Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga breidd


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						LISTIR

26 SUNNUDAGUR 28. JÚLÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ

FORNBÆKUR

Í vörulista okkar nr. 56, Norræna, eru norrænar bókmenntir,

bækur um norræn tungumál og sögu og bækur um Ísland,

Grænland og Færeyjar. Listinn kostar 150 norskar kr. en

póstsending er frí. Upphæðin er endurgreidd við pöntun úr

listanum. Listann má panta hjá:

Ruuds  AntikvariatAntik ariat

Postboks Postb  269826

St. St  Hanshaugen, H , 0131 0131 Oslo, Oslo, Noregi.No

Sími  +47 + 7 2246 2246 3476. 34  Netfang: N  ruudsant@online.nor

Þ

AÐ er blússandi hita-

bylgja í Stokkhólmi 16.

júlí, þegar djasshátíð

borgarinnar er sett í 19.

sinn á Skeppshólmi.

Stokkhólmur er þeirrar yndislegu

náttúru að vera að hluta til byggður á

eyjum og hólmum þar sem eitt

stærsta stöðuvatnið þeirra, Lögur-

inn, mætir sundum og álum Eystra-

salts. Skeppshólmur er ein af þessum

fallegu eyjum í miðborg Stokkhólms.

Þar er ekki mikið um mannabústaði,

en þeim mun meira af opinberum

byggingum, Skeppshólmskirkju og

söfnum, og þar í norðausturhorninu

er búið að koma fyrir risastóru sviði,

öðru eilítið minna og fjöldanum öllum

af bekkjum og borðum og veitinga-

tjöldum í tugavís. Almenningi er fært

út í eyna um tvo vegu; ? með stræt-

isvagni og bílum um Skeppshólms-

brúna, og svo hina leiðina, sem

Frónbúanum finnst miklu skemmti-

legri, ? með Djurgårdsbátnum. Hann

er reyndar ekki á því skipperinn á

honum að græni strætópassinn okk-

ar, sem annars gildir í öll almenn-

ingssamgöngutæki borgarinnar dugi

í slíkt eðalfley. Djurgårdsbáturinn,

þessi númer þrjú, sem hefur viðkomu

á Skeppshólmi, er nefnilega aldar-

gamalt gufuskip að hans sögn, og til

að halda því við, þarf hver og einn

sem um borð stígur að borga. Það er

líka í fínu lagi, því báturinn er

skemmtilega fornfálegur með göml-

um eikarbekkjum langsum á bak og

stjór, og það er eins og að ganga inn í

löngu liðinn tíma að stíga um borð.

Fjórtán ára ferðafélaginn hrekkur í

kút þegar skipsflautan ymur ógur-

lega; - annað eins heyrist ekki í þeim

íslensku duggum sem hún hefur siglt.

Á Fáfengi

Það er reyndar þannig með margt í

Stokkhólmi að gamlir tímar voka yfir

manni við hvert fótmál. Villa Bergs-

hyddan, þar sem við búum meðan á

dvöl okkar í Stokkhólmi stendur er

dæmi um það. Húsið stendur á háum

kletti, Fåfängan, austast á eynni Suð-

urmálmi. Um 1650 var byggður

skans efst á klettinum, því þar var

firnagott útsýni yfir innsiglinguna að

borginni. Eftir miðja átjándu öld

hafði varnarvirkið lokið sínu hlut-

verki og í stað þess reis þar yndisleg-

ur trjágarður og lítið lystihús. Á

sama tíma var lítið hús úr bindings-

verki reist í norðurhlíð klettsins, ef til

vill fyrir þann sem hafði umsjón með

trjágarðinum og lystihúsinu á toppi

Fåfängan. Um 1860 fékk húsið upp-

lyftingu; ? kakelónum var komið þar

fyrir og önnur hæð byggð ofan á það.

