Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Vķsir Sunnudagsblaš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Vķsir


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Vķsir Sunnudagsblaš

						VÍSIR  SUNNDDAGSBLAÐ
1)m
anna til fornra jökulmenja
(Útdráttúr úr fyrirlestri, fluttum í Vísindafélagi Islendinga
26. febr. af Jakobi H. Lindal, bónda á Lækjamóti).
Tjörneslögin eru þykkar leir-
steins- og malarkenndar mynd-
anir, er enn sjást miklar leifar
af á vestanverðu Tjörnesi. Þau
hafa að mestu orðið til undir
sjávarmáli, en þó hefir landið
hækkað þar svo á vissum tíma-
bilum, að hafsbotninum hefir
skotið upp og hann þá klæðst
ýmiskonar jurtagróðri. Þar
skiptast þvi á lög með skeljum
og fleiri sædýraleifum og svo
lög mynduð af þróttmiklum
sjávargróðri. Lög þessi eru
einna merkust þeirra steingerf-
ingamyndana, er fundizt hafa
hér á landi og einna mest rann-
sökuð af fræðimönnum. Hefir
það orðið samhljóða niðurstaða
þeirra rannsókna, að þau séu frá
jarðtímabili, sem nefnt hefir
verið Pliosen; en það er talið
næst á undan jökultíma. Hins
vegar hefir skipun þeirra i berg-
lagakerfi landsins verið minni
gaumur gefinn og þá einnig því,
hverjar upplýsngar þau kynnu
að geta gefið um aldur hinna
elztu jökulmenja hér á landi.
Til glöggvunar á þessu verð-
ur að hafa í huga, að basaltsvæði
Norðurlands vestan Skjálfanda-
fljóts telst til elzta hluta lands-
ins og að berglög þess hafa ver-
ið að fullu byggð, áður en svo
miklar byltingar urðu á basalt-
hellunni miklu i Atlantshafi, að
sigtungur í sambandi við þær
gengu langt inn til lands, en slík
spildusig hafa orðið upphaf til
núverandi fjarða og dala um
Norðurland.
Einna stórfeldust þessara
brotalama var sprunga norðan
úr hafi, skammt austan við
Grimsey, og inn með Kinnar- og
Bárðardalsfjöllum fram á Ör-
æfi. Austan þessarar sprungu
virðist hafa sigið til muna
breið spilda, er tekur um báðar
Þingeyjarsýslur. Síðár hafa jarð-
eldar hlaðið berglögum á þetta
signa svæði og sumstáðar mynd-
að há f jöll, svo sem Lambaf jöll,
Gæsafjöll og háfjöllin austan og
sunnan Mýva'tns. Sömuleiðis
liggur grágrýtishella frá svip-
uðum tíma norður eftir hálendi
Tjörness. Þessar yngri berg-
myndanir Þingeyjarsýslu eru að
gerð o'g byggingareinkennum
rqjög í samræmi við helztu fjöll
um miðbikshálendi landsins og
efri hluta berglaga um vestan-
vert   Snæfellsnes,   en   um   þau
berglög er vitað, að þau eru
miklu yngri en basalthéruðin.
* Nú hafa sjávarmyndanirnar á
vestanverðu Tjörnesi lagzt mis-
lægt ofan i hvolfmyndaða lægð,
sem virðist sorfin alldjúpt ofan
í berglög af fornri gerð. Austur-
jaðar þeirra sunnantil leggst upp
að fornri undirstöðu i hálendi
l'jörness, en er norðar kemur
leggjast efstu lög Tjömesmynd-
ananna inn undir hina yngri
grágrýtishellu, er áður var getið.
Tjörneslögin eru því eldri en
grágrýtislögin á hálendi Tjör-
ness, og þá sömuleiðis eldri en
sambærilegar myndanir við þau
lög annarsstaðar um Þingeyjar-
sýslu.
Sé hinsvegar um það spurt,
hvort Tjörneslögin muni þá
vera meðal þeirra berglaga, sem
hafi tekið þátt í upprunalegri
byggingu          basalthálendisins
norðlenzka, eins og það var orð-
ið, áður en aðal misgengið átti
sér stað, þar á meðal landsigið
mikla austan Kinnarfjalla, þá
má meðal annars ráða af eftir-
farandi atriðum, að svo muni
ekki vera.
1)   Að hhðstæðar myndanir við
Tjörneslögin hafa hvergi
fundizt, enn sem komið er,
i lögum basaltfjallanna.
2)   Að Tjörneslögin hafa lagzt
svo mislægt á undirstöðu
sína, og ofan i svo djúpt
sorfna lægð i langtum forn-
ara berg, en þau eru sjálf,
að það er i ósamræmi við.
venjulega skiþun hlerglaga
í basalthálendinu.
