Eintak

						Guðmundur Andri Thorsson er Reykvíkíngur sem bjó við þau

ósköp sem ungur drengur að vera sendur til dvalar á Akurey

hvert sumar, Hér gerír Guðmundur Andrí upp við þann tíma,

Akureyrí og Akureyrínga,

í hitteðfyrra fór ég til Akureyrar og ráfaði þar

um bæinn heilan dag. Það var vetur. Ég var hel-

víthis hálfvithi að sunnan. Ég bar það alveg með

mér: göngulagið vitnaði um hálfvitaháttinn, hjá-

rænulegur svipurinn, fyrirhyggjuleysið í vettl-

ingaleysinu, spjátrungshátturinn í frakkavalinu

sem engan blekkti sem varð litið á skóna - þetta

eilífa gón út í loftið; það leyndi sér ekki hvaðan

þennan mann bar að.

Ég var að vitja bernskustöðva í leiðinni. Og

þegar ég stóð við dyrnar á Amaro bærðist eitt-

hvað í brjósti mér sem líktist kennd. Ég hafði

dvalið langdvölum í þessum bæ á sumrin sem

krakki, og hann hafði mótað mig. Þetta er játn-

ing, hreinskilið og opinskátt uppgjör: Það var

Akureyri sem gerði mig svona eins og ég er.

Þótt ég stæði einn og rammvilltur í miðjum

háannatímanum í Tokyo, gnæfði einn upp úr

gulu jakkafatamannhafinu, fyndi ég ekki jafn

sterkt til sérstöðu minnar og furðulegheita og ég

gerði sem barn á Akureyri. Hvers vegna? Það var

ekki vegna þess að ég var með svona stórt skarð á

milli framtannanna, og ekki heldur vegna þess að

ég var feitur - heldur hitt, að ég var úr Reykjavík,

og staddur á Akureyri. Mér tókst aldrei að ná

þessu dugnaðarlega myndarfasi sem einkennir

Akureyringa og raunar alla Eyfirðinga. Ég hafði

ekki blómlegt litaraftið; ég átti ekki til hressileik-

ann, kunni ekki að beita röddinni þessum kvart-

tón hærra en sunnanmenn gera, hafði ekki

hljóminn, hafði ekki vaid á lokhljóðunum.

Og því varð ég sá sem ég er. Ég varð innipúki

og bókabéus, lá í þjóðlegum fróðleik, einkum

draugasögum og öðrum undarlegheitum í stað

þess að stunda heilbrigða útiveru. Það var sem sé

hin akureyrska æska sem gerði mig bókhneigðan

og sjálfsagt að sýna henni þakklæti fyrir það svo

sem henni ber - og þegar ég nú ráfaði þarna í

kringum þessi sumur bernsku minnar þegar úti

var sól en inni ríkti römm forneskjan, þá skildist

mér að hversu víða sem ég

þættist hafa farið og margt

séð og margt lesið og marg-

víslega forframast - þá yrði

ég aldrei annað en helvíthis-

bölvaðurhálfvithi að sunnan.

Ég náði mér ekki á strik fyrr

en ég dróst sorgfullur ferða-

langur á krá sem hét Uppinn,

en það orð mun vera haft

„Ég var að horfa á

Akureyringa skemmta

sér- tískuklædda,

myndarlega, Ijóshærða

og sólbrúna

og skíðalega."

sem hrósyrði þar nyrðra, þar sem líflegt tríó lék

að vísu ekki undir samræðum fólks heldur frem-

ur yfir þær og þarna hitti ég fólk úr Reykjavík sem

ég þekkti naumast nema rétt í sjón og það naum-

ast mig, nema þetta urðu

fagnaðarfundir; þetta varð

ráðstefna hálfvitanna; þetta

var eins og þegar íslendingar

hittast einhvers staðar í Ind-

landi - heyrðu ert þú ekki

þessi og þessi - og innan tíðar

var eins og allir hefðu þekkst

lengi.

Akureyringar og Reykvík-

ingar: þessi skarpa megin-

andstæða þjóðlífsins milli

hinna stoltu og árásargjörnu

norðlinga og ríku og sakbitnu

og menningarsnauðu sunn-

anmanna; það er í rauninni

stórkostlegt að svona þjóðarkríli geti rúmað svo

afdráttarlausa andstæðu. Aðrir landsmenn horfa

fremur á hana utan frá og eiga jafnvel erfitt með

að skilja þessa sérstöku tegund af tortryggni sem

ríkir þarna á milli - þetta er tortryggnin sem ríkir

milli konungsins og helsta keppinautar hans sem

telur sig eiga tilkall til valda. Þegar aðrir lands-

menn veitast að Reykvíkingum tala þeir jafnan

um sinn eigin skerf til þjóðarbúsins sem þeir vilja

sjálfir fá að ráðskast með í stað þess að auðurinn

fari suður í hendur kontórista að deila út eða

breytist í fasteigna- og aðstöðugjöld sem svo aftur

breytast í tjarnhús. Þessum ræðum má Reyk-

víkingur ævinlega sitja undir snúandi þumlum

og muldrandi í barm sér hvar sem er á landinu,

nema kannski helst á Akureyri. Gagnrýni þeirra

sem byggja Höfuðstað Norðurlands er einhvern

veginn öðruvísi og það er erfiðara að höndla

hana. Hún er miklu óbeinni - þeir tala ekki um

gjaldeyristekjur þar, þeir svífa ekki heiftúðugir á

mann þegar þeir vita hvaðan maður kemur og

spyrja snöggt: hvað skaffar þú nú í þjóðarbúið

góði, eins og Vestfirðingar og Vestmanneyingar

væru vísir til að gera áður en þeir heilsa manni að

„...þá skildist mérað hversu víða sem ég

þættist hafa farið og margt séð og margt lesið

og margvíslega forframast - þá yrði ég aldrei

annað en helvíthisbölvaðurhálfvithi að sunnan."

sjómannasið. Það er hins vegar einhver tónn sem

er hárfínn en fer samt ekki á milli mála, það er

einhver háðstónn gagnvart sunnanmönnum, eins

og þeir líti í alvöru niður á þá, sjái í gegnum þá,

en um leið er þetta háðstónn þess sem verður

undir, ómaklega að eigin mati; þetta er háðstónn

Frakkans í garð Ameríkanans, Frammarans í garð

Skagamannsins.

Munurinn á íslensku Reykvíkinga og Akur-

eyringa liggur ekki í lokhljóðunum eða rödduðu

enni. Reykvískan vitnar um aðra skaphöfn. Hún

er ekki mál þess sem hefur yndi af því að hlusta á

eigin rödd; hún er ekki heldur mál þess sem vill

segja sögur; hún er ekki mál þess sem móta vill

hugsun sína í meitlaðar setningar. I reykvískunni

felast fremur möguieikar til að láta í ljós gildismat

sitt, hún hentar fremur til að fella dóma um um-

hverfið sem eru jafnafdráttarlausir og þeir eru

stuttaralegir. Reykvískan er tungutak þess dóm-

harða sem vísar spurningum á bug með setning-

um á borð við veitþað-

ekki   eða   helst   með

aðeins einu orði: Bara.

Velþóknun er látin í

ljós með einu lýsingar-

orði sem gjarnan er

orðið Æðislegt, og yfir-

leitt má segja það um

reykvískuna að hún

einkennist   fyrst   og

fremst af því að mál-

notandi vill fyrst og

fremst  upplýsa  um-

hverfið um tilfinninga-

leg viðbrögð sín gagn-

vart því, og þær kenndir

sem það kveikir með

viðkomandi, fremur en