Eintak

						Og brýnirðu það fyrir börnunum?

EB: Já, ég geri það. Það er alveg hægt að gera sér

glaðan dag og skemmta sér innan um fólk þótt

maður sé ekki að drekka áfengi.

Þú hefur ekki einfaldlega fengið ógeð á áfengi

eftir að hafa horft upp á hvernig það fór með líf

þitt og þeirra sem þér þótti vænst um?

EB: Jú, maður fær ógeð á því hvort sem maður

neytir þess eða ekki.

En Súsanna, þú drekkur?

SS: Ég hef ekkert á móti áfengi. Maðurinn var

alkóhólisti. Áfengi fór svona í hann. En það fer

ekki svona í mig. Ég drekk mjög í hófi. Áfengi fer

ekki svona í neinn mann sem ég

þekki, sem á annað borð drekkur í

hófi. Það er því ekki við áfengið að

sakast. Það eru mennirnir sem hafa

komið óorði á áfengið.

Eins og einkunnarorð bandarísku

rifflasamtakanna: Byssur drepa ekki

fólk.

SS: Já, ég er byssubófi. Ég hef aldrei

fengið ógeð á áfengi, en auðvitað hef-

ur það áhrif á mig eins og annað fólk.

Það hefur komið fyrir að ég hef ekki

bragðað áfengi í langan tíma, þegar

ég hef farið í gegnum erfið tímabil.

Maður þarf að vera í góðu jafnvægi

þegar maður fær sér í glas.

Nú var ykkar drykkja ekkert vanda-

mál. Eftir sem áður voruð þið sýkt-

ar. Það má segja að þið hafið borið

sjúkdómseinkenni af sjúkdómi ann-

arrar manneskju.

SS: Sá sem tekur þátt í þessum leik á

móti alkóhólistanum er jafnþjáður af

afneitun og dómgreindarleysi og

alkóhólistinn sjálfur. Kannski giftist

hann alkóhólistanum vegna þess að

hann hafði þessi sjúkdómseinkenni

fyrir. EinstakJingar smella saman

vegna þess að lífsýn þeirra og hugs-

anakerfi falla saman.

Áttu við að þið hafið verið orðnar

kóarar áður en þið funduð aUcana

ykkar? Að þið hafið leitað ykkur að

temmilegum aumingja til að hlúa

að?

SS: Nei, alls ekki. Það stígur enginn á

stokk og segist ætla að leita sér að

aumingja - fyrir utan það að alkóhól-

istar eru ekki aumingjar. Það er eng-

inn sem velur sér þetta hlutskipti,

hvorki að verða alkóhólisti né kóari.

Við segjum ekki þegar við erum

börn: Ég ætla að verða alkóhólisti og

brjóta og týna öllu og öllum í kring-

um mig. Það segir heldur enginn: Ég

ætla að verða kóari þegar ég er orðin

stór og safna í kringum mig veikgeðja

fólki svo ég líti alltaf betur út en hin-

ir. Svo ég geti blásið upp lélegt sjálfs-

mat með því að vera svo helvíti

snyrtilegur miðað við hina. Þetta er

tilfinningalegur sjúkleiki sem enginn

vill hafa.

Hvenær áttaðirðu þig á að þú værir tilfinninga-

lega sjúkur aðstandandi alkóhólista?

SS: Það var ofboðslega stuttur tími sem ég var

aðstandandi. Ég áttaði mig ekki á að maðurinn

væri alkóhólisti fyrr en eldri dóttir okkar fæddist.

Þá vorum við búin að vera gift í rúmt ár. Þegar

við giftum okkur sagði ég: Svona er þetta á mínu

heimili - börn og drykkja fara ekki saman -

svona vil ég hafa þetta og þú verður að virða það.

Og hann hlýddi. En eftir að fyrri dóttur okkar

fæddist byrjaði alkóhólismi hans að ágerast og

það gerðist mjög hratt. Ég skildi ekkert hvað var

að gerast. Það komu sprengjur. Ég reifst, grét og

barmaði mér. Og hann grét ennþá meira yfir að

hafa komið svona fram við mig og barmaði sér

ennþá meira. En ég gekkst aldrei inn á að ástæð-

an fyrir þessari hegðun hans lægi hjá mér. Mér

fannst það alltaf dálítið sérkennileg fullyrðing af

hans hálfu. Það getur aldrei verið öðrum að

kenna hvernig maður hegðar sér.

Hvers konar aðstandandi varst þú?

SS: Ég talaði. Við vorum sífellt að ræða málin. Ég

hef enn þann dag í dag ofnæmi fyrir setningun-

um „þurfum við ekki að ræða saman" og „eigum

við ekki að ræða málin". Þetta eru tvær setningar

Edda Björgvinsdóttir

„Loks áttaði ég mig á því að það var nákvæmlega sama hvað

ég gerði, ég gat ekkí stjómað þessari drykkju. Ég gat ekki látið

þannan mann hætta."

sem ég þoli ekki. Þetta var algjörlega tilgangslaust

tal. Ég var svo heppin að Inga Bjarnason rétti

mér bókina Konursem elska ofmikið og sagði mér

að lesa hana. Ég las bókina á einni nóttu, áttaði

mig á að ég bjó með alkóhólista og var komin á

Alanon-fund kvöldið eftir.

