Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 256. Tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir

						vtsm
Mánudagur 19. nóvember 1979
Hvaö er ayatollah?
I hinu nýja stjórnlagauppskasti Irans var sam-
þykkt, að ,/Svo lengi sem Herra þessa tima — hinn
duldi Imam — ekki er til staöar, skal titillinn „staó-
gengill, vararíkisstjóri og imam" falla í skaut
Khomeini."
Stjórn ríkisins verður fengin „hinum réttláta,
fróma, upplýsta, djarfa og vísa guðfræðingi, sem
viðurkenndur er af meirihluta þjóðarinnar sem leio-
togi hennar".
Ef betur er gluggað í uppkastið að nýju stjórnar-
skránni, má sjá að valdahlutföllum er hliðrað til. I
upphafi eiga hinir löglærðu „mujtahidun" að vera í
fylkingarbrjósti, en undir lokin ber á því að völdunum
er þjappað á hendur Khomeini. Ayatollah Khomeini
stendur upp úr sem ríkisstjóri og umboð hans grund-
vallastátrúarkreddum.Þess gætir strax í titlinum —
ayatollah eða „Tákn Guðs". Takmarkið er að setja á
laggirnar múhammeðskt ríki.
Það er shiti-grein múhammeðstrúarinnar, sem ér
allsráðandi í Iran, og fylgja henni 80-85% íbúanna.
Stærstu minnihlutahóparnir, Kúrdar, Tyrkir,
Balusjar, eru sunnítar.
Sú grein shiita. sem hefur
verið ríkistrú f Iran frá þvi á
sextándu öld, er kölluö „tylftar-
söfnuðurinn" eða „imamitar".
Nafnið er dregið af kenningunni
um hina tólf imama, þ.e.a.s. að
hinir réttrúuðu munu njóta leið-
sagnar beinna afkomenda spá-
mannsins Muhammeðs. Munur-
inn á Shiitum og Sunnitum er sá,
að shiita byggir á erfðakenn-
ingu. Múhammeð átti enga syni
en dóttirin Fatima, sem giftist
Ali, eignaðist synina Hassan og
Hussein. Það eru afkomendur
Husseins, sem „tylftarsöfnuð-
urinn" telur réttborna arftaka
spámannsins. Sá siðasti þeirra,
tólfti imaminn var Muhammeð
al-Mahdi, sem hvarf árið 874.
Þvi er trúað að hann fari huldu
höfði, en muni koma fram i fyll-
ingu timans og endrvekja tima-
bil rétlætisins.
Það er til þessarar kennisten-
ingar, sem stjórnarskrárupp-
kastið visar, þegar talað er um
hinn dulda imam. Svo lengi sem
hinn eiginlegi imani er ekki stil
staðar, er þeim sem réttan lær-
dóm hafa hlotið falin leiðsögn
hinna réttrúuðu. Saga Irans
sýnir ljóslega, að menn leggja
þetta út jafn á pólitiska sem
andlega visu.
Shlltar
Skoðað I ljósi sögunnar er
unnt að benda á tvö skýr viðhorf
„tylftarsafnaðarins" til rikis-
valdsins. Kemur þá greinilegast
i ljós munurinn á viðhorfum
shiita og sunnita.
í fyrsta lagi: Kenningin um
hina tólf imama sem hina einu"
sönnu drottnara, verndaða
gegn allri synd og öllum mistök-
um situr i fyrirrúmi. Sagan
sýnir hinsvegar, að pólitiskar
framavonir imamsins brustu,
og eftir „brotthvarf hins tólfta
imams" lfta „Tylftarsinnar"
svo á, að rikisvaldið sé af hinu
vonda og rikisstjórar ólöglegir.
Kemur þar út á eitt hver áhrif
trúarleiðtogar hafa haft &
stjórnvöld.
Þvi skal rfsa upp gegn stjórn-
völdum, sem hafa hrifsað til sin
völd, sem þeim ekki bar. Þarna
rísa upp byltingarkennd viöhorf
og fjandsamleg rfkisvaldinu og
til þess má rekja fjölda „trúar-
striða" eða upprisna um aldirn-
ar gegn hinum „ólöglegu" vald-
hófum.
