu.
Laxness hóf nám í Menntaskólanum í
Reykjavík en þegar hann var kominn í 4.
bekk varð hann að leggja lærdóminn á hill-
una vegna skakandi þrýstings skáldlegra
vinda.
Ungur hóf hann rithöfundarferil sinn.
Fyrsta bók hans var stutt skáldsaga þar
sem nokkrar sögupersónanna frömdu sjálfs-
morð vegna óhamingjusamrar ástar en ekki
hef ég heyrt að þeim hafi tekist að fá nokk-
urn lesanda til að farga sér. Eftir þessar
blóðsúthellingar þrammaði hið unga skáld
eftir götum Reykjavfkur með hátíðlegan
svip, nefklemmur af gulli og breiðan heldri-
mannaflibba tautandi við sjálfan sig: „Ég
óska mér ekki frægðar en yrði ánægður að-
eins ef vegfarendur segðu: í þessari ásjónu
býr eitthvað mikið."
Skömmu seinna hefst nýtt tímabil í lífi
Laxness. Tvisvar fer hann utan og dvelur á
ýmsum stöðum í Norður-Evrópu. Sú ar-
istókratíska farsótt geisaði þá um mörg
norðlæg lönd að uppgjafa rithöfundar og
listamenn leituðu skjóls hjá hinni katólsku
kirkju fyrir þjáningum helvítis eftir dauð-
ann. Til að fylgja tískunni ákvað Laxness
einnig að bjarga sálu sinni á þennan hátt.
Þess vegna snerist hann til katólskrar trúar
í annarri utanferð sinni og dvaldi um nokk-
urt skeið við mikla guðrækni í klaustri einu
í Lúksemborg. Til þess að skola sem ræki-
legast af sér sinn gamla Adam kastaði hann
föðurnafni sínu og lengdi í staðinn persónu-
leika sinn með fjórum nýjum. Er hann gekk
inn í klaustrið nefndist hann Halldór Guð-
30     LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 23. DESEMBER 2000
4
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40