Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						LISTIR

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 28. JÚLÍ 2002 23

H

vað segirðu;

hvernig ganga

strákamálin?

Ertu eitthvað að

slá þér upp? Ertu komin með

gæja?

Hvernig er það; á ekki að

fara að koma með eitt lítið?

Eruð þið farin að spá í annað?

En frábært, ertu ólétt: Var

þetta planað? Eða var þetta

kannski ? slys?

Mörkin milli umhyggju- og

afskiptasemi geta stundum

virst ansi loðin, einkum þegar

kemur að málefnum hjartans

og því hvenær hinn og þessi

hefur í hyggju að fjölga sér.

Raunar virðast engin tak-

mörk fyrir þeim spurningum

sem fólk lætur dynja á öðrum

varðandi ásta- og barneign-

armál. Spurningarnar breyt-

ast eftir aðstæðum en svo

virðist sem þeim linni ekki þó

að viðkomandi ?nái sér í

mann?, ?komi með eitt lítið?

og komi svo með ?annað? og

?ég trúi þessu ekki, enn ann-

að! Eigið þið ekki sjónvarp!??

Svo virðist sem þetta sé hið

eðlilegasta umræðuefni fólks

sem þekkist kannski lítið sem

ekkert, en að mínu mati er

þetta vægast sagt persónu-

legt umræðuefni og nokkuð

sem maður ræðir við nánustu

ættingja og vini, ekki fólk sem

maður hittir á Laugaveginum

einu sinni á ári. Það mætti

næstum halda að einhvers

konar skotleyfi sé gefið út á

ungar konur hvað persónuleg

umræðuefni varðar. Það ?má?

spyrja okkur hvort við séum

óléttar, að spá í barneignir,

hvort við séum að reyna og

svo framvegis. Ég þekki

fjöldann allan af ungum kon-

um sem líða kvalir vegna um-

ræddra spurninga. Og það af

ýmsum ólíkum ástæðum. 

1. Sú sem er komin fjórar

vikur á leið. Ég þekki unga

konu sem talaði um þann

hrylling sem fyrstu þrír mán-

uðir meðgöngunnar voru. Or-

sök vanlíðunar hennar var

hvorki morgunógleði né

hormónasveiflur, heldur nag-

andi samviskubit yfir að hafa

logið svona mikið og að svona

mörgum. Kona þessi hélt í þá

reglu að opinbera ekki þung-

un sína fyrr en eftir hina hefð-

bundnu ?þriggja mánaða

skoðun? og af því að hún var

nýgift dundu spurningarnar á

henni með meiri þunga en

nokkru sinni. Hún fékk sting í

sitt heiðarlega hjarta í hvert

sinn sem hún sagði ?ólétt? ég?

nei?, ?ég er búin að ætla að

hætta að reykja alveg ótrú-

lega lengi núna, í alvöru, ég

hef bara ekkert verið að tala

um það skilurðu?. ?Sprite

takk, ég er á bíl. Nei, hvaða

rugl, ég er bara á bíl!? Það er

ástæða fyrir því að konur

greina ekki frá þungun sinni á

fyrstu vikum meðgöngunnar.

Og ef kona er ekki búin að

segja frá að eigin frumkvæði,

þá segir hún ekki frá aðspurð. 

2. Sú sem er búin að reyna í

nokkur ár en ekkert gengur.

Önnur kona sem ég þekki og

er líka nýlega gift er búin að

vera að reyna að eignast barn

í nokkur ár. Hún er spurð sí

og æ hvort þau ætli nú ekki að

fara að koma með eitt lítið og

það verður að sjálfsögðu fátt

um svör. Í hvert sinn sem ein-

hver svo vænir hana og mann-

inn hennar um eigingirni og

framagirni (það er gert, í al-

vöru) fær hún sáran sting í

sinn barnlausa og barnsþrá-

andi maga. 

3. Sú sem vill ekki eignast

börn. Ég þekki þó nokkrar

ungar konur sem eru ekki

búnar að ákveða hvort þær

vilja yfir höfuð eignast börn.

Þetta segjast þær upplifa sem

mjög svo andfélagslega af-

stöðu í íslensku samfélagi,

það er að segja að geta virki-

lega hugsað sér að fara í

gegnum lífið án þess að unga

út þó ekki væri nema einu

kríli. Sjúkleg eigingirni og 

yfirgengileg framagirni er sú

ásökun sem gjarnan dynur á

þeim, en ég vitna í eina

þeirra, sem sagði nýlega í um-

ræðum um þetta mál: Eig-

ingirni? Hvað er eig-

ingjarnara en að eignast

barn? 

4. Sú sem vill eignast börn,

en ekki nærri því strax.

