Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Fréttir | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | TXT  |



Ašlaga hęš


žś žarft aš vera meš Adobe Reader Plugin til aš skoša žessa sķšu


get Adobe Reader



Morgunblašiš

						LISTIR

30 FIMMTUDAGUR 25. MARS 2004 MORGUNBLAÐIÐ

ÞEGAR ég hóf nám í myndlist um

miðjan níunda áratug síðustu aldar,

fyrir tæpum tuttugu árum, var

myndlistin í ógurlegri kreppu. Það

var búið að gera allt áður, hvernig

átti að halda áfram? Þetta var tími

efnishyggju, póstmódernisma sem í

einföldu máli einkenndist af því að

blanda saman ýmsum stílum, tími

pólitískrar rétthugsunar sem fór út í

öfgar, a.m.k. í Bandaríkjunum.

Margt var í gangi en einhvern veg-

inn voru allir sammála um að þetta

væri hið versta mál. Ekki var mögu-

legt að skapa listaverk án þess að

taka listasöguna og ríkjandi ástand

með í reikninginn og það gat reynst

ansi snúið. Margir listamenn komu

fram sem gerðu listina sjálfa og ekki

síst framsetningu hennar að inntaki

verka sinna. Á tíma framhaldsnáms

míns í Hollandi og árin á eftir voru

?representation? og ?context?, fram-

setning listarinnar og samhengið

sem hún var sett fram ofarlega á

baugi í umræðunni og allnokkrir

unnu verk sín út frá þeim forsend-

um. Hugtök eins og sköpun, ein-

lægni og fegurð áttu ekki upp á pall-

borðið og voru álitin tilheyra liðinni

tíð. Vitrænt skyldi það vera (ein-

göngu) og í Hollandi voru litir eig-

inlega líka bannaðir. Helst átti að

nota svart, hvítt og grátt, annað var

einum of glannalegt og skrautlegt.

Þessi hugsunarháttur reyndist

mörgum listamanninum erfiður.

Sumum tókst þó að fella verk sín í

þennan farveg og vera á sama tíma

ljóðrænir, frjóir og skapandi í anda

belgíska listamannsins heitna, Marc-

el Broodthaers sem í verkum sínum

deildi á stöðu listar, framsetningu

hennar og listkerfið en var einnig

nítjándu aldar maður í dularfullum

og rómantískum ljóðum sínum. Aðr-

ir áttu í hreinustu vandræðum og

þótti listvegurinn vandrataður,

reyndu sífellt að skapa verk sem

tóku samtímann með í reikninginn

en tókst misjafnlega upp, áttu erfitt

með að fóta sig. Síðan voru þeir sem

fóru sína eigin leiðir, fóru út í skóg

og máluðu yndisfagra trjástofna,

máluðu fígúratíf málverk af leikni,

gleymdu sér við að rannsaka nýja

möguleika steinþrykks, þeir sem

reyndu ekki að skapa verk sem

breyttu listasögunni. Hvort tveggja

var auðvitað gott og gilt. Í listinni

velur hver og einn sína leið. Í dag

virðumst við að mestu laus við þessa

krepputilfinningu og kaldhæðnin og

fjarlægðin sem þóttu nauðsynleg á

námsárum mínum eru ekki lengur

keppikefli, en þó leyfileg eins og ann-

að. Enn sem fyrr þarf hver og einn

að fara sína eigin leið og hana er allt-

af erfitt að finna, ekki síst þegar allar

leiðir standa opnar og enginn einn

straumur ræður för. Á slíkum tíma

hlýtur að vera mikilvægara en

nokkru sinni fyrr að finna hvar

hjarta manns slær og halda sig í

þeim takti, ekki síður sem áhorfandi

en listamaður. Það er alltaf gleðilegt

að skoða sýningar listamanna sem

hafa augljóslega fundið sína leið.

Gildir þá einu hver hún er, á meðan

hún er fetuð af sannfæringu. Eins og

listakonan Rúna segir í sýningar-

skrá sinni er ?ferðin löng, full eft-

irvæntingar og henni lýkur aldrei?.