3)   Að þar sem að Kinnarfjalla-
sigið virðist hafa numið 6—
700 mtr. og hér er um sjáv-
arlag áð ræða, þá hafa engin
merki fundizt um svo háa
sjávarstöðu gagnvart basalt-
hellunni, meðan hún var að
byggjast upp, að Tjörneslög-
in ættu ekki að vera komin
langt undir sjávarmál, ef þau
hefðu myndazt á undan
Kinnarfjallasiginu.
Af framangreindum atriðum,
ásamt fleirum, verður að draga
eftirfarandi: Tjcrnesslögin hafi
ekki mýndazt fyrr en eftir að
aðalmisgengið um Kinnar- og
Bárðardalsfjöll var um garð
gengið, og þau hafi hlaðizt upp
á löngum tíma í flóa- eða fjarð-
armyndun, sem af landsiginu
leiddi.
Að því er viðkemur afstöðu
Tjörnesslaganna til fornra jök-
ulmenja, þá hafa Dr. Helgi Pjet-
urs og fyrirlesarinn fundið jök-
ulrispaða steina undir grágrýtis-
I)ellunni, sem lagzt hefir norðan
á norðanverð Tjörnesslögin.
Sömuleiðis hefir Jóhannes Ás-
keslson jarðfræðingur fundið
svonefnda jökultoddu, (Port-
landica Arctica), i efsta hluta
Tjörnesslaganna, (Breiðuvíkur-
lögunum), en þetta er heim-
skautaskel, sem aðeins þrifst í
ísköldum sjá. Loks hefir fyrir-
lesarinn nýlega fundið jökul-
menjar lengra niðri í lögun-
um í svonefndri Furuvík.
Þetta ásamt fleiru gefur til
kynna, að um það leyti, sem
efri hluti Tjörnesslaganna var
að myndast, þá hafi loftslagi
verið þannig háttað, að jöklar
hafa öðru hverju náð allt til
sjávar.
Næst liggur þá fyrir spurning-
in um það, hvort jöklar muni
þá einnig hafa verið lagztir á
landið, áður en Tjörnesslögin
urðu til.
Um þetta efni mætti helzt
vænta úrlausnar í þeim kafla
Tjörnessbakkanna, þar sem
rekja má samskeyti sjávarmynd-
ananna og fornbasaltsins, sem
undir liggur, en því miður er
þessi kafli tiltölulega stuttur og
samskeytin svo torkennileg, að
af þeim verður tæpast komizt
að ákveðihni niðurstöðu um-
fram það, að sjávarmyndanirn-
ar hafa lagzt mislægt ofan á
djúpsorfinn basaltgrunn, en
nokkru innar en nú sér til Tjör-
nesslaganna og ofan á bergi,
sem æfla má að þau einnig hafi
lagzt ofan á, þótt nú séueydd
að mestu, þá hefir fyrirlesarinn
fundið  mjög   fornlegar  jökul-
men jar, svo sem neðantil í ílejiife
arárgili við Bakkagil og norðan
í Héðinshöfða. Auk þessa hefir
hann einnig fundið jökulfram-
burð milli berglaga efst i fjöll-
unum við Ljósavatnsskarð og
norður . um Kinnarfjöll, allt
norður móts við botn Skjálf-
andaflóa. Þessar jökulmenjar
bera þess greinilegan vott, að
þær eru til orðnar á undan Kinn-
arfjallasiginu og öðrum dalsig-
um milli Skjálfanda og Eyja-
fjarðar.
Byggt á þeim forsendum, að
Tjörnesslögin séu yngri en land-
sigið austan Kinnarfjalla, hljóta
þvi jökulmenjarnar í háfjöllun-
um vestan Skj álf andaf lóa að vera
svo miklu eldri en Tjörnesslög-
in, að á millibilinu hafi langur
tími unnizt til jökulsvörfunar og
að þá hafi grafizt fornbergstrog-
ið, sem Tjörnesslögin hafi lagzt
ofan í.
Afstaða Tjörnesslaganna til
nærliggjandi bergmyndana leiða
því til þeirrar niðurstöðu, að
þau verði að skoðast sem milli-
jökultímamyndanir í íslenzkum
berglögum, og þar sem Tjörness-
lögin, samkvæmt sædýrategund-
um sínum, eru frá Pliosentíma,
þá hefir stórfelld jöklamyndun
átt sér stað hér á landi — og
sennilega einnig um önnur norð-
læg lönd — svo langtum fyrr en
jökultími er talinn hefjast sam-
kvæmt erlendum rannsóknum,
að upphaf alllangvarandi jökul-
skeiða nær að minnsta kosti
langt aftur á Pliosen.
Myndin sýnir brezka flugmenn, sem skutu niður fjórar þýzkar
flugvélar i næturárás Þjóðverja á London nóttina milli 17. og 18.
janúar s. 1. '
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8