Og hvað gerðirðu þegar þú áttaðir þig á þessu?

Sagðirðu manninum að þú létir ekki bjóða þér

upp á þetta og skildir við hann?

SS: Nei, drottinn minn dýri, það vildi ég ekki.

Reyndirðu að þurrka hann?

SS: Nei, ég reyndi það aldrei. Ég reyndi að ræða

við hann á þeim nótum að hann vildi það sjálfur.

Gekkþað?

SS: Nei, engan veginn. Það var algjörlega von-

laust.

Varst þú jafnfljót að átta þig, Edda?

EB: Nei, nei. Ég féll í allar þær gryfjur sem hægt

er að falla í. Ég notaði öll tiltæk ráð til að fá hann

til að hætta að drekka og gerði bókstaflega allt til

þess. Ég hélt að það væri á mínu valdi. Ég var bú-

in að reyna skilnað og sjá að það vildi ég ekki. Ég

vildi halda þessu hjónabandi. Loks áttaði ég mig

á því að það var nálcvæmlega sama hvað ég gerði,

ég gat ekki stjórnað þessari drykkju. Ég gat ekki

látið þennan mann hætta. Ég þurfti hjálp

til þess að átta mig á því og mér var bent

á hvar ég gat fengið hana. Sú fræðsla sem

ég fékk og bjargaði mér var á fjölskyldu-

námskeiði hjá SÁÁ. Ég vil hvetja alla til

að leita þangað ef þeir vilja hjálp.

AUcafræðin hafa hugtök yfir ýmsar týp-

ur af aðstandendum, píslarvottar, hetj-

ur...

EB: Það er mjög algeng tegund, hetjan.

Sú sem ber sorg sína í hh'óði og alls ekki

út á torg.

SS: Já, það er mjög mikið af hetjum á ís-

landi.

EB: Það er svo aðdáunarvert. Eða hvað?

SS: Og það felst í því svo mikil umbun.

Tvímælalaust var ég hetja þegar ég stóð í

þessu og ég held að Edda hafi verið það

líka. Svo er spurning hvort maður sé

svona píslarvotta-hetja eða gribbu-hetja.

Hvor varst þú?

SS: Gribbuhetja, biddu fyrir þér.

Þú gætir ekki orðið píslarvottur?

SS: Nei, ekki að ræða það. Ég er dálítil

öfgamanneskja. Ef mér er mikið niðri

íyrir, þá er mér mjög mikið niðri fyrir.

Þegar ég ætlaði að stjórna lífi mannsins

var það örugglega með sterkari vopnum

en tárum. Ég get ekki setið úti í horni og

grátið.

Þú ert sem sagt ekki sérstaklega eftir-

sóknarverður aðstandandi fyrir alka?

SS: Nei, guð minn góður. Það mundi

hvaða alkóhólisti gefast upp á mér.

EB: Og drekka sig í hel í hvelli.

SS: Nei, bara forða sér því í dag tek ég

ekki að mér að stjórna lífi annarra. Ég

pakkaði stjórnseminni inn í mjög fínar

umbúðir og áleit mig bara mjög gefandi

manneskju. En þegar maður er svona

sjúklega gefandi fer maður að gefa hluti

sem maður á ekki til. Fólk fer hreinlega

að nærast á manni. Maður missir allan

þrótt og hefur ekki lengur orku til að

sinna börnunum eða vinna. Ég valdi því

á milli mín og alkóhólismans.

Nú hefur alkóhólismi leikið ykkur dálít-

ið grátt. Er leikritið ykkar ekki eintóm-

ur harmur?

EB: Nei, það er svo margt fyndið sem

maður sér eftir á. Við getum grenjað úr

hlátri yfir því sem við vorum hér áður

fyrr algjörlega í klessu yfir. Okkar leið er

að gera grín að okkur prívat og persónulega,

draga upp myndir og fólk til að lifa þær með

okkur. Við erum að reyna að deila reynslu og fá

fólk til að hlæja og hugsa með okkur. Leiðin að

tilfmningunum liggur nefnilega ekki í gegnum

grátur. Hann er lokandi. Leiðin að tilfinningun-

um liggur í gegnum hlátur.

Leikriíið Gúmmíendur synda ekki verður sýnt ískól-

um og á vinnustöðum, en gert útfrá Borgarieikhús-

inu. Súsanna og Edda skrifuðu það saman og Edda

leikstýrir. Leikarar eru Eggert Þorleifsson, Margrét

Ákadóttir og Ragnhildur Tryggvadóttir.

re

EINTAK      NÓVEMBER