Um 1860 var annað timburhús flutt á

staðinn og tengt við það gamla. Þetta

er Villa Bergshyddan, nú í eigu

Stokkhólmsborgar. Enn hefur húsið

verið gert upp. Kletturinn Fåfängan

stendur eins og vin í miðri stórborg-

inni. Þar er mikill gróður, fuglar og

fiðrildi skemmta þeim sem þar búa,

og tilfinningin er rétt eins og að vera

langt uppi í sveit. Þegar horft er út af

svölum hússins blasir þó höfnin við

þar sem risastórar Finnlandsferjurn-

ar liggja í leti á daginn og safna kröft-

um fyrir kvöldsiglinguna út sundin,

og útsýnið þar yfir og yfir á grænu

eyna Djurgården með tívolíinu

Gröna Lund er stórfenglegt. Í lyst-

húsinu sem í dag trónir á toppi Få-

fängan er nú rekið vinsælt kaffihús;

en vei þeim sem heldur að það sé

hlaupið að kaffinu þar; ? kletturinn er

hár og brattur og einasta hægt að

komast þangað fótgangandi, annað

hvort upp tröppur að vestanverðu,

eða upp brattan stíginn að sunnan-

verðu. Fåfängan, er sama orð og fá-

fengi, sem ég fann reyndar ekki í ís-

lensku orðabókinni nema sem

fáfengilegur. Svíar hafa notað þetta

orð um fyrirbæri eins og lystihús og

sumardvalarstaði, þar sem ekkert er

gert annað en að njóta lífsins og sum-

arblíðunnar; - þar sem lífinu er eytt í

eitthvað fáfengilegt; ? orðabókin mín

kallar það sem er fáfengilegt lítilfjör-

legt eða hégómlegt. Ég spyr mig að

því hvort það sé ekki einmitt mikil-

vægt fyrir fólk að eiga sér athvarf í

fáfengi, hverju nafni sem það nefnist

? fáfengi þar sem hægt er að loka sig

af frá amstri hversdagsins og skoða

heiminn í ljósi hvíldar og afslöppun-

ar. Villa Bergshyddan á Fáfenginu í

Stokkhólmi er því gamalt hús, og fyr-

ir Íslending sem þekkir enga bústaði

eldri en gráu millistríðsárablokkir

gamla austurbæjarins, sem Friðrik

Þór gerði næstum rómantískar í Bíó-

dögum, er dvölin þar rétt eins og að

búa á Árbæjarsafni. Antikblá stofa

og ámálað betrekk, eldgamlar ka-

byssur, marrandi trégólf, gamaldags

blómagarður og urmull af hvítum

fiðrildum; ? þetta eru notalegheit

sem eru engu lík. Í dag er húsið notað

sem gestabústaður fyrir norræna

listamenn og trúlegt að flestir þeirra

eyði tímanum þar í eitthvað annað en

fáfengilegheit. Þessa vikuna voru

gestir hússins norrænir tónlistar-

gagnrýnendur sem boðið var til

Stokkhólms að hlýða á tónlist; djass,

óperur og fleira. Tilefnið var veglegt;

í ár fagnar borgin 750 ára afmæli

sínu. 

Þar sem gamla Klara stóð

Djasshátíðin hefst ekki fyrr en

seinnipart dags, og fyrri hluta dags-

ins nota ég til að heilsa upp á gest-

gjafann, Nönnu Hermansson á

menningarskrifstofu Stokkhólms-

borgar. Nanna er Íslendingum að

góðu kunn; hálf-íslensk og hálf-

sænsk, og starfaði hér á landi um ára-

bil, meðal annars við Árbæjarsafn.

Í dag hefur hún umsjón með nor-

rænum menningarsamskiptum á

vegum Stokkhólmsborgar. Skrifstofa

Nönnu er í Menningarhúsinu, stórri

og tiltölulega nýlegri byggingu við

Sergelstorg í miðborgarhverfinu á

Norðurmálmi, þar sem upplýstir gos-

brunnar leika listir sínar fyrir nið-

andi umferðina. Nanna rekur okkur

gestunum sögu Stokkhólmsborgar

allt frá því að Birgir Jarl nefndi borg-

ina Stokkhólm í tveimur sendibréfum

árið 1252. Það var í fyrsta sinn sem

borgin er nefnd á nafn, og við það ár-

tal er fæðing Stokkhólms miðuð.