Það er svo annað mál og lengra að

ákjósanlegt væri að sérhæfing sýn-

ingarsala á höfuðborgarsvæðinu

væri greinilegri, enn sem komið er

virðist einu gilda hvort um er að

ræða skrautmuni, handverk, hönnun

eða framsækna myndlist. 

Hjartsláttur Síberíu og Íslands

Kjuregej Alexandra er upprunnin

í Síberíu en fluttist hingað til lands

árið 1966. Hún hefur verið nokkuð

iðin við að sýna myndverk sín, list-

rænar bútasaumsmyndir og mósaík-

verk og nú sýndi hún síðast 20 slík

verk í MÍR salnum við Vatnsstíg.

Kjuregej vinnur á mörkum lista og

handverks, skrautmuna og lista-

verka en skemmtilegast er að nálg-

ast verk hennar einfaldlega með

þeirri gleði, sorg, tilfinningum og

krafti sem svo greinilega kemur

fram í þeim. Kjuregej er náttúru-

barn og sækir jafnt til æskuslóða

sinna sem íslenskrar nátturu, en auk

þess verða hörmungar okkar daga,

hryðjuverk, henni efniviður. Bestu

verk hennar eru að mínu mati þau

fígúratívu og ekki síst þar sem gætir

áhrifa frá uppruna hennar. Verk

hennar sýna svo glögglega þá orku,

ánægju og gleði sem í þau er lögð að

þau hljóta að vera hverjum manni

innblástur í daglega lífinu.

Mæðgur í Hafnarborg

Rúna er flestum kunn og hefur

sýnt verk sín margoft í gegnum tíð-

ina við góðar undirtektir. Hún sýnir

nú fjölda mynda sem unnar eru á

handunninn pappír sem og málaðar

steinflísar. Myndirnar eru ekki sér-

lega nútímalegar og stundum nær

skrautmunum en frumlegum lista-

verkum en það kemur ekki að sök,

gildi þeirra liggur á öðru sviði. Papp-

írsverkin vekja upp tilfinningu fyrir

bláum nóttum, köldum dögum eða

heitum sumarkvöldum, ekki laust við

að manni finnist vera horft í gegnum

glugga, sum minna líka á steinda

glerglugga. Í þeim birtist tilfinning

fyrir náttúrunni og birtunni innan

borgarinnar sem og sýn til fjalla og

jökla. Steinflísarnar eru að sama

skapi fallegar og fígúrurnar búa yfir

mýkt og ljóðrænu. 

Ragnheiður Gestsdóttir sýnir

fjölda myndlýsinga frá þremur síð-

ustu áratugum. Sterkur heildarsvip-

ur er yfir verkum hennar og mynd-

irnar undantekningarlaust fallegar,

vel upp byggðar og unnar af hug-

kvæmni og tilfinningu. Það er yfir

þeim ævintýrablær og sami hugljúfi

andinn sem ég finn einnig fyrir í fí-

gúrum Rúnu á steinflísunum þó að

ekki líkist verkin mjög á ytra borði.

Myndmál Ragnheiðar er einfalt og

áferðarfallegt, myndbygging skýr og

hún er sýnilega vel að sér í listasög-

unni. Henni tekst vel upp með litla

fleti og endurtekningar sem og

skrautlegar myndir eins og t.d.

Undrið sem unnið var fyrir Náms-

gagnastofnun. Þetta er skemmtileg

sýning sem ber hæfileikraríkri lista-

konu vitni. 

Skipsfarmur frá Danmörku

Á efri hæð Hafnarborgar er sýn-

ingin Skibet er ladet med? Þessi tit-

ill er ekki mjög heppilegur, hann

minnir mann á einokun danskra

kaupmanna áður fyrr sem auðvitað

kemur þessari sýningu ekkert við.

Um er að ræða norrænt samstarf en

sýningin kemur hingað frá Færeyj-

um og fer síðan til Akureyrar. Lista-

skipti eiga sér stað síðar þegar átta

færeyskir listamenn sýna í dansk-

þýska landamærahéraðinu Suður-

Slésvík og síðan þrír íslenskir. Sam-

starf hefur einnig verið milli fær-

eyskra og íslenskra rithöfunda.