Margar ungar barnlausar

konur eru í þessari stöðu og

ætla sér aldeilis að eignast

barn/börn í framtíðinni, ef

guð lofar. Þá er sú pressa sem

gjarnan myndast meðal ætt-

ingja og vina alveg til þess

fallin að hafa öfug áhrif.

Flestar barnlausar konur

kannast líklega við það að

hafa haldið á ungbarni í veislu

og heyrt stunur úr öllum

hornum: ?Oh, sjáið hana!?

?Guð hvað þetta fer þér vel!?

Og svo hinn klassíski hryll-

ingur: ?Er farið að hringla í

eggjastokkunum!?? Sjálf vil

ég alls ekki hugsa um eggja-

stokkana mína sem box með

hlutum sem hringlar í, né að

sú mynd (eða nokkur önnur)

sé dregin upp af eggjastokk-

unum mínum í boðum. 

Þá skal tekið fram að ég

veit að allar þessar at-

hugasemdir og spurningar

sem lýst er hér að ofan eru vel

meintar. Ég veit að það er

ekki af illsku eða leiðindum

sem fólk spyr okkur hvort við

séum að fara að koma með

eitt lítið, heldur er það gert af

áhuga og umhyggju. Ég vil

samt taka að mér að benda á

hlið ungra kvenna, sem gjarn-

an eru þjakaðar og jafnvel að

kafna undan þessum áhuga

og umhyggju. Ekki spyrjum

við miðaldra ættingja okkar

hvernig gangi að tækla breyt-

ingaskeiðið og gráa fiðring-

inn. Sumt er nefnilega einka-

mál og ?eitt lítið?, áður en það

verður til, er eitt af því.

Birna Anna

á sunnudegi

Á ekki að

fara að koma

með eitt lítið?

Morgunblaðið/Jóra

bab@mbl.is

Á

RIÐ 1963 stofnaði sænska

ríkið stofnun sem hlaut

nafnið Rikskonserter. Aðal-

markmið frá upphafi hefur

verið að gera góða tónlist

aðgengilega fyrir Svía, hvar

í landinu sem þeir búa. Riks-

konserter leggja fé til eflingar tónlistarlífs á

smærri stöðum og sveitum og á landsvísu.

Rikskonserter skipuleggja tónleikaferðir tón-

listarmanna, -hópa og hljómsveita og hvers

konar tónlistarviðburði í klassískri tónlist,

samtímatónlist, djassi og þjóðlaga- og þjóð-

legri tónlist. Mikil áhersla er lögð á að koma

tónlist til barna, sérstaklega gegnum skóla-

og fjölskyldutónleika. Ríkið leggur Rikskons-

erter til stærstan hluta þess fjármagns sem

til rekstrarins þarf, en eitt stærsta trygg-

ingafyrirtæki Svíþjóðar, Folksam, er aðal-

styrktaraðili þeirra

verkefna er snúa að

börnum. Fjölmargar

tónlistarhátíðir í Sví-

þjóð eru skipulagðar

í samstarfi við Riks-

konserter og stofn-

unin skipuleggur

einnig tónlistarstarf sem aðrir kosta, eins og

norrænu ungmennahljómsveitina Orkester

Norden, sem stofnuð var af Lionshreyfing-

unni á Norðurlöndum, sem enn styrkir hana

að stórum hluta. 

Samstarf við aðrar sænskar tónlistarstofn-

anir er mjög öflugt. 

R

ikskonserter kynna Svíum það mark-

verðasta í tónlist annarra þjóða, en

standa einnig fyrir því að kynna

sænska tónlist á erlendri grund, oft

í samvinnu við sambærilegar stofnanir í öðr-

um löndum. Á vegum Rikskonserter eru

gefnir út geisladiskar undir merki Caprice

Records og árlega verður fjöldi nýrra tón-

verka til fyrir tilstilli Rikskonserter, og þar

hafa íslensk tónskáld notið góðs af. Rikskons-

erter standa fyrir tónlistarkeppni unglinga, ?

ekki ósvipaðri og Músíktilraunum Tóna-

bæjar; verðlauna frábæra einleikara í klass-

ískri tónlist og fylgja verðlaununum eftir með

tónleikum og plötuútgáfu; ? þeir halda úti

öflugum tónleikavef á netinu með yfirliti yfir

tónleika og upplýsingum um flytjendur,

standa fyrir málþingum um tónlist og málefni

tengd tónlist og svo mætti lengi áfram telja.

Það er fátt sem Rikskonserter gera ekki þeg-

ar að tónlist kemur.

