Eintak

						1-

s H

Þegar Adam hafði bitið af eplinu settist

hann og hallaði sér upp að trénu. Hann fór að

hugsa um það í fyrsta sinn hvað hann hefði

eiginlega verið að gera fram að þessu. Og

með eplið í maganum fannst honum að það

hefði ekki allt verið gott. Sumt hefði meira að

segja veriö verulega vont. Hann sá eftir því og

ákvað að gera það aldrei aftur. Og hann vissi

að hann gæti ekki staðið við það.

Síðan þá hefur mannskepnan verið upp-

tekin af syndinni. Á milli þess sem hún fellur i

freistni veltir hún sér upp úr samviskubiti,

iðrast, lofar bót og betrun. Og syndgar á ný.

Þetta er arfurinn frá Adam og afleiðingin af

eplaáti hans. Maðurinn hegðar sér eins og

áður. Eini munurinn er að hann dauðsér eftir

helmingnum sem hann gerir.

Seinni tíma menn hafa reynt að betrum-

bæta uppgötvun Adams. Þær tilraunir hafa

aðalega snúist um að smíða í kringum hana

kerfi. Þersneskir spekingar skiptu heiminum

og öllu því sem í honum er í tvennt; svart og

hvítt, synd og dyggð. Sýrlenskir kollegar

lirra persónugerðu þessi fræði og fundu

púka handa hverri synd og hver dyggð fékk

sinn engil. Og þeir sendu englana til himna

og púkana til helvítis. Grikkjum þóttu þetta

þunn fræði og vildu frekar hafa níu himna en

einn og þá níu helvíti líka. Þá voru syndirnar

orðnar níu og dyggðirnar líka. Og eins og í

helvíti Dante bjó einn skratti í hverri íbúð í hel-

víti og pyntaði þar sína syndabelgi.

Þessi fræði öll hittu síðan kristnina fyrir í

Þáli postula sem átti ekki í vandræðum með

að herma þau upp á æskilegt hegðun-

armynstur kristinna manna. Og þar sem Þáll

var andríkur maður gat hann ekkí haldið sig

við níu syndir í bréfí sínu til Galatamanna,

heldur varaði hann þá við einum fímmtán og

gaf til kynna að hann gæti svo sem þulið upp

fleiri. Andríki Þáls var ekki jafngjöfult þegar

kom að dyggðunum og hann hélt sér við

þær níu sem hann hafði lært ungur.

I bréfi sínu til Korintumanna kemur Þ

síðan með tillegg kristinna manna til höfuð-

dyggðanna: trú, von og kærleik.

bættust við eldri dyggðir: forsjálni, hu'

hófsemi og réttsýni. Þá voru dygc,

orðnar sjö eins og plánetumar á himni þeirra

manna sem töldu sól og tungl vera eins og

hverjar aðrar reikistjörnur. Og þar með urðu

syndimar líka sjö: losti, letí, ágirnd, dramb,

öfund, reiði og hórdómur.

Þannig hefur það verið síðustu nokkur

hundruð árin. Menn eins og Ólafur Jónsson

á Söndum hafa þó viliað hafa þær með

;n nann oru a sinum uma um

níu höfuðóvini hins kristna manns.

eru allir hættir að yrkja um syndirn-

irnir minnast ekki lengur á þær og

Jrndin - er nú dásömuð sem

grundvöllur hins frjálsa hagkerfis sem sigrað

hefur heiminn.

eru þær enn friðarspíllar í sálum einstakl-

inganna. Og þótt enginn þykíst lengur sjá

djöflana sem freista mannanna, þá hljóta þeir

að vera einhvers staðar á stjái. Altént halda

mennirnir áfram að syndga.

Asmodeus Losti

eftir Matthías Viðar Sæmundsson

Lostinn hefur í seinni tíð tengst ljótleika, því

sem er saurugt, jafhvel glæpsamlegt, því sem til-

heyrir frumstæðu mannlífi, spilltri náttúru, sjúk-

legum öfgum. Lostinn er að sögn það seni meiðir,

nauðgar og myrðir, það sem afmennskar

manneskjuna (eða á ég að segja karlmanninn),

hann er allt það sem okkur ber með réttu að

forðast. Samt er lostinn einkar mannlegt fyrir-

bæri, rétt cins og klámið. Menn hafa þrumað á

þráreipum frá ómunatíð hverjar sem aðstæður

þeirra voru. Þeir hafa ævinlega skilgreint sjálfa sig

í h'ósi lostans, ýmist á jákvæðan eða neikvæðan

hátt; fýsnin hefur verið mælistika þeirra á sjálfa

sig og tilveruna. Afstaða manna til eigin ástríðna

hefur þó oftar en ekki einkennst af skinhelgi og

tviskinnungi, þeir hafa reynt að beisla þær með

valdi eða fortölum, rekið þær inn í rökkur og

myrkur eða þá afneitað þeim með öllu.

Á tímabUi kristninnar sem brátt slítur tvöþús-

und ár hefur okkur tU að mynda verið innrætt sú

undarlega skoðun að maðurinn sé því aðeins

manneskja að hann mótmæli sjálfum scr, sínum

holdlega líkama, að hann kveði niður

vonargandinn og gefi sig fjarlægðinni á vald.

Naglstungið mannslíki varð að fyrirmynd allra

manna, hugsjón mennsku og sögu, mannkynið

setti sér það markmið að festa sjálft sig upp á

krosstrc, eyða þrám sínum og löngunum fyrir

draum um annað líl', hinum megin við dauðann.

Þessi furðulega ímynd kom i stað annarrar

ímyndar sem rist var á hellisvcgg tugþúsundum

ára áður, í Lascaux í Frakklandi. Á mynd þessari

liggur maður með fuglsandlit fyrir framan hel-

særðan vísund sem lagður hefur verið spjóti. Báð-

ir virðast þeir vera í dauðateygjum, maðurinn

liggur flatur með útrétta arma og innyfli skepn-

unnar flæða út úr kviði hennar. Fyrir neðan

manninn má grcina fugl scm kannski er að búa

sig til flugs, en til hliðar er nashyrningur (?) á stjái.

Það er eitthvað afar einkennUegt við þetta hell-

ismálverk, enda er ósamrýmanlegum hlutum

blandað saman frá sjónarhóli nútímamannsins.

Stelling mannsins minnir á krosshangann fræga,

en eitt er þó gjörólíkt með þeim; maður þessi hef-

ur reistan getnaðarlim á meðan kynfæri Krists

eru ósýnileg (hafi hann þá nokkur). Myndin lýsir

þvi í senn nautn og sársauka, sársaukanautn er

nær yfir losta og dauða. Mannfuglinn samsamast

helsködduðu dýrinu á stundu sem fæstum þykir

kynferðisleg nú á dögum, stundu líkamlegrar