Hér má svo bæta við einu um
sjiiti-trúna. Eitt af þvi, sem
mikið ber á I kenningum, er
pislardauði Husseins imam við
Kerbela (680) eftir mis-
heppnaða uppreisn gegn harð-
stjóranum Yazid. Pislardauðinn
er settur á svið ár hvert við
hátiðarhöldin I mánuðinum
muharram. Þannig er ekki
aðeins litið á dauða Husseins
sem sögulegan atburð, heldur
og sem táknrænan fyrir tog-
strejtuna milli réttlætis og
harðstjórn. Það er engin til-
viljun, að transkeisari siðasti
var uppnefndur „Yazid þessar-
ar aldar". Hamra prestarnir á
þvi i daglegum predikunum sin-
um yfir múgnum.
imamsins hefur messianskt yf-
irbragð. Þegar „Hann" kemur,
verður allt félagslegt misrétti
leiðrétt og hinir undirokuðu
skulu frelsast. En þótt hinn svo-
nefndi „Herra þessara tima" sé
ekki nærstaddur eins og segir I
stjórnlagauppkastinu, má vel
nota ttmann til þess að bæta
ástandið og langleiðina færa það
I réttar horfur af þeim hluta sam
félagsins, sem uppfyllir kröfur
trúarinnar og starfar að.þvi að.
gera islam að veruleika. Sem sé
þeim sem réttan lærdóm hafa
hlotið, eða „mujtahidunarnir".
Prestarnir (mujtahidarnir)
búa við efnalegt öryggi, en þeir
hafa auðgast jaftn og þétt, sfðan
shiita varð rfkistrú I traruFátt er
vitað um hve miklar eignir
prestastéttarinnar eru, en þeir
ráðstafa tiundum eöa safnaðar-
sköttum, þeir búa að gjöfum og
þiggja þar að auki laun fyrir
embættisverk sin. Þykir vist, að
þeir ráði yfir miklum eignum.
Ayatollah Komeini — fremstur
að likja eftir og enginn má
hans, þvi ab slikt væri trúvilla.
meoal jafningja, sem allir eiga
draga I efa réttmæti ákvarðana
Hlnlr tóit imamar
1 öðru lagi: Kenningin um
hinn„duldaimam" hefur Ieitt til
annars skilning, sem felur I sér
einskonar málamiðlun i við-
horfum til hinnar pólitisku for-
ystu. Það er sagt, að hinn tólfti
imam hafi skömmu eftir fæð-
ingu og fyrir hvatningu fööur
sins vitnað i kóraninn: „En við
vildum sýna þeim það, sem
undírokaðir eru i landinu, og
gera þá að leiðtogum og arftök-
um og veita þeim fótfestu i land-
inu."
Prókúruhatar
spámannslns
Kenningin   um   afturkomu
1 Iran nútímans hefur skatta-
kerfið séð til þess að „tylftar-
söfnuðurinn' sé efnahagslega
sjátfstæður og óháöur hinu
pólitiska fjárveitingavaldi.
Bandalagið milli „moskunnar
og bazarsins" er liöur i þessu.
Bæði þeir, sem reka verslun, og
prestarnir eru einhuga um að
halda erlendum hagsmunum
utan dyra. Verslunin er rekin
eftir „sharia", trúarlögum, sem
prestarnir túlka og framfylgja.
Gjafir höndlaranna og skattar,
sem verslunin verður að hlita,
eru    meðal    þýðingarmestu
tekjustofna prestanna.
„Mujtahid" verður maður
með þvi að ljúka námi hjá ein-
hverri hinna viðurkenndu trúar-
stofnana. Þar til viðbótar er
krafist heiðarleika og innsæis.
Hins er lika þörf þótt ekki sé
það orðað, að viðkomandi sé að-
laðandi og eigi gott með að ná til
hinna trúuðu. Námssveinarnir
eru oftast úr tilteknum fjöl-
skyldum eða ættum, sem allar
eiga einn eða fleiri presta úr
sinum hópi.
„Mujtahid" er að sjálfsögðu
karlmaður, þvi að konan er úti-
lokuð frá öllum embættum i
Islam og hann túlkar kóraninn,
lögin og siðalögmálin. Þar með
er hann i aðstöðu til þess að
skera úr þrætum um gildandi
réttarsjónarmið.
Líkja eftlr
lærlföðurnum
1 þessu siðast nefnda kemur enn
fram munur á shiita og sunnita.
Rettarsjónarmiðið kallast
„itjihad", „hinn persónulegi
skilningur". Itjihad opnar
hverjum presti leið til eigin
túlkunar á kóraninum og
hefðum. Allt verðu það að
skoðast i samhengi við
kenninguna um það hlutverk
prestsins að kunngera vilja hins
„dulda imams". Shiita hefur
þvi frjálsari hendur með að
aðlaga sig pólitiskum aðstæðum
og kröfum tímans en sunniti.
Þar af kemur um leið at-
hyglisverð hlið á shiita.
Kenningin um eftirlfkingu þess
réttlærða, sem uppfyllir þær
kröfur sem gerðar eru til
mujtahid. Hann skal nefnilega
kjörinn leiðtogi hinna rétt-
trúuðu, og vei þeim, sem ekki
fer trúfastur að öllum fyrir-
mælum hans. Allir rétttrúaðir
verða þvi að eiga einn núlifandi
mujtahid að leiðtoga. Þetta
veitir prestum shiita miklu
meiri áhrif en prestum sunnita.
