Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Tķminn Sunnudagsblaš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Tķminn


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Tķminn Sunnudagsblaš

						Fyrsta rafmagnsvél sögunnar
varð til fyrir þremur öldum
Seytjánda öldin var ströng og
grimim. Hvorki var það veðrátta né
uppskerubrestur, sem olli því, held-
ur var þessi óáran að mestu mann-
anna verk, þá sem endranær. Siðabót
Lúthers hins þýzka hafði náð fót-
• festu í Norðurlöndum og í talsverðum
hluta Þýzkalands. Hún olli því, að
biblíuna mátti lesa á móðurmáli ým-
issa þjóða, en þó bar ekki mikið á
bættum siðum. Það var eins og höfð-
inginn í því neðra hafi haft af því
veður, að eitthvert los hefði komið á
trúfestu manna, því að sjaldan hefur
hann sýnt slíka framtakssemi. Hann
lét sig ekki muna urn að drepa „eig-
in hendi" búpening manna jafnt á
Ströndum norður sem í skjóldölum
Mundíufjalla og gekk um ljóslifandi
eins og heimamaður ásamt höfuðárum
sínum, en aðallega hafði hann sig
i'rammi   á   lútherskum   stöðum.
Hér á íslandi var fyrsta galdra-
brennan í byrjun aldarinnar, og sú
síðasta í lok hennar. Á hinn bóginn
var þetta. öld mikillar guðstrúar,
bæði sannrar og ósannrar. Þetta var
ö!d Hallgríms Péturssonar og Tyrkja-
ránanna. Á Kópavogsfundi 1662
misstum við stjórnarfarslegt sjálf-
stæði og sórum einvöldum Danakon-
ungi eiða. Passíusálmana fengum við
í sárabætur. (En gamall íslendingur
felldi tár). Þá var verzlunareinokun
á íslandi.
Þá  var  Ameríka   öll  röð  fátækra
nýlendna nokkurra Evrópuþjóða. En
í Evrópu geisaði grimm og blóðug
styrjöld svo áratugum skipti, þrjátíu-
ára stríðið. Það var valdastríð, en
grímuklætt sem trúarbragðastyrjöld.
Og at't saman lútherskum og kaþólsk-
um kristnum mönnum, sem börðust
eins og villt dýr, en rán og nauðgan-
ir, hungur og pestir fylgdu herjun-
um, sem lítinn annan mála fengu en
þann, sem þeir gátu sjálfir hrifsað
séi. Einn af aðalforsprökkum þessa
stríðs var Gústav Adólf, Svíakonung-
ur.
Þrótt fyrir þessa óáran voru samt
allvíða til menn, sem hugsuðu um
annað en sverð og byssur og sálma-
söng. Hér á eftir verður aðeins rætt
am einn þeirra.
Oifo frá Guericke
Otto von Guericke fæddist í Magde-
borg, sem þá var sjál'fstæð þýzk ríkis-
borg, 20. nóvember 1602. Hann var
við nám í Leipzig 1618, þegar þrjátíu
ára stríðið brauzt út. Guerieke var
Lútherssinni eins og allir Magde-
borgarmenn höfðu þá lengi verið.
Hann hvarf fljótlega heim til föður-
borgar sinnar og iók þar bráðlega
sæti í borgarráðinu. Enn geisaði
stríðið. Magdeborg var spjlli steins
og sleggju í stríði þessu. Hin vold-
uga klerkastétt vildi eindregið veita
hinum lúthersku Svíum lið. Aðrir
lögðust margir á sveif með kaþólsk-
Fyrsta rafmögnunarvélin, gerð 1663. Myndin er eftir teikningu frá þeim tíma.
um, vildu fylgja þýzkum keisara,
hvort sem sá segði kaþólskar eða
lútherskar bænir. Þeirra flokk fylgdi
Guerieke. Sendimenn beggja aðila
komu til Magdeborgar, Falckenberg
hershöfðingi fyrir Gústav Adólf og
seinna" hershöfðingjarnir Wallenstein
og Tilly fyrir þýzka keisarann. í hvor-
ugt skiptið tókust samningar. Tilly
lét þá vopnin tala sínu máli að venju
og í maí 1631 réðust hermenn hans
á borgina, felldu menn, myrtu og
rændu. Þeir, seíh falið höfðu fémæti,
voru píndir. Meira en 30 þúsund borg-
arbúa létu lífið. Eldur brauzt út og
eyddí flestum húsum. Hús Guerieke
brann í því báli. Ungt barn hanS
særðist svöðusári af sverðshöggi.
Hann og kona hans voru tekin tU
fanga ásamt eldri syni þeirra. í fang-
e)sinu vanh Guericke^ fyrir lausnar-
gjaldi sínu, en það riam 300 döium,
með því að gera við vasaúr yfirmanna
hersins. Nokkrum mánuðum seinna
var honum sleppt. Klæddur tötrum
og algerlega eignalaus koaost hann
úr borginni. Með hjálp aðalsmanns
nokkurs og með samþykki Svía fékk
hann stöðu í Erfurt sem nokkurs kon-
ar borgarverkfræðingur. Hin unga
kona hans og særða barnið höfgu
hvorugt þolað aðbúnaðinn og voru
bæði látin.
Brátt fór hann aftur til Magdeborg-
ar og þar í fæðingarborg sinni fékk
hann aftur virðingarstöður og vair
kallaður borgarstjóri. Hann var ein-
mana orðinn, þessi hái, granni maður
með arnarnefið. Hann hafði þá éinu
ástríðu að gera ýmsar tilraunir til
að svala forvitni sinni og afla fjár,
sem hann eyddi í tilraunir þessar.
Forvitni hans var mikil og margvís-
leg. Viðfangsefnin mörg.
„Magdeborgarkúlan"
Eitt af því fyrsta, sem Guericke
tók að athuga og gera tilraunir með,
var „tómið". Hryll'ingur tómsins —
„Horror vacui", — var á þeim tímuim
mikill raunveruleiki og ekki árenni-
legt að fara að gera tilraunir á því
sviði, en Guericke hafði margan
hrylling séð og áræddi það. Það var
almehiu álitið, að einhver ósköp
skeðu, ef mönnum tækist að mynda
lofttóm. Hvort „guð myndi líða und-
ir lok" eða „myrkrahöfðinginn leys-
ast algerlega úr böndum", voru menn
þó ekki á emu máli um. Þessi hug-
184
T I M I N N — SUNNUDAGSBLAÖ
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 481
Blašsķša 481
Blašsķša 482
Blašsķša 482
Blašsķša 483
Blašsķša 483
Blašsķša 484
Blašsķša 484
Blašsķša 485
Blašsķša 485
Blašsķša 486
Blašsķša 486
Blašsķša 487
Blašsķša 487
Blašsķša 488
Blašsķša 488
Blašsķša 489
Blašsķša 489
Blašsķša 490
Blašsķša 490
Blašsķša 491
Blašsķša 491
Blašsķša 492
Blašsķša 492
Blašsķša 493
Blašsķša 493
Blašsķša 494
Blašsķša 494
Blašsķša 495
Blašsķša 495
Blašsķša 496
Blašsķša 496
Blašsķša 497
Blašsķša 497
Blašsķša 498
Blašsķša 498
Blašsķša 499
Blašsķša 499
Blašsķša 500
Blašsķša 500
Blašsķša 501
Blašsķša 501
Blašsķša 502
Blašsķša 502
Blašsķša 503
Blašsķša 503
Blašsķša 504
Blašsķša 504