Eintak

						sagt við móður sína: „Ég veit um konu sem getur

hjálpað þér". Það bendir til þess að hún hafi þá

þegar séð eftir orðum sínum um móður sína og

brugðið mjög að litli bróðir hennar væri svo lengi

í óvissu á stofnun.

Síðan fylgdist ég úr fjarlægð og í nálægð með

málum Sigríðar og fór tvisvar með henni í

heimsókn til sonar hennar að Hraunbergi og einu

sinni í viðtal við þær Anní Haugen og Ellý A.

Þorsteinsdóttur hjá Félagsmálastofnun. Ég hef

því orðið vitni að mörgu af því sem Sigríður

ræðir um og kynnt mér öll gögn varðandi hennar

mál. Georgía vill vera með í þessu viðtali og hvatti

móður sína í upphafi til að hafa samband við

mig. Georgía hefur orðið:

„Ég bjóst aldrei við að þetta færi svona illa.

Mér þykir mjög vænt um mömmu og vil vera hjá

henni, en helst ekki í þessari íbúð. Ég vil ekki fara

til fósturforeldra. Ég vil að Davíð Tómas sé hjá

okkur og bjóst aldrei við að við yrðum aðskilin.

Ég sakna hans mikið og get ekki horft á mynd af

honum án þess að gráta. Mér finnst hræðilegt að

hafa svona litla umgengni við hann og vil ekki

heimsækja hann upp í Hraunberg. Það er ekki

eins og hann sé bróðir minn lengur. Ég sé eftir

því að hafa talað við Hugó Þórisson og Guðjón

Bjarnason. Þegar ég talaði við þá hélt ég að

mamma gæti aldrei hætt að drekka og fordæmdi

hana mjög og kenndi henni um margt sem ekki

var rétt að gera. Ég skil hana betur núna og ég er

mjög ánægð að hún skuli vera svona sterk að

steinhætta að drekka. Úr því að henni tókst það

þrátt fyrir það mikla álag að missa forræðið yfir

okkur Davíð Tómasi finnst mér að hún eigi að fá

annað tækifæri til að sýna að hún er góð móðir."

Við Sigríður ákveðum að hlífa Georgíu við

frekari upprifjun og hún fer heim til afa og

ömmu eftir að hafa setið með okkur á heimili

móður sinnar um stund. Sigríður rifjar upp mál

sitt eftir að hafa borið í mig kræsingar, því hún er

sérlega húsmóðurleg.

„Það er mikið álag að berjast fyrir forræði

barna sinna og þurfa auk þess að taka við ósann-

gjarnri gagnrýni frá starfsmönnum sem hafa mál-

ið til meðferðar. Friðhelgi einkalífs þeirra sem

lenda í barnaverndarmálum er gjörsamlega van-

virt. Það er örugglega löngu orðið tímabært að

endurmeta alla vinnu starfsmanna Félagsmála-

stofnunar Reykjavíkur í barnaverndarmálum.

Það er eins og þeir hafi misst sjónar á því sem í

orðinu felst, að vernda börn. Þá fyrst fara málefni

foreldra og barna að versna þegar starfsmenn

Félagsmálastofnunar grípa til sinna undarlegu

vinnubragða. Eftir að hafa misst börnin situr

maður uppi með misjafnlega fordómafullar

skýrslur um sig og fjölskyldu sína."

VrílTILVARNAÐAR

„Ég vil skýra frá meðferðinni á börnunum

mínum sem víti til varnaðar öðrum foreldrum.

Ég vildi óska að meðferð minna mála væri

undantekning en ekki regla. Svo virðist þó ekki

vera. Ég hef frétt af ótal málum þar sem reynsla

fólks er söm og mín, en flestir bera harm sinn í

hljóði eftir örlagaríkar og oft gerræðislegar ráð-

stafanir yfirvalda. Að barnaverndarnefndir skuli

vera pólitískt kjörnar er alvarlegt mál og kapítuli

út af fyrir sig. En kannski skiptir það ekki máli,

því félagsráðgjafar hafa töglin og hagldirnar, þeir

stjórna ferli mála og matreiða til nefndarinnar.

Þeir eru í senn rannsakendur, dómarar og

framkvæmdaaðilar, þótt lög segi til um annað.

Sjálfir kanna nefndarmenn ekki aðstæður og

foreldrum er skammtaður naumur tími til að

verja sig og ekkert mark tekið á framburði þeirra.

Svo virðist sem aðeins sé verið að framfylgja

lögum með því að gefa þeim þessar 10-15 mínútur

sem þeim og lögfræðingi þeirra býðst. Gögn frá

faglærðum stuðningsmönnum fólksins eru

jafnvel hunsuð.