Þetta er allt af hinu góða, samskipti

efla menningartengsl, opna hugann

og auka víðsýni. Listamennirnir átta

sem nú sýna eru af báðum kynjum,

tvær konur og sex karlmenn. Sjö

þeirra eru í kringum fimmtugsaldur

en ein nokkuð yngri, eða um þrítugt.

Þetta eru sex málarar, einn mynd-

höggvari og unga konan gerir inn-

setningar. Það er lítið sem kemur á

óvart eða vekur sérstaka athygli eða

forvitni á þessari sýningu. Málarinn

Jes Schröder sækir myndefni sitt í

fegurð náttúrunnar og birta verka

hans minnir á lýsandi birtu Skaga-

málaranna, myndir Viggo Börhnsen-

Jensen eru sérstakar hvað varðar

litanotkun og minna á verk impress-

ionistanna. Efnisnotkun Hans Lem-

brecht Madsen tengist náttúrunni á

fínlegan hátt. Ég gæti trúað því að

hver um sig væru listamennirnir

áhugaverðari en virðist af þessari

sýningu, hér er heildin ekki sterkari

en hinir mismunandi þættir hennar

nema síður sé. 

Leyndardómar

sköpunar-

gleðinnar

Mýkt og ljóðræna einkenna verk Rúnu.

Listavel unnar myndskreytingar á

sýningu Ragnheiðar í Hafnarborg.

Kraftur í verkum Kjuregej 

Alexöndru í MÍR-salnum.

MYNDLIST

MÍR-salurinn

KJUREGEJ ALEXANDRA ARGUNOVA

Sýningunni lauk 21. mars.

Hafnarborg

RÚNA (SIGRÚN GUÐJÓNSDÓTTIR), 

RAGNHEIÐUR GESTSDÓTTIR

SAMSÝNING ÁTTA LISTAMANNA FRÁ 

SUÐUR-JÓTLANDI OG SUÐUR-SLÉSVÍK

Til 12. apríl. Hafnarborg er opin frá kl.

11?17 alla daga nema þriðjudaga.

Ragna Sigurðardóttir

Í farmi danska skipsins kennir ýmissa grasa.

ÚR Uppstyttum Davíðs A. Stef-

ánssonar spretta grös og lækninga-

jurtir, og jörðin grænkar í dögginni

meðan regnið safnar kröftum í nýj-

ar skúrir. Þetta

eru eins konar

Whitman-ljóð

fyrir nýaldar-

sinnaða 21. aldar

hippa (sem skera

sig frá 20. aldar

hippum þannig

að þeir reykja

ekki og baða sig

reglulega). Hér

er áherslan lögð

á að benda les-

endum á að grænt sé á völlunum ?

og þótt við höfum kannski allir vitað

það fyrir er það afskaplega fallega

gert af Davíð að minna okkur á það. 

Angan náttúrunnar stígur upp á

móti lesandanum strax og bókin er

opnuð, lyktin af blautu grasi og

barnsrössum, og maður fær það á

tilfinninguna að þessi hugsunarhátt-

ur, þetta sakleysi, sé í raun löngu

horfið. Að lesa Uppstyttur árið 2004

er dálítið eins og að rekast á Adam

og Evu (í laufinu einu saman) á rölti

niður Laugaveginn í leit að eplum.

Fagurfræði bókarinnar er nefnilega

dálítið gamaldags, og það er að

mörgu leyti hennar stærsti kostur.

Hún tilbiður hið rólega, yfirvegaða,

átakalausa ? bendir á að meira að

segja átökin eru ekkert til að

stressa sig yfir, þau koma í árstíð-

um:

Með vorinu hverfur kvíðinn

[?]

Með haustinu

haustar

á ný

(Upphaf og endir ljóðsins Leitin

fer fram á leiðinni bls. 65.)