Menningarhúsið og Sergelstorgið

standa þar sem áður var Brunke-

bergsásinn og Klarahverfið. Mörg

gömul hús voru í Klarahverfinu og

sum illa á sig komin eftir jafnvel

margra alda vanrækslu. 

Á sjötta og sjöunda áratugi síðustu

aldar var hverfið rifið og ásinn graf-

inn burt, og í stað litlu gömlu húsanna

reis nýtt og nútímalegt hverfi. Það

þykir sumum að með þessu hafi

ákveðin grið verið rofin í borginni, og

þunglamalegu og ferköntuðu stein-

steypuhallirnar sem risu vera talverð

lýti á annars heilsteyptri borgar-

myndinni. 

Sennilega hefur vart verið um ann-

að að ræða en að rífa mörg húsanna í

Klarahverfinu, svo illa voru þau farin,

en eflaust væru Stokkhólmsbúar

sjálfir sáttari við hverfið í dag, hefði

verið valin sú leið að leyfa því sem

nýtilegt var af gömlum húsum að lifa

og hönnun nýrra byggingar hefði

verið í einhverjum tengslum við það

sem eldra var. 

Hver voru Þorsteinn og Frey-

gunn og I... sonur þeirra?

En nú erum við komin út, og

Nanna Hermansson leiðir okkur út-

lendingana um götur Klarahverfisins

gegnum torg Gústafs Adolfs og Hel-

geandshólm, þar sem þinghús þeirra,

Riksdagen stendur, og niður að kon-

ungshöllinni nyrst í Gamla Stan, elsta

hverfi borgarinnar. Unglingnum

þykir það tíðindi að kóngurinn skuli

ekki vilja búa í þessari svakalega

stóru höll sinni, heldur á Drottning-

arhólmi, víðs fjarri borgarfjörinu. Jú,

hann hefur reyndar skrifstofu sína í

konungshöllinni, segir Nanna, svo að

varla ætti að væsa um hann í

vinnunni. Árið 1980 var verið að grafa

fyrir bílageymslum á Helgeands-

hólmi, þegar í ljós kom ævagamall

virkisveggur, ? borgarmúr sem Gúst-

af Vasa lét byggja um 1530. Þessi

gamli borgarmúr þurfti ekki að fara

langt til að fá verðugan sess og frið

fyrir bílum, því Miðaldasafn borgar-

innar var byggt upp kringum forn-

minjarnar, og sænskir þingmenn

þurftu að láta sig hafa það að leggja

bílunum sínum annars staðar í bili.

Gömlu gráu steinblokkirnar í

gamla austurbænum eru ekkert ann-

að en smábörn í samanburði við húsa-

kostinn í Gamla Stan. Varla er hægt

að ímynda sér að nokkurs staðar í

veröldinni enn hægt að finna svo heil-

steypt og fallegt hverfi með húsum

sem eiga sér mörg hundruð ára sögu.

Þarna er Nanna, leiðsögumaðurinn

okkar í þessum indæla göngutúr, líka

á heimavelli. Götur hverfisins eru

þröngar, og þrjár þeirra, Österlång-

gatan, Västerlånggatan og Stora Ny-

gatan, hafa verið gerðar að göngu-

götum og þar úir allt og grúir af

ferðamönnum. En við erum svo

heppin að hafa Nönnu með í för, og

hún þekkir hinar göturnar, sem ekki

eru síður skemmtilegar og búa yfir

merkri sögu. Í Prestgötu sýnir hún

okkur ævagamlan rúnastein, sem lík-

lega er eldri en húsið sem hann hefur

verið festur í. Þorsteinn og Freygunn

létu reisa þennan stein yfir I... syni

sínum..... stendur þarna á rúnaletri; ?