Til dæmis hefur Ellý A. Þorsteinsdóttir, yfir-

félagsráðgjafi hjá Félagsmálastofnun, margítrek-

að að þau hjá stofnunni taki ekkert mark á þeim

gögnum sem ég lagði fram, þar á meðal álitsgerð

sálfræðings sem þekkir hagi mína mjög vel og

mati geðlæknis sem þó var valinn af Félagsmála-

stofnun til að kanna hæfni mína sem móður.

Geðlæknirinn lét gera á mér sálfræðipróf. Hann

lagði ekki til að ég yrði svipt forræði ævilangt

heldur tímabundið í sex mánuði til eitt ár og

skrifaði ítarlega greinargerð um allt mitt líf og

fjölskyldusögu. Greinargerðin er samantekt eftir

þrjú viðtöl hjá honum haustið 1990, en þá var ný-

búið að vista fjögurra ára son minn gegn vilja

mínum á vistheimili barna að Hraunbergi 15 í

Reykjavík.

Af skiljanlegum ástæðum leið mér ekki vel á

þeim tíma. Ég var ekki búin að jafna mig eftir erf-

iða sambúð með seinni barnsföður mínum og

ekki búin að ná tökum á áfengisvanda mínum

sem þó er stórlega ýktur í öllum gögnum um mig.

Ég viðurkenni að ég átti við áfengisvanda að

stríða, en ég vanrækti börnin mín aldrei. Börnin

bera sjálf best vitni um það, auk umsagna skóla

og dagheimilis. Ég fékk alls staðar góða dóma um

að þau séu í góðu jafnvægi, vel hirt og hafi ekki

þurft að líða fyrir umhyggjuleysi, hvorki andlega

né líkamlega. Ég viðurkenni þó að eflaust hefur

dóttir mín liðið fyrir minn vanda, því hún er á

viðkvæmum unglingsárum þegar foreldrar eru

sérstaklega óvinsælir. Flestar mæður þekkja þann

tíma í lífi sínu þegar dæturnar hafna þeim tíma-

bundið. Það sorglega við mitt mál er að fram-

burður hennar gegn mér er notaður sem aðal-

vopnið til forræðissviptingar yfir henni og syni

mínum."

ÓDAGSETT BRÉF MEÐ EILÍFÐARGILDI

„Hugó Þórisson sendi yfirlýsingu, ódagsett

bréf með engum haus, eftir örfá viðtöl við dóttur

mína. Þar segir hann meðal annars: „Georgía hef-

ur í gegnum tíðina þurft að bera mikla ábyrgð á

heimili og fjölskyldu, sérstaklega eftir fæðingu

bróður síns. Þessi ábyrgð er alltof mikil fyrir svo

unga stúlku og er staðan í máli hennar sú að hún

hefur algjörlega gefið upp alla von og væntingar

um það að móðir hennar geti staðið sig sem upp-

alandi og hefur engan áhuga á henni lengur.

Sterkasta ósk stúlkunnar er að komast til fóstur-

foreldra sem geti gefið henni þá festu, hlýju, um-

hyggju sem hún saknar svo sárlega. Georgía hefur

auk þess miklar áhyggjur af bróður sínum Davíð

Tómasi sem hún er hrædd um að lendi í sömu

vonbrigðum og sárindum og hún. Von hennar er

sú að móðir þeirra missi forræði yfir báðum

börnunum, þar sem að fullreynt sé að hún haldi

sig frá áfengi. Georgía hefur mestan áhuga á að

komast í fóstur þar sem þau systkinin geti verið

saman."

Ef eitthvað er hef ég sennilega látið of mikið

eftir dóttur minni. Að hún hafi borið ábyrgð á

heimilinu eru örugglega ekki hennar orð, heldur

túlkun Hugós Þórissonar. Dóttir mín er heilu ári

á undan í skóla og hefur ávallt haft allan þann

tíma sem hún vill fyrir sig sjálfa. Það er sjálfsagt

að börn hjálpi til við yngri systkinin sín og það

gerði hún af fúsum og frjálsum vilja, en auk þess

var Davíð Tómas á barnaheimili allan daginn og

ég í vinnu. 13 ára stúlka veit ekki hvað felst í for-

ræðissviptingu og gerir sér litla grein fyrir því

hvað um er að ræða þegar börn fara í fóstur. Ósk

hennar gæti hafa byggst á ráðleggingum Hugós

sjálfs eða einhverjum væntingum sem hún hefur

haft um öðruvísi fjölskyldulíf. Börn læra oft ekki

að meta foreldra sína fyrr en löngu eftir að þau

eru farin að heiman og orðin fullorðin. Enda

gekk þetta allt eftir, ég missti forræðið, en sú

stutta er einmitt sú sem þverneitar að fara til fóst-

urforeldra og vill draga orð sín til baka og að ég

fái þau bæði aftur til mín. Hún gerði sér enga

grein fyrir því hversu örlagarík orð hennar voru

og síst vildi hún missa sjónar á bróður sínum. Ég

áfellist hana þó ekki fyrir þessi orð og hef fyrir-

gefið þau, en að viðbrögð barnaverndaryfirvalda

hafi verið svo grimmúðleg er vart hægt að fyrir-

gefa.