Það er auðvelt fyrir okkur Íslendinga að

öfunda Svía af svo metnaðarfullri rík-

isstofnun sem Rikskonserter er. Hér er auð-

vitað gengið út frá því að almennt þyki starf-

semi af þessu tagi eftirsóknarverð og

mikilvæg fyrir samfélagið. Við þurfum þó

ekki að æðrast því hér á landi eigum við

ýmsa vísa að svipaðri starfsemi, sem gætu

þegar fram líða stundir og ef rétt er málum

haldið og vilji er til; ? náð góðum árangri.

Sinfóníuhljómsveit Íslands og mennta-

málaráðuneytið hafa haldið úti sérstökum

tónleikum fyrir skólakrakka og fjölmargir

tónlistarmenn og -hópar, þar á meðal Sinfón-

íuhljómsveitin, hafa ferðast um dreifðar

byggðir landsins til tónleikahalds. Sú starf-

semi öll hlýtur þó að vera ómarkviss, þar

sem skipulag slíkra tónleikaferða er ekki á

einni hendi, og enginn einn aðili hefur yfirsýn

yfir það hvort Þórshafnarbúar fá fleiri tón-

leika til sín en Vestmanneyingar, eða hvort

Hornfirðingar svo dæmi sé tekið fái sjaldan

eða aldrei tækifæri til að hlusta á fjölbreytta

tónlist í flutningi bestu listamanna. Það er

þetta hlutverk sem Rikskonserter hefur með

höndum; ? að sjá til þess að allir hafi tæki-

færi til að kynnast góðri tónlist, hverrar teg-

undar hún svo sem er og hvar sem þeir búa. 

T

ónlist fyrir alla er ekki gamalt fyr-

irbæri í íslenskri tónlistarsögu, en

hefur þó gengið býsna vel á liðnum

misserum. Til þess var stofnað með

peningagjöf Norðmanna í tilefni af Lýðveld-

isafmælinu 1994, en eins með Rikskonserter

stendur íslenska ríkið að baki fjármögnunar

Tónlistar fyrir alla, auk sveitarfélaganna.

Enn sem komið er beinist Tónlist fyrir alla

fyrst og fremst að tónleikahaldi fyrir skóla-

börn víðs vegar um landið. Þeir skólar sem

vilja fá tónleika til sín greiða svo lágmarks

gjald fyrir hvert barn, eða um 155 krónur

síðasta vetur. Eins og Rikskonserter hefur

Tónlist fyrir alla lagt metnað sinn í bjóða upp

á vandaðar tónlistardagskrár í lifandi flutn-

ingi okkar bestu listamanna, í ýmsum grein-

um tónlistarinnar. En gæti starfsemi Tónlist-

ar fyrir alla orðið vísir að umfangsmeira

tónlistarstarfi í anda þess sem Rikskonserter

sinnir? Ég vil halda því fram að Tónlist fyrir

alla hafi ekki bara burði til að verða Íslend-

ingum það sem Rikskonserter er Svíum,

heldur tel ég beinlínis þörf á því að hér verði

til sú miðstöð tónlistar sem gæti sinnt marg-

háttuðu skipulagi á tónleikum í landinu og

ýmsu því sem tengist almennu tónleikahaldi.

Árlega leggja menntamálaráðuneytið og

sveitarfélögin fram tugi milljóna króna til

stuðnings tónleikahaldi í landinu. Stærstur

hluti þeirra fjármuna fer til þeirra hópa tón-

listarmanna og tónlistarhátíða sem starfa á

föstum grundvelli. Hins vegar eru það um-

talsverðar upphæðir sem fara í tilfallandi

tónleikahald, þ.e. þegar tónlistarmenn sækja

sjálfir um styrki til tónleikahalds á eigin veg-

um. Það er augljóst að það er erfitt fyrir hið

opinbera að hafa yfirsýn yfir þennan hluta

tónleikahalds landsmanna og fylgja því eftir

að eitthvert samhengi eða stefna sé ráðandi í

því til hvers konar verkefna fjármunum er

ráðstafað. Það ætti heldur ekki að þurfa að

vera á könnu embættismanna hins opinbera

að hafa þá yfirsýn og reka markvissa stefnu

hvað þetta varðar. Til þess væri faglegur

vettvangur, eins og Tónlist fyrir alla er þegar

orðin, mun hæfari. Með því að leggja þá fjár-

muni sem í þennan hluta tónleikahalds fara

gæti skipulag tónleika í landinu orðið mun

markvissara og fjölbreyttara, ekki síst hvað

landsbyggðina varðar. Því hlyti slíkt fyrir-

komulag að falla sérstaklega vel að lands-

byggðarstefnu stjórnvalda, þarsem tónleika-

hald á landsbyggðinni, annað en árvissar

tónlistarhátíðir, er í dag handahófskennt svo

ekki sé meira sagt.