hvaða fólk var þetta og hvers vegna

var steininum komið fyrir þarna í

mörg hundruð ára gömlum hús-

veggnum? og hvað hét I... sonur

þeirra? ? kannski Ingvi. Saga mann-

skepnunnar verður áleitin og reynd-

ar æ ágengari því meira sem skoðað

er á gönguferð okkar. Stórtorgið í

Gamla Stan á sér sögu allt til mið-

alda. Þar standa geysilega falleg hús í

gulum litatónum, sum hver gerð upp

löngu síðar, en voru þá jafnvel látin

líta út fyrir að vera eldri en þau eru.

Börshúsið er yngra, eða frá 1776, -

það hýsir Sænsku akademíuna og þar

réðu menn ráðum sínum um að Hall-

dór Laxness fengi Nóbelsverðlaunin

í bókmenntum árið 1955. En sólgulu

húsin við Stórtorgið geyma líka sögu

annarra og skelfilegri atburða. Þegar

Kristján annar Danakonungur var

krýndur konungur Svíþjóðar árið

1520, rétt áður en Kalmarsambandið

leið undir lok, lét hann hálshöggva

átttatíu og tvo Svía á miðju Stórtorgi.

Blóðbaðið á Stórtorgi er ein af

dekkstu stundum í sögu Stokkhólms,

og skelfilegar sögur eru sagðar af

blóðstraumnum sem seytlaði í allar

áttir niður torgið og inn í hverfin fyrir

neðan. Þremur árum síðar, 1523,

komst Gústaf Vasa til valda, ? sá sami

og lét reisa borgarmúrinn sem graf-

inn var upp 1980, og þá loks varð Sví-

þjóð sjálfstætt ríki, eftir meir en ald-

arlöng yfirráð Dana í

Kalmarsambandinu. 

Í aldargamalli átöppunarstöð

Við erum á miðri Kaupmannsgötu

þegar Nanna opnar dyr og leiðir okk-

ur inn í ótrúlega fallegan og friðsælan

bakgarð. Þessi garður tilheyrir hús-

unum í Cepheus hverfinu. Það voru

framsýnir og forsjálir menn í átt-

hagafélagi Sankti Eiríks sem kröfð-

ust þess að fá að gera hverfið upp árið

1930 og sannfæra þar með borgarbúa

og borgaryfirvöld um að vert væri að

leyfa gömlum húsum að lifa, og að

þau gætu orðið gagnleg og til prýði ef

þeim væri sýndur sá sómi að halda

þeim við. Þeim tókst þetta ætlunar-

verk sitt og eflaust má þakka frum-

kvæði þeirra þá drift sem kom í við-

hald húsa í Gamla Stan síðar á

öldinni. Á Stóra Hoparegranda dreg-

ur Nanna upp lykil að háu húsi með

lágum dyrum. Húsið er frá því um

1600 og endurnýjað á 18. öld. Á ár-

unum 1818?1930 var þarna átöppun-

arstöð. Sautján piltar sem í húsinu

bjuggu höfðu þann starfa að draga

víntunnur frá skipum sem lönduðu á

750 ár í

Stokkhólmi

Í sumar fagna Stokkhólmsbúar því að árið 1252

tók Birgir Jarl sér penna í hönd og skrifaði bréf.

Og hvað með það? Jú, í bréfinu var nafn borg-

arinnar fyrst nefnt á nafn, og við það ártal miðar

höfuðborg Svíaríkis aldur sinn. Bergþóra Jóns-

dóttir heimsótti 750 ára Stokkhólm og heilsaði

upp á liðnar aldir í húsum jafnt sem farartækj-

um, fékk líka að sjá jörðina frá himni eins og Ída

í Kattholti, á leið sinni á áfangastað: Djasshátíð

Stokkhólms á Skeppshólmi.

Ljósmynd/Yann Arthus-Bertrand

Gömlu húsin við Stórtorgið.

Lína Langsokkur frílystar sig á veröndinni á Sjónarhóli.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56