Naumur hægrisigur! 53 þingmenn úr eínmenníngskjördæmum Kosningakerfi með einmennings- kjördæmum hefur bæði kosti og galla, eins og sjá má á þessum ímynduðu kosningum, - en ekki er hægt að mótmæla því að einmenn- ingskjörið er dramatískasta kosn- ingaformið. Til gagns og gamans birtist hér afrakstur af hugarflugi á ritstjórn Eintaks í tengslum við grein Marðar Árnasonar. Gert er ráð fyrir talsverðri fækkun þingmanna og um það bil 5000 kjósendum í hverju kjördæmi. Út úr því komu 52 kjör- dæmi (33 í Reykjavík og Reykjanesi) og var þá bætt við einu fyrir íslend- inga erlendis til að fá oddatölu í þinginu. Skiptingin gefur þokkalega hugmynd um hvernig einmennings- kjördæmi á íslandi gætu litið út anno 1993. Um frambjóðendur og úrslit er aftur á móti best að segja sem minnst, enda mundi nýtt kerfi nær sjálfkrafa leiða til verulegrar upp- stokkunar í flokkaskipan og fram- boðsmálum. Til þæginda er hér reiknað með því að í stórum dráttum myndist tvær blokkir, núverandi Sjálfstæðisflokkur og einhvers konar bandalag eða bræðingur annarra núverandi flokka, „félagshyggju-" eða „vinstri"-flokka. Helstu forystu- menn flyttu sig sennilega í væn- legustu sætin án verulegs tillits til búsetu, en annars staðar yrðu grimm slagsmál milli frambjóðenda frá blokkunum tveimur. Reyndar verða mörg Ijón í veginum þegar reynt er að skipta íslenskri pólitík upp í svona blokkir. Stundum virðast „mjúkustu" Sjálfstæðismenn lengra til vinstri en ýmsir andstæðingar þeirra, og ekki síður má spyrja hvað til dæmis Jón Baldvin og Páll á Höllustöðum eiga sameiginlegt. „Úrslitin" í þessum ímynduðu kosningum urðu naumur meirihluti „hægri"-blokkarinnar, 28 gegn 25, og munar þá aðeins tveimur kjördæm- um. Hér er miðað við stöðu mála í dag, fylgi flokkanna eins og það var í síðustu kosningum; annars vegar Sjálfstæðisflokks og hins vegar Alþýðuflokks, Alþýðubandalags, Framsóknarflokks og Kvennalista. Eins og títt er í löndum þar sem er einmenningskjördæmisfyrirkomulag yrði þessi ímyndaði kosningasigur hægri manna ekki unninn með meirihluta atkvæða á landsvísu; það sem myndi skipta sköpum er sterk staða Sjálfstæðisflokks f Reykjavík þar sem hann vinnur sigur í flestum kjördæmum. heild varð að einum flókabendli. Fyrri skipan frá 1959 var þó í meginatriðum nógu einföld til að hver reikningsglöggur maður gæti reiknað úrslit- in sjálfur, þótt skipting landskjörinna þingmanna milli kjördæma væri ekki alveg einföld. Núver- andi kerfi er hins vegar öllum þorra kjósenda lok- uð bók, og jafnvel reikningshausar þurfa sérstakt forrit í tölvu. Sá byr sem hugmyndir um breytt kosningafyrirkomulag njóta nú á sér þó fjölþætt- ari aðdraganda en vitleysisganginn við málamiðl- anirnar 1983. Þar er meðal annars til að taka að pólitísk undiraida á suðvesturhorninu hefur þyngst verulega þennan áratug. REYKVÍKINGAR LOSNA VIÐ PÓLITÍSKA MINNIMÁTTARKENND Áður fyrr voru íbúar á höfuðborgarsvæðinu oftlega reiðubúnir að játast undir rök sem á ýms- an hátt réttlættu umframvöld landsbyggðar- manna. Sjálfsmynd