Bjartsýni Uppstytta er allt að því

skefjalaus, og jarðlífið upphafið

næstum takmarkalaust. ?Því við vit-

um betur en svo/ að taka púkann al-

varlega // hann leikur sér eins og

barn // spark hans er ekki illa

meint.? (Bls. 32.) Þessa heimspeki

tengi ég fyrst og síðast við Walt

Whitman, og kannski að einhverju

leyti Jack Kerouac. Þó vantar svo-

lítið upp á þyngdina hjá Davíð. (Er

dónaskapur af mér að bera hann

saman við Kerouac og Whitman?

Ég get ekki annað, þekki ekki aðra

ættingja ?) 

Davíð elskar ljóð, svo mikið er

víst. Hann nálgast þau af varfærni

og virðingu. En það vantar skepn-

una í Davíð. Hann er hreinlega of

indæll, of saklaus. Whitman og

Kerouac sóttu báðir sinn tilfinn-

ingaþunga í sama brunn: Kynhvöt-

ina. Nú er ég ekki endilega að segja

að Davíð þurfi að fara að skrifa um

kynlíf. Ég held að Norman Mailer

hafi sagt það best (við lítinn fögnuð

(eða skilning) femínista) þegar hann

sagði að til að skrifa góðar bækur

þyrfti maður að hafa stórar hreðjar. 

Það vantar undirdjúpin í Upp-

styttur, vantar tilfinningu fyrir því

að heimurinn sé ekki einsleitur,

ekki bara jákvæður, að það sé ekki

bara hægt að taka Pollýönnu-rökin

á öll vandamál og brosa þau á brott,

eða sitja þau af sér. Þessi nátt-

úruangan bókarinnar, þessi einfalda

og fallega viska tiplar bara á tánum

á yfirborði vatnsins, gárar í það fal-

lega hringi en það er eins og hún

þori ekki niður í undirdjúpin, þori

ekki að kanna, ögra, litast um í eig-

in innviðum og koma verunum í

kringum sig á hreyfingu. Og hug-

leysið verður pirrandi, þyngdar-

skorturinn sligar mann, sérstaklega

í ljósi þess hversu fær Davíð er í að

fleyta kellingar ? en þessi færni í

yfirborðslistum fær mann bara til

að vilja enn frekar að skáldið skutli

einu og einu ljóði beinustu leið í

skoðunarferð niður á hafsbotn, leyfi

því að sökkva. Það vantar að Davíð

taki meiri áhættu, hætti sér út fyrir

þetta örugga form ?ljóðsins?. 

Annað sem Davíð hefði nefnilega

mátt læra af Kerouac og Whitman

er að skrifa ekki inn í hið staðlaða

form. Form ljóðanna í Uppstyttum

er þetta klassíska íslenska (sem er

að verða strangara staðalform en

fjórtaktur í popptónlist), þessi

knappa (smágerða) hugsun, stuttu

línur og lokandi niðurlög (næstum

því punchline). Þetta er einhver

þægð sem fer skáldum illa, skáld

eiga ekki að virða feður sína og

mæður, og þeim er best að taka

blessaða hefðina, skera hana niður í

beitu, halda til veiða og koma ekki

aftur til lands öðruvísi en með

ferskan afla. Það þýðir ekki að

pækla ljóð eða súrsa þau. Þau

skemmast bara.

Ég væri þó ekki sanngjarn ef ég

segði ekki frá því að í bókinni er eitt

ljóð sem fer út fyrir þennan bjarta

heim, eitt ljóð sem hreyfði við mér

(en hreif mig ekki bara, þau voru

vissulega mörg sem hrifu mig, enda

ljóðin mörg afskaplega falleg). Mér

satt að segja dauðbrá að rekast á

svona andskota, í jafn kurteisri bók.

Er ekki ágætt að enda dóminn á

upptakti frá skáldinu sjálfu? Ljóðið

heitir Áhrif:

Þessi hríðskotabyssa

er hlaðin fingraförum

ég drita hríðinni

úr henni

á allt og alla 

sem ég hitti

í von um að borin verði kennsl á mig.

Lífsýni úr döggvotum Fagraskógi

BÆKUR

Ljóð

eftir Davíð A. Stefánsson. Bókin er 

72 bls. Útg. 2003.

UPPSTYTTUR

Eiríkur Örn Norðdahl

Davíð A. 

Stefánsson

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68