Til staðfestingar á framburði dóttur minnar

var Guðjón Bjarnason fenginn til að ræða við

hana og á hans skýrslu er úrskurðurinn byggður.

Þá skýrslu fékk ég ekki að sjá, en þó er aðalreglan

sú að láta málsaðilum í té öll gögn í málinu. Þær

skýringar voru gefnar að það geti verið skaðlegt

fyrir samband okkar dóttur minnar í framtíðinni

að ég viti hvað hún hafi sagt um mig. Hún hefur

þó örugglega ekki sagt neitt sem ég hef ekki sjálf

heyrt hana segja við mig eða aðra mér nákomna.

Ég hlýt að eiga rétt á að fá að vita hvernig er unn-

ið úr þeim upplýsingum sem hún veitir í viðtali

við Guðjón Bjarnason og hvernig hann vinnur

sitt mat. Hann var einnig látinn meta líðan sonar

míns í Hraunbergi, en þá var hann framkvæmda-

stjóri barnaverndarráðs. Hann skrifaði skýrslu

um heimsóknina þangað. Lokaorðin hljóða svo,

orðrétt: „Það veldur einnig erfiðleikum, líkt og

með börn sem dvelja lengi á stofnun, að drengur-

inn er smám saman að tengjast tilsjónarmanni

sínum tilfinningalega. Gangi þau tengsl „of langt"

verður það óhjákvæmilega áfall fyrir drenginn að

skilja við þessa nýju móðurímynd. Því lengur sem

mál þetta dregst á langinn, þeim mun hættara er

drengnum við tilfinningalegu áfalli, sem ef til vill

má enn komast hjá."

Syni mínum var þó haldið í þessu stofnana-

fangelsi í fjóra mánuði til viðbótar og það getur

sérhver heilbrigður maður ímyndað sér hversu

langir tíu mánuðir eru að líða í vitund barns sem

spyr daglega hvenær hann megi fara heim til

mömmu sinnar og stóru systur. Barns sem hefur

sjaldan farið frá móður sinni, en synir eru að

mínu mati miklu háðari mæðrum sínum á íýrstu

sex til átta árum ævinnar en dætur. Guðjón lýsir

syni mínum svo: „Þetta er þrekvaxinn og frekar

hvatvís ljóshærður strákur, sem kraftur virðist

vera í. Hann talar mikið og fylgist vel með öllu

sem fram fer í umhverfinu. Manni kemur dreng-

urinn þannig fyrir sjónir að hann sé ágætlega

greindur. Eftirtekt, tal, orðanotkun, útskýringar

og minni bera vott um það. Starfsmenn eru

aðspurðir á sömu skoðun. Hann tók undirrituð-

um strax vel og lét gamminn geysa. Af svörum

hans að dæma lítur hann á heimili sitt hjá móður

sinni. Hann sagði mér að móðir sín væri veik og

þess vegna væri hann í Hraunbergi. Þegar henni

væri batnað færi hann heim til sín aftur."

Það hefur bjargaði miklu fyrir líðan hans í

Hraunbergi að hann var á einkareknu barna-

heimili og hélt áfram dvöl þar á daginn. Hefði

hann ekki verið á barnaheimili væri meðferð

barnaverndaryfirvalda á honum örugglega búin

að skaða hann fyrir lífstíð og vera má að svo sé."

NAUMT SKÖMMTUÐ UMGENGNI

„Ennþá þráir hann að koma til mín og ég er

löngu hætt að bragða áfengi og hef fasta vinnu.

Ég er sjúkraliði og tannsmiður að mennt og hef

ávallt unnið hörðum höndum, kannski of mikið

og þá var flóttinn í áfengið. Ég get þó aldrei fallist

á að þótt fólk eigi við tímabundin áfengisvanda-

mál að etja þurfi það að missa börnin sín fyrir

lífstíð. Ég drakk og það aðallega ein sem er auð-

vitað hættumerki, en ég skildi börnin mín ekki

eftir í reiðileysi og fór út að skemmta mér. Ég fór

ekki út á lífið, eins og kallað er, og hef alltaf verið

heimakær. Dóttir mín hefur verið mikið hjá for-

68

EINTAK      NÓVEM