Reykvíkinga og nærsveitunga þeirra hefur aldrei verið sérlega skýr, og ákveðnar aðstæður valdið því að þessi íbúahópur - sem nú er orðinn meirihluti íslendinga - hefur þjáðst af eins konar pólitískri minnimáttarkennd. Orsakirnar eru að minnsta kosti tvær. Önnur er ætterni. Fyrst nú á dögum er komin til áhrifa heil kynslóð af hreinræktuðum höfuðborgarbú- um, börnum þeirra sem fluttu suður kringum stríðið og ætluðu alltaf aftur heim. Hin orsökin felst í vinsældum íslensku framleiðsluhyggjunn- ar, þjóðlegum þriðjaheims-popúlisma sem allir íslenskir flokkar hafa boðað og gengur í stuttu máli út á að enginn sé túskildingsvirði nema hægt sé að telja fram í beinhörðum þann gjaldeyri sem hann hafi skapað þjóðinni síðasta vinnudaginn. Samkvæmt þessari þráhyggju er höfuðborgarfólk í viðskiptum, menntalífi og þjónustu lítils vert - sama hversu þarfar þessar greinar kunna að vera fyrir framleiðslu og gjaldeyrissköpun. Kannski eru Islendingar líka að verða lausir við þá ósjálf- ráðu tilfinningu að fólk sem búi á stóru land- flæmi sé eitthvað markverða en fólk sem býr í hundrað fermetra íbúð, og hljóti því að eiga að hafa meira að segja um landsmálin. Nú eru aðrir tímar. Þeir hafa breytt þessari mynd og aukið pólitískt sjálfstraust á höfuðborg- arsvæðinu. Þar hjálpar líka til að byggðastefna undanfarinna áratuga með miklum opinberum stuðningi út á landi hefur hvað eftir annað farið út í dellumakerí og peningaaustur, þannig að höfuðborgarfólki finnst með réttu eða röngu að það sé sífellt verið að spila með skattpeningana þess. Slíkar tilfinningar magnast mjög við síend- urteknar kjördæmaæfingar á Alþingi, þar sem einstakir þingmenn og þingmannahópar leggjast í veg fyrir almenn pólitísk mál til að láta kaupa stuðning sinn með staðbundnum aðgerðum í héraði. ÝKT LANDSBYGGÐARFYLGI STJÓRNMÁLAFLOKKANNA í innsta hring pólitíkurinnar líta menn einnig til þess misvægis sem kosningakerfið skapar í þingliði flestra flokkanna, eins og sjá má af fylgj- andi samanburðarmynd. I öllum flokkunum er þingflokkurinn þungamiðja valda og stefnumót- unar, og í krafti kosningakerfisins er staða lands- byggðarinnar feykisterk í flestum þeirra. Dæmi: Alþýðubandalagið. Síðast fékk flokkurinn sam- tals um 12.700 atkvæði í Reykjavík og Reykjanesi, en tæp 10 þúsund í landsbyggðarkjördæmunum. í þingliðinu eru hins vegar aðeins þrír fulltrúar Reykjavíkur og Reykjaness á móti sex lands- byggðarmónnum. I fjölmennustu kjördæmunum gefst þessum flokki því lítið svigrúm til endurnýj- unar í þingsætum, sem aftur spillir eðlilegri fram- þróun og flokksstarfi meðal flokksfélaga og stuðningsmanna á því svæði. Raunin hjá Alþýðu- Spennandi kosningabarátta Hér má sjá fjögur ímynduð dæmi kosningabáráttu í eínmenningskjördæmum. Grafarvogur Steingrímur Hermannsson sigrar Pál Kr. Pálsson Réttarholt Sólveig Pétursdóttir sigrar Kristínu Ástgeirsdóttur Gufunes Jón Asbergsson sigrar Finn Ingólfsson Hafnarfjörður Guðmundur Árni Stefánsson sigrar Porgils Óttar Mathiesen N Ó V E M E R E I N T A K 55
Beinir tenglar