ALLT LANDIÐ EITT KJÖRDÆMI Þriðja leiðin er að gera allt landið að einu og sama kjördæminu. Sú tillaga er gömul, mun einna fyrst hafa komið fram hjá Héðni Valdi- marssyni á fjórða áratug aldarinnar, og hefur æ síðan notið nokkurs fylgis í A-flokkunum. Á fundi Félags frjálslyndra jafnaðarmanna um kjör- dæmamálið snemma í október lýstu fulltrúar fjögurra flokka yfir að þeir gætu með eðlilegum fyrirvörum hugsað sér að ræða slíka breytingu. Þar kom mest á óvart framlag framsóknarmanns- ins og Eyfirðingsins Jóhannesar Geirs Sigur- geirssonar, enda áttu menn síður von á slíkum málflutningi af landsbyggðinni, en raunar höfðu svipuð sjónarmið heyrst um þessi mál áður frá Vestlendingnum Jóhanni Ársælssyni. Þessir landsbyggðarmenn segja sem svo að engin leið sé til iengdar að komast hjá því að sinna kröfum suðvesturlands um jöfnun atkvæðisréttar. Versta leiðin til slíkrar jöfnunar sé hins vegar að lands- byggðin gefi eftir sína menn suður. Klassíska lausnin á þessum vanda, - að fjölga þingmönn- um - sé ófær. Þess vegna sé rökrétt að gera landið að einu kjördæmi þar sem allir þingmenn yrðu þingmenn alls landsins. Við slíkar aðstæður yrðu fiokkarnir að höfða til staðbundins fylgis á lands- byggðinni. Þar með sé engan veginn víst að þing- mönnum af landsbyggðinni fækki til muna. Athugasemdir við að landið sé gert að einu kjördæmi eru að sjálfsögðu ýmsar. Þær veigamestu snúa að því hvernig eigi að tryggja eðlileg áhrif kjósenda á framboðslista flokkanna. Ef allt þingið væri kosið í einu kjör- dæmi eftir hefðbundnum hlutfalls- reglum er hætt við að flokkarnir mundu raða öllum sínum kanónum í „örugg" sæti, - kjósendur væru þá í rauninni að kjósa um það bil tíu til 15 frambjóðendur; þeir fengju þá hugs- anlega að velja milli til dæmis 23.-27. manns á D-lista, 12.-15. rnanns á fram- sóknarlistanum og 8.-11. manns á G- lista og þar fram eftir götunum. Þeir „Stolnu nn Þessír þingmenn lands- byggðarinnar sitja á þíng fyrir atkvæðastyrk úr þéttbýlinu á suðvestur- horninu u GUNNLAUGUR STEFÁNSSON OG SlGHVATUR BJÖRGVINSSON Gunnlaugur situr í sætí Magnúsar Jónssonar úr Reykjavík og þeir Sighvatur og Jón Gunnarsson úr Reykjanesi eiga jafnan rétt á sætinu hans Siqhvatar. Stefán Guðmundsson, Olafur Þ. Þórðarson og Jón Kristjánsson Stefán er í sæti Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, Giafur í sæti Bolla Héöinssonar og Jón í sæti Jóhanns Einvarðssonar. kjörið og kosningarnar þannig að kjósendum væri skylt að taka afstöðu til listauppröðunar - svipað og nú gildir um útstrikanir og uppröðun í kjörklefanum, en með miklu meiri áhrifum kjós- endanna. RÓTTÆKAR BREYTINGAR EÐA NÝJAR MÁLAMIÐLANIR I umræðum um nýtt kosningakerfi hafa heyrst enn fleiri leiðir, sem flestar eru þá einhvers konar afbrigði eða blöndur af þeim sem hér hafa verið reifaðar. Ein þeirra er kerfi svipað og viðhaft er í Þýskalandi og var við lýði hér fyrr á öldinni, nefnilega sambland einmenningskjördæma og landslista. Kjósandi hefði þá til dæmis tvö at- kvæði; hann kysi sinn mann í kjördæminu með öðru atkvæðinu, og notaði hitt í hlutfallskjöri á landsvísu. Eitt er hugsa upp hina æskilegustu skipan - annað að ná pólitísku samkomulagi um breytingar. 