E

inn merkasti þátturinn í tónleikahaldi

Rikskonserter á sænskri landsbyggð

er sá að þeir sem tónlistarinnar njóta

hafa mikið um það að segja hvers

konar tónlist þeir fá til sín og hvers konar

flytjendur. Þetta þó auðvitað nokkrum tak-

mörkunum háð, því þar verður að viðhafa

bæði fjölbreytni og jafnvægi. Hins vegar

gefst umbjóðendum Rikskonserter á lands-

byggðinni tækifæri til að velja úr ýmsum

möguleikum sem í boði eru, og tónleikahaldið

er jafnan skipulagt í nánu samstarfi við

heimamenn. Þetta er mikilvægt atriði, sem

gæti leitt til mun fjölbreyttara tónlistarlífs á

íslenskri landsbyggð ef fordæmi Svía í þess-

um efnum yrði fylgt. Mörg þau verkefni sem

Rikskonserter sinna verða sennilega lengi

enn draumur einn í íslensku samhengi, en

margt er þar þó vel væri hægt að gera hér á

landi. Eitt af því er að halda einhvers konar

tónleikabókhald, ? eða skrá yfir komandi tón-

leika. Þetta hefur margsinnis verið reynt af

einstaklingum hér á landi, en vinnan við slíka

upplýsingamiðlun hefur reynst meiri en svo

að einstaklingar hafi ráðið við í frítíma sín-

um. Fengi Tónlist fyrir alla stærra hlutverk í

almennu tónleikahaldi um landið allt, yrði

hún um leið hinn kjörni vettvangur til slíkrar

upplýsingamiðlunar, ? eins og Rikskonserter

halda úti á netinu. 

Samstarf tónlistarstofanana hér á landi er

mismikið. Í nokkur ár héldu tónlistarskól-

arnir og Tónlistarráð úti Degi íslenskrar tón-

listar. Lítið fer fyrir þeim degi nú, enda ekki

hlaupið að því að skipuleggja slíka viðburði.

Tónlist fyrir alla gæti hæglega verið sá vett-

vangur og unnið að slíkum degi í samstarfi

við tónlistarskólana í landinu. Svíar halda ár-

lega sænskan tónlistardag með þátttöku

Rikskonserter; ? reyndar er það dagur

sænskrar tónlistar, og þá eru útvarpsstöðvar

um heim allan hvattar til að taka undir með

Svíum og spila sænska tónlist. Af þeirri spil-

un fá sænskir tónlistarmenn og sænsk tón-

skáld tekjur.

Þ

að sem hér hefur verið nefnt eru ein-

ungis fáein atriði sem sem gætu orð-

ið íslensku tónlistarlífi til bóta. Riks-

konserter í Svíþjóð eru öflug stofnun

sem hefur mikið fjármagn úr að moða, og

allsendis ómögulegt að bera hana saman við

starfsemi Tónlistar fyrir alla að því leyti. En

vísirinn er til staðar hér. Á síðasta ári hefur

starfsemi Tónlistar fyrir alla tvöfaldast, og

virðist ætla að ná talsverðu flugi undir stjórn

núverandi framkvæmdastjóra. Það er mik-

ilvægt að hlúð sé að þeirri stofnun og að

hlutverk hennar verði rýmkað í samræmi við

þarfir samtímans.

Ég settist niður á dögunum með hjónunum

Lenu Roth og Göran Bergendal í Stokk-

hólmi. Þau hafa bæði starfað lengi hjá Riks-

konserter; Lena er yfirmaður upplýs-

ingadeildar stofnunarinnar, en Göran heldur

utan um pantanir á nýjum tónverkum. Göran

er íslensku tónlistarfólki að góðu kunnur;

hingað hefur hann oft komið og skrifaði með-

al annars bókina New Music in Iceland, um

íslensk samtímatónskáld og tónlistarlíf, en

bókin kom út hjá Íslenskri tónverkamiðstöð

fyrir um áratug. Við spjölluðum um Riks-

konserter og hlutverk þeirrar stofnunar fyrir

sænskt samfélag í dag. Þar kom í ljós að það

er ekki allt saman sælan á þeim bæ frekar en

annars staðar, þótt starfsemin gangi alla

jafna mjög vel. Ég segi meira frá því í næstu

grein minni á þessum vettvangi.

Tónlist fyrir alveg alla

Orkester Norden. Hljómsveitin var stofnuð af

Lionshreyfingunni á Norðurlöndum og er í dag

styrkt af henni og fleiri norrænum stofnunum.

Rikskonserter í Svíþjóð sjá þó um skipulag starf-

seminnar. Á myndinni er íslenski fiðluleikarinn

Ari Vilhjálmsson sem hefur verið konsertmeistari

hljómsveitarinnar tvö síðustu ár.

AF LISTUM

eftir Bergþóru 

Jónsdóttur

begga@mbl.is

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56