Venjulegast finnst stór fjöldi
presta með hver sinn fylgi- og
lærisveinahóp, en i stöku tilvik-
um hafa risið sérlega áhrifa-
miklir og mikilvægir mujath-
idar, sem hefur tekist að verða
hin eina fyrirmynd samfélags
hinna rétttrúuðu. Það er bak-
grunnurinn að þvi, sem er að
gerast i tran i dag.
Ayatollah
„Ayat Allah" eða Ayatollah
þýöir „tákn Guös". Þetta er titll
sem veittur er hinum virtustu
með presta shiita. Hann jafn-
gildir eiginlega þvi, sem kalla
má æðstaprest.
Það hafa ávallt verið aya-
tollahar uppi samtimis. Þeirra i
meðal er enginn öðrum æðri.
Hinsvegar þróast málin smám
saman svo, að einn af f jörtiu til
fimmtfu mönnum, sem þykir
sérlega sannfærandi I predikun-
um og kenningum sinum,
ávinnur sér álit sem sá fremsti
með jafningjanna. Þetta er
óformleg framvinda, sem hefur
einn ljósan galla I för með sér.
Það verður hörð samkeppni og
stundum fæst aldrei skorið úr
þvi milli tveggja eða fleiri, hver
sé fremstur. Það voru hinir
politisku viðburðir I Iran, sem
veittu Khomeini ayatollah
dberandi forskot fram yfir þann
ayatollah, sem var númer eitt I
Iran 1978. Sá var Kasani
ayatollah.
Hugmyndin um einn leiðtoga
hefur orðiö að nýjum veruleika I
völdum Khomeinis ayatollah.
Æðstipresturinn hefur út frá
kröfunni um að menn lfki eftir
honum einnig kröfu til þess að
stýra hinum rétttrúuöu I póli-
tiskum málum, án þess að
nokkur dragi I efa réttmæti
ákvarðan hans. Þar er endur-
vakin gamla einvaldshugsjónin,
þar sem einvaldurinn þarf ekki
að standa öðrum reikningsskil
gerða sinna en guði sinum.
Eftlr Karl Vogt. háskólarektor
I Kaupmannahöfn
...\.    .1,   wehHKÍíM WLImAI^ÍI
30
sandkorn
Auglýsing
Reið móðir skrifaði VIsi um
daginn til að kvarta yfir
„gamanmynd" sem Stjörnu-
bfó auglýsti. Móðirin sagði, i
stórri fyrirsögn: „VIÐ-
BJÓÐSLEG KLAMMYND
UNÐIR   FÖLSKU   FLAGGI!
Sfðan  hefur  verið  uppselt.
Sóiskin
Sólskinsflokkurinn er sjálf-
um sérsamkvæmur ef marka
má stefnuyfirlýsingu hans
sem var send Sankorni sér-
staklega, enda býr höhindur
þess við Sóleyjargötu.
Stefnumörkun flokksins i
einstökum málaflokkum tekur
mjög mið af heildarstefnu-
markmiði hans. Til úrbóta I
landbiínaðarmálum vilja þeir
t.d. gera sóleyna að einkennis-
blómi landsins.
i menntamálum er lagt til
að viðkomandiráðuneyti verði
flutt á Sóleyjargötuna og i
sjávarútvegsmálum á að
bjarga öllu með þvi að friða
solkoiann.
Fljótt á Iitið eru þetta ekki
óskynsamlegritillögur en full-
trúar annarra flokka hafa lagt
fram til lausnar þjóðar-
vandanum.
Matthias
FH-ingar
Matthlas A. Mathiesen er
mikill FH-ingur eins og fleiri
góðir menn. Og eins og fleiri
góöum FH-ingum hitnar hon-
um stundum I hamsi þegar lifi-
ið stendur I ströngu.
t norsku liði sem einu sinni
kom I f jörðinn tilleiks var einn
liðsmaður sem fór afskaplega
f taugarnará áhorfendum. Ef
eitthvað var stjakað við hon-
um hljóp hann til og bar sig
aumlega við áhorfendur,
reyndi að sýna á séi meiðsli.
Þar kom að nojarinn fékk á
kjaftinn svo sprakk fyrir.
Hann hljóp strax að áhorf-
endastukunni og teygði fram
neðri vörina til að sýna að sér
blæddi.
Þá var Matthfasi nóg boðið,
hann spratt úr sæti sinu, þreif
upp mjallahvitan vasaklút og
þeytti f andlit Norðmannsins:
„Hafðu þetta helvvv...
auminginn þinn."
Það setti mikinn hlátur að
áhorfendum en Norðmaðurinn
sneyptist út á völlinn.
Skortur
Visir sagði á ffetudag frá
erfiðleikum i hitaveitumáhim
Akureyringa: „Vatnsskortur-
inn 40% af þörfinni."
Ekki var greint frá þvf í litr-
um hvað væri þörf fyrir mik-
iriri vatnsskort
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40