1 núverandi stöðu er afar ólíklegt að neinn annar flokkur en sá stærsti sætti sig við ein- menningskerfi, jafnvel þótt jöfnunarsæti fylgdu. Innan Sjálfstæðisflokksins eru líka deildar mein- ingar um svo róttæka uppstokkun, og samþykkt landsfundar Sjálfstæðismanna sýnir að þar ætla menn fram í þessu máli af sæmilegu raunsæi og sveigjanleika. Hinar tvær leiðirnar eru því líklegri, annað hvort að landið verði eitt kjördæmi með auknu persónuvali í einhverri mynd, eða að núverandi kerfi verði einfaldað með jöfnun atkvæðisrétt- ar að meginmarkmiði. Og allra lík- legast er auðvitað eins og venjulega að ekkert gerist eða eitthvað mjög smávægilegt, vegna þess að þegar hagsmunum er ógnað er hentug- asta vörnin yfirleitt sú að reiða sig á óbreytt ástand, hafa það eins og það var: status quo ante. Hér skal því spáð í bjartsýnis- kasti að þótt slík vörn geti tafið framgang breytinga reynist hún að þessu sinni ekki haldgóð til lengdar. Vilhjálmur Egilsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðjón Guðmundsson, Eggert Haukdal og Egill Jónsson Viihjálmur situr fyrír Þuríði Pálsdóttur, Einar fyrir Maríu E. Ingvadóttur, Guðjón fyrir Guðmund H. Garðarsson, Eggert fyrír Guðmund Magnússon og Egill fyrir Gunnar I. Birgisson. sem vilja athuga betur þennan kost beina þess vegna sjónum sínum að því hvernig eigi að tryggja kjósendum áhrif á persónuval flokkanna. Til þess arna hafa meðal annars verið uppi til- lögur um formlegt og lögbundið prófkjör sem fram færi á sama tíma hjá öllum flokkum, ekki ósvipað og hefðbundnar forkosningar I Banda- ríkjunum. Einnig hefur vakist upp gömul hug- mynd frá Vilmundi Gylfasyni sem eitt sinn lagði til að kjósendur gætu valið milli þess að greiða flokki atkvæði eða tilteknum einstaklingum á lista eins flokks eða fleiri. Atkvæði greidd einstak- lingunum nýttust þeim þá sérstaklega, en deild- ust jafnframt milli fiokkanna sem þeir fylgdu að málum. Enn mætti hugsa sér að sameina próf- Kristinn H. Gunnarsson og Ragnar Arnalds Kristinn er í sæti Auðar Sveinsdóttur og Ragnar í sæti Sigríðar Jóhannesdóttur. Þrýstingur er einfaldlega orðinn of mikill innan kerfís og utan til að það haldi lengi, jafnvel uppá- lappað. Krafan um breytingar á kosningakerfmu sameinar nú margvíslega hagsmuni og tilfinning- ar: réttheimtu höfuðborgarbúa, gremju vegna kjördæmaævintýra á kostnað þjóðarhags, vonir um raunhæfari flokkaskipan, óskir um velja menn en ekki flokksskrifstofur, æpandi þörf á skynsemi og skilvirkni í pólitíska kerfinu. Ekkert eitt skipulagstrix getur sameinað þetta allt saman. Hins vegar er það skref í áttina að pólitíkusarnir eru farnir að skilja að það er eitthvað rotið í ríki Dana ... Mörður Árnason er íslenskufrœðingur og ólceknandi áhugamaður um pólitík. N Ó V E M E R E I N T A K 57